Kunst die de grenzen van film oprekt

IFFR Even uit de donkere zalen; tussen films door kunnen bezoekers installaties van gerenommeerde internationale kunstenaars zien

De Quay Brothers selecteerden de recente film van Patricia Alio: Reconstitution d’une scène de chasse.
De Quay Brothers selecteerden de recente film van Patricia Alio: Reconstitution d’une scène de chasse.

Ze was een van de hits van de Biënnale van Venetië vorig jaar: beeldend kunstenaar Laure Prouvost, die het Franse landenpaviljoen ingericht. Ze had daarvoor een wonderschone installatie gebouwd rond een film die ging over vluchten en ontheemd zijn. Het verlangen van vluchtelingen naar een beter leven verbeeldde ze door ze te laten vliegen als vogels, naar nieuwe oorden. Rond deze filmzaal bouwde ze een vloeibaar universum van inktvissen, telefoons en andere sporen in een zeeblauwe vloer. Eenzelfde dromerige wereld liet ze een paar maanden eerder zien in een solo-tentoonstelling in Antwerpen. In volgebouwde interieurs konden bezoekers er thee drinken en naar filmprojecties kijken waarin de fantasie de vrije hand had.

Vanwege dit soort filmbeelden is Prouvost een van de grote namen in het programma Art Directions van het IFFR dit jaar. Art Directions is een kunstroute door de stad, zodat filmbezoekers in onder meer tentoonstellingsruimtes kunnen zien hoe juist beeldend kunstenaars de grenzen van film oprekken. Prouvosts film uit Venetië, They Parlaient Idéale, is opgenomen in het reguliere filmprogramma, daarnaast wordt in het kader van Art Directions haar film DIT LEARN uit 2018 vertoond op het Centraal Station. Zachtjes fluistert daar een gemaskerde Prouvost de toeschouwer toe in een film waar beelden in woorden veranderen, en die zo over van alles gaat maar vooral over het onvermogen van communicatie.

Polaroids van de beroemd cinematograaf Robby Müller zijn te zien in WORM.

Deels bestaat Art Directions uit films van beeldend kunstenaars die lijken te solliciteren naar het witte doek, deels biedt het tentoonstellingsruimte aan filmers die – letterlijk – ruimtes willen inrichten. Umma Chroma bijvoorbeeld is een internationaal collectief van filmmakers van kleur, die in Het Nieuwe Instituut een rituele ruimte bouwt rond hun filminstallatie G/D THYSELF: Spirit Strategy On Raising Free Black Children. Hun film is een oproep tot emancipatie, jezelf kunnen zijn. In die ruimte kan dat, is de bedoeling. Zo wordt film, dankzij de ruimtelijkheid van beeldende kunst, meer dan een scherm.

De kunstroute van Art Directions wil de bezoeker even wegtrekken uit de donkere filmzalen, goed voor de vitamine D, en leidt onder meer naar Worm, TENT, V2_ en S/ASH GA\\ERY, alles in de omgeving van de Witte de Withstraat. Vorig jaar lieten de deelnemers er een nostalgie zien naar oude filmtechnieken en toverlantaarns, dit jaar lijkt dat minder. Nu ligt de nadruk meer op virtual reality en de nieuwste lichttechnieken. Wellicht niet altijd geschikt voor mensen met migraine of epilepsie, is er een aantal presentaties met licht- en geluidseffecten. V2_ brengt een tentoonstelling van het Macular collectief: een kinetische licht- en geluidsinstallatie van zeven ronddraaiende videoschermen en speakers. In Arminius zijn zes interactieve kunstinstallaties te beleven via VR-brillen met de aankondiging dat virtual reality de gimmickfase ontgroeid is en erin geslaagd is om een overtuigende zelfstandige kunstvorm te worden. Nou dat beoordelen wij zelf wel even.

In de installatie Dream Pooles & Collecting Holes laten de Quay Brothers iets zien van de nieuwe film waar ze aan werken.

Tussen de niet altijd even bekende makers is Prouvost niet de enige gevestigde naam. In TENT zijn de Quay Brothers te gast, niet met een film maar met een tentoonstelling waarin ze stukjes en beetjes laten zien van hun nieuwste filmproject in wording. Deze Amerikaanse eeneiige tweeling werkt met de houtje-touwtje techniek van stop-motion, wat duistere animatiefilms oplevert die droomachtige odes zijn aan pioniers van de vroege film. Net als Prouvost gebruiken ze daarvoor doorleefde objecten die ze willen bezielen en waarvoor het witte scherm niet volstaat. Met props bouwen ze in TENT een interieur waar je je in hun films waant, gewoon zonder VR, maar met objecten en projecties. Het effect van hun werk is altijd surreëel op, toch nog, een toverlantaarnachtige manier. Zo worden ook in deze festivaleditie de oude filmtechnieken nog eventjes herinnerd, tussen alle digitale vernieuwingen door.

Tentoonstellingen van 22 januari t/m 2 februari op verschillende locaties. Iffr.com/ArtDirections

Locaties van het programma Arts Directions