Poetins kunstje werkt niet in Libië

Beraad over bestand Turkije en Rusland konden de strijdende Libische partijen niet tot een bestand dwingen. Zondag is er een nieuwe kans in Berlijn.

Een strijder van het Libische regeringsleger na een nieuwe confrontatie met de troepen van generaal Haftar, in een buitenwijk van Tripoli.
Een strijder van het Libische regeringsleger na een nieuwe confrontatie met de troepen van generaal Haftar, in een buitenwijk van Tripoli. Foto Goran Tomasevic/Reuters

De Libische generaal Khalifa Haftar deed zijn reputatie van koppig man met een kort lontje deze week eer aan. Hij vertrok woedend uit Moskou omdat president Poetin, nota bene een van zijn bondgenoten, hem liet wachten in de receptie van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Haftar stapte weer op het vliegtuig zonder zijn handtekening te hebben gezet onder de voorgenomen wapenstilstand in Libië. De diplomatieke coup die Poetin en de Turkse president Erdogan samen hadden beraamd, was mislukt. Komende zondag mag de Duitse bondskanselier Angela Merkel het proberen bij een Libië-conferentie in Berlijn.

De mislukking in Moskou kwam niet als een verrassing voor de Turkse buitenlandexpert Sinan Ülgen, directeur van de denktank Edam. „De Russische invloed in Libië is te beperkt om een wapenstilstand af te dwingen. De situatie is niet zo simpel als in Syrië, waar Rusland een belangrijke speler is. Haftar krijgt steun van een hele reeks landen, dit beïnvloedt zijn standpunten. De Russische steun voor Haftar is halfhartig vergeleken met die voor president Assad, omdat Libië minder belangrijk is voor Moskou.”

Poetin en Erdogan dachten in Libië hetzelfde kunstje te doen als in Syrië, waar ze hun invloed hebben aangewend om de strijdende partijen om de tafel te krijgen. Maar hun poging om in Libië een wapenstilstand af te dwingen, was niet vooraf afgestemd met andere belangrijke bondgenoten van Haftar, zoals Egypte en de Verenigde Arabische Emiraten. En ook niet met de Verenigde Naties, die al sinds april aan een staakt-het-vuren werken, zo meldde persbureau Bloomberg.

Grote wapenzendingen

Sinds de mislukte top in Moskou zijn er grote wapenzendingen uit de Emiraten aangekomen in Libië. Toch is Rusland hoopvol dat Haftar zich bedenkt voor de vredesconferentie die zondag in Berlijn wordt gehouden. Daar zullen onder leiding van bondskanselier Merkel, die al gewaarschuwd heeft voor een ‘nieuw Syrië’, meer partijen om de tafel zitten, zoals de VS, China, Europese landen en de VN. Maar het is nog de vraag of Haftar en premier Sarraj van de door de VN erkende regering in Tripoli aanwezig zullen zijn. Tot nu toe weigeren ze elkaar te ontmoeten.

Ülgen verwacht geen grote doorbraak in Berlijn. „De eisen die Haftar stelt voor een wapenstilstand, zoals de terugtrekking van Turkse troepen uit Tripoli, zullen niet binnen afzienbare tijd worden ingewilligd. We zullen eerst een nieuwe fase van gevechten zien. Haftar zal naar de onderhandelingstafel terugkeren wanneer hij beseft dat hij in een militaire patstelling zit, of wanneer hij heeft gewonnen en een betere onderhandelingspositie heeft.”

De Turkse troepen in Tripoli zullen flink beproefd worden. Het is een riskante operatie die vanwege de grote afstand logistiek moeilijk is uit te voeren. Turkije heeft geen overwicht in de lucht. „Hierdoor valt nog te bezien hoe effectief Turkije zal zijn bij het stuiten van Haftars opmars”, zegt Ülgen. „Maar Turkije is er niet op uit om te winnen. Het doel is de regering te beschermen en Haftar duidelijk te maken dat de strijd niet militair kan worden beslecht.”

Het risico is dat Turkije wordt meegetrokken in een militaire escalatie waarbij Turkse slachtoffers kunnen vallen. Want de VAE en Egypte lijken eropuit te zijn om Turkije een lesje te leren in Libië voor zijn steun aan de Moslimbroederschap. Ook de regering van Sarraj staat dichtbij de Moslimbroeders. „Dit maakt Erdogan politiek kwetsbaar”, zegt Ülgen. „Want de operatie in Libië is lang niet zo populair als eerdere interventies in Noord-Syrië. Uit peilingen blijkt dat slechts 30 tot 34 procent van de bevolking de operatie in Libië steunt.”

Om militair ingrijpen in Libië aan sceptische Turkse kiezers te verkopen, brengt Erdogan voortdurend Mustafa Kemal in herinnering, de stichter van de Turkse Republiek. In de nadagen van het Ottomaanse rijk reisde hij als jonge, ambitieuze officier naar Libië – vermomd als journalist – om het verzet tegen de Italiaanse invasie te organiseren. „Mustafa Kemal mobiliseerde onze broeders en zusters in Tripoli, Benghazi en Derna tegen de bezetter en vocht met hen.”

Op deze manier probeert Erdogan de kritiek te pareren van de seculiere oppositiepartij CHP, die Erdogans sympathie voor de Moslimbroederschap in Libië niet deelt en zich afvraagt waarom Turkse militairen daar überhaupt zijn. Door Turken aan te spreken op hun nationalisme probeert hij hun steun te behouden.

Om Turkse lijkzakken te voorkomen, laat Erdogan het vechten over aan Syrische rebellen. Volgens The Guardian gaat het om tweeduizend man. Turkije betaalt de rebellen 2.000 dollar per maand, veel meer dan ze in Syrië krijgen. Ook heeft Ankara hen een Turks paspoort beloofd. De Turkse contingenten in Tripoli zijn bedoeld om de het verzet tegen Haftar te organiseren en de drones te besturen waarmee Turkije de regering van premier Sarraj steunt.

Sommige analisten zien dit als onderdeel van een ambitieus neo-Ottomaans buitenlandbeleid, dat erop gericht zou zijn de Turkse invloed uit te breiden in gebieden die behoorden tot het Ottomaanse rijk. Maar volgens Ülgen is dit vooral retoriek. „De Turkse interventie heeft alles te maken met de maritieme deal.”

Turkije sloot in december een deal met de regering in Tripoli, waarin de grenzen worden afgebakend van hun Exclusieve Economische Zones (EEZ) in het oosten van de Middellandse Zee. Het was een poging van Ankara alsnog een aandeel op te eisen in de olie- en gasvelden die daar zijn gevonden. De deal geeft Turkije een iets sterkere diplomatieke positie tegenover de claims van andere landen die dit deel van de Middellandse Zee onderling hebben verdeeld.

Volgens Ülgen is het uiteindelijke doel Griekenland en andere landen in de regio te dwingen te onderhandelen over de verdeling van het oosten van de Middellandse Zee. „Griekenland en Cyprus beginnen in te zien dat Turkije niet accepteert dat het wordt buitengesloten. Dit kan leiden tot een conflictsituatie die de exploitatie van olie en gas op het spel zet. Hoe meer ze dit beseffen, hoe meer ze bereid zijn te onderhandelen met Turkije.”