Opinie

Schrijf grondrechten niet op conto van oude religie

Religie Opiniemakers van de ChristenUnie moeten niet te veel universele waarde toekennen aan de wortels van hun geloof, schrijft .
Paulus temidden van de apostelen, glas-in-loodraam in St Mary Abbot’s Church in Kensington High Street, Londen
Paulus temidden van de apostelen, glas-in-loodraam in St Mary Abbot’s Church in Kensington High Street, Londen Foto Getty Images

Lambert Pasterkamp, medewerker van het Wetenschappelijk Instituut van de ChristenUnie, vindt dat ‘cultuurchristenen’ als Thierry Baudet en Geert Wilders met weinig benul van transcendentie de joods-christelijke erfenis hebben gekaapt (Laat de joods-christelijke erfenis niet over aan de politici van nieuw-rechts, 24/12). Daar moeten de CU en het CDA tegen in het geweer komen, meent hij.

Nu staat het vast dat ‘nieuw-rechts’ bij haar adoratie voor bijvoorbeeld Nederland in de zeventiende eeuw selectief te werk gaat. Het gaat exclusief over de elites uit die tijd. Geen woord over de armoede en de drek waarin het overgrote deel van de bevolking toen gedoemd was te leven. Maar bij ‘de joods-christelijke erfenis’ (of traditie) is nog iets anders aan de hand. Die verscheen pas een jaar of twintig geleden aan onze horizon. Vooral in de contreien van de ChristenUnie en het CDA.

Die term was een ‘bijvangst’ van de toenemende migratie en gaf een impuls aan het identiteitsdenken dat de samenleving splijt. Daarvoor hoorde je vrijwel niemand over de vermeende zegeningen van de joods-christelijke traditie. Zeker niet in joodse kringen.

Begrijpelijk. Het christendom is immers altijd doordesemd geweest van vijandschap jegens het jodendom. Zie bijvoorbeeld Christelijke theologie na Auschwitz (1981), het standaardwerk van Hans Jansen over de theologische en kerkelijke wortels van het antisemitisme. Politiek gezien is de joods-christelijke erfenis een hersenschim. Dus waar hebben we het over?

Bij Pasterkamp is echter nog iets in het geding. Hij claimt dat het vroege christendom de kraamkamer is van onze rechtsstatelijke kernwaarden als gelijkwaardigheid, individualiteit en solidariteit, die hij „de zuurstof van onze vrije samenleving” noemt.

Als de apostel Paulus in zijn brief aan de Galaten bijvoorbeeld poneert dat het niet uitmaakt of je „Jood of Griek, man of vrouw, slaaf of vrij” bent, dan is dat in de redeneertrant van Pasterkamp de prélude op artikel 1 van onze Grondwet, dat de gelijkwaardigheid van allen en de ontoelaatbaarheid van discriminatie op welke grond dan ook zo trefzeker verwoordt. Hij vermeldt echter niet dat de woorden van Paulus onmiskenbaar betrekking hebben op de toenmalige gemeenschap van gedoopte christenen.

Lees ook: De Bijbel en Baudet: hoe de christenen Forum voor Democratie vastgrijpen

Theocratische echo

De rechtsstatelijke grondrechten zijn Pasterkamp, geen twijfel mogelijk, aan het hart gebakken. Zijn behoefte ze te laten wortelen in het vroege christendom lijkt echter een theocratische echo te zijn met alle rationalisaties van dien. Een reflex die ook de CU-Kamerleden Segers en Voordewind parten lijkt te spelen bij hun ongeconditioneerde en daardoor eenzijdige vriendschapsverklaring aan Israël (Waarom wij vrienden van Israël zijn, NRC, 7/1).

Monotheïstische postulaten kunnen niet een op een doorvertaald worden naar het heden. Ze behoren tot een andere (tijds)categorie dan het universalisme dat kenmerkend is voor de moderne democratische rechtsstaat.

Tachtig jaar geleden zuchtte een groot deel van het toen door en door christelijke Europa (Duitsland, Italië, Spanje, Rusland) onder een dictatuur met de Holocaust later als onbeschrijflijk dieptepunt. In de eeuwen daarvoor vierde het kolonialisme zijn triomfen. Ook dit illustreert dat universele grondrechten niet exclusief op het conto kunnen worden geschreven van een bepaalde religie of beschaving.

In onze geglobaliseerde wereld hangt alles met alles samen. De nationalistische geopolitiek is tegelijkertijd bezig aan een angstaanjagende opmars. Zouden de opiniemakers van de ChristenUnie in plaats van door theocratische echo’s zich niet beter kunnen laten inspireren door het transcendente, universalistische adagium dat er één land is, onze aarde, één volk, de mensheid en één geloof, de liefde?

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.