Schaakboksen: denken en matten in één

Schaakboksen Met harde klappen en tactische zetten stelt schaakboksen hokjesdenken aan de kaak.

Sakari Lähderinne (links) en Denis Goerba in de ring in Paradiso.
Sakari Lähderinne (links) en Denis Goerba in de ring in Paradiso. Foto Ernie Buts

Midden in de boksring staat een schaakbord. Daaraan zitten twee halfnaakte, gespierde mannen: de Rus Denis Goerba (23) en de Fin Sakari Lähderinne (30). Ze dragen een geluidsdempende koptelefoon. Die schermt hen af van opzwepende muziek, publiek en commentaar. Met hun forse armen en handen verplaatsen ze in rap tempo delicate schaakstukken.

Vierhonderdvijftig toeschouwers vullen deze avond club Paradiso in Amsterdam. Ze kijken ademloos naar het grote scherm waarop het schaakbord digitaal wordt weergegeven. Wanneer Lähderinne zijn paard verliest, vult opgewonden geroezemoes de zaal. Een „meesterzet” van Goerba, roept de commentator.

Seconden later klinkt een bel. Snel zetten de spelers hun koptelefoon af en doen ze hun bokshandschoenen aan, terwijl het schaakbord de ring uit wordt gedragen. Nog geen minuut later deelt Goerba de eerste hoekslag uit. Elke intellectuele associatie is opeens weg.

De mannen zijn aan het schaakboksen. In deze hybride discipline wisselen denk- en vechtsport elkaar af. Na elke drie minuten schaken volgen drie minuten boksen, maximaal elf rondes lang. Wie het eerst schaakmat staat of knock-out gaat, verliest.

De twee wedstrijden op deze woensdagavond in januari brengen de sport na zestien jaar terug naar Nederland, voorlopig eenmalig. In 2003 organiseerde kunstenaar Iepe Rubingh (45) de eerste wedstrijd ooit, eveneens in Paradiso. Die avond was zo’n succes, dat hij een schaakboksclub besloot te openen in Berlijn, waar hij woonde. Inmiddels kent de sport 3.500 schaakboksers, uit twaalf landen. Tachtig procent is man.

Het schaakboksevenement van vanavond is het afsluitende onderdeel van ‘Ignition by SemiFest’, een evenement voor startende ondernemers. Organisator Martijn van Rheenen (42) wil aanwezigen kennis laten maken met schaakboksen, omdat hij het een treffende metafoor vindt voor het verwezenlijken van een droom, die de ondernemers allemaal hebben. „Een schaakbokser is een denker en een doener in één.”

Aangeslagen

Vlak voordat de bel gaat, krijgt Goerba een flinke klap op zijn kin. Trillend, hijgend en zwetend hervatten de vechters hun schaakpartij. „Dat je na zo’n klap überhaupt nog na kunt denken”, zegt toeschouwer Melany Blankendal (45) uit Amsterdam verbaasd. Dat voortdurend herpakken en schakelen is de moeilijkheid van de sport, stelt Maarten Kamerling (27) uit Amsterdam. Hij is de enige schaakbokser van Nederland en is reserve als een van de in totaal vier deelnemers uitvalt. „Na het krijgen van een goede klap ben je soms nogal aangeslagen. Voordat je het weet laat je je daardoor wegspelen aan het bord.”

Als klein jongetje leerde Kamerling schaken van zijn vader, op latere leeftijd is hij ook gaan boksen. Toen hij op internet ontdekte dat de twee te combineren waren, was hij meteen enthousiast. „Er doen unieke mensen aan mee. Schaakboksers zijn slim en sterk. Ik wilde dit ook.”

Ignition by SemiFest, Paradiso, Amsterdam. Foto: Ernie Buts
Ignition by SemiFest, Paradiso, Amsterdam. Foto: Ernie Buts
Foto’s Ernie Buts

Schaakboksen is volgens bedenker Rubingh ook een statement. „Door te laten zien dat mentale en fysieke kracht prima samen kunnen gaan, stel ik het hokjesdenken van de mens aan de kaak. Vroeger op het schoolplein al zagen wij andere kinderen als pestkop óf als nerd. In het schaakboksen blijkt dat deze stereotypering niet per se opgaat.”

De combinatie spreekt inderdaad tot de verbeelding, blijkt uit reacties in de zaal. „De combinatie heeft iets poëtisch, zegt Melvin Dirks (22) uit Heemskerk. „Het is verrassend”, vindt Calum Segaar (24) uit Wageningen. „Neem Badr Hari. Als je hem ziet vechten, is het idee dat hij even later achter een schaakbord zou plaatsnemen krankzinnig.”

Toch hebben de twee disciplines meer met elkaar gemeen dan het lijkt, vindt Kamerling. „Beide vereisen veel gepuzzel voordat je de aanval ingaat. Ook draait het er bij allebei om de ander uit de tent te lokken.” En bij beide kun je genadeloos in de val worden gelokt, voegt organisator Van Rheenen toe.

Foto Ernie Buts

Fysieke kracht en intelligentie moeten in balans zijn. Dat is nog een boodschap die het schaakboksen volgens Rubingh uitdraagt. „In onze samenleving laten veel mensen zich leiden door testosteron en adrenaline. Kijk bijvoorbeeld naar de financiële sector, waarin het alleen maar om meer winst maken draait. Het is productiever om je emoties en hormonen te kunnen beteugelen, zodat je ze kunt inzetten op het juiste moment.”

Kunstproject

Is schaakboksen dan uitsluitend bedoeld om mensen aan het denken te zetten? Niet per se. Het schaakboksen begon als kunstproject. Rubingh: „En net als bij een kunstwerk vinden sommigen het gewoon leuk om naar te kijken. Maar ik heb van begin af aan geprobeerd het naar de realiteit te brengen door het ook als entertainende, spannende sport neer te zetten.”

De hoogtepunten van een WK-schaakboksen.

Dat laatste zit deze avond goed. Het boksen slaat aan, maar ook de ontwikkelingen op het schaakbord leveren gejoel op in de zaal. „Het schaken is zenuwslopend,” zegt toeschouwer Eva Polman (23) uit Amsterdam. „Vooral door de invloed die het uitoefent op het boksen: als een vechter zich aan het bord in de nesten werkt, moet hij bij het boksen alles geven om nog een kans te maken.”

Dat is precies wat er met Lähderinne gebeurt. Hij komt in de problemen tijdens het schaken, waarna hij zich in de vierde ronde boksen met hernieuwde energie op zijn tegenstander stort. Tevergeefs: een knock-out blijft uit en de schaakronde erna zet Goerba hem schaakmat. Daarmee wint vanavond het intellect het van fysieke kracht.