Foto Kees van de Veen

Interview

Jouke de Vries: ‘We willen nu schoon schip maken’

Interview collegevoorzitter RUG Opnieuw is er een fraudezaak bij de Rijksuniversiteit Groningen. „Vanaf het moment dat ik hier ben, los ik de zaken op.”

Het was een week van uitersten voor Jouke de Vries, collegevoorzitter van de Rijksuniversiteit Groningen. Donderdag kreeg hij nog onverwachts de Langman Prijs, vanwege zijn inzet voor regionale samenwerking in het noorden. Maar maandag was hij de brenger van slecht nieuws: er was weer een grote fraudezaak op de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) ontdekt. Een hoogleraar globalisering en humanitaire hulp en twee van zijn medewerkers hebben voor 1,2 miljoen euro gefraudeerd.

De hoogleraar was nauw betrokken bij het Network on Humanitarian Action (NOHA) – een internationaal programma voor studenten met interesse in humanitaire hulp in crisisgebieden. Wereldwijd zijn daarbij 24 universiteiten aangesloten. In 2014 richtte de hoogleraar een stichting op voor de Groningse tak: Stichting NOHA Groningen (SNG). En bij die stichting ging het mis. De universiteit heeft aangifte gedaan van fraude met subsidie en valsheid in geschrifte. „We willen nu schoon schip maken”, zegt De Vries.

Hoe zijn jullie hierachter gekomen?

„In maart 2019 kregen we een melding uit Brussel van NOHA. Zij vroegen zich af hoe het precies zat met de Groningse stichting, omdat een deel van hun gelden daarheen zijn gegaan. Toen zijn wij een onderzoek begonnen met hulp van de forensische tak van een accountantsbureau. Uit dat onderzoek bleek dat ongeveer 1,2 miljoen euro niet bij de RUG terecht is gekomen.

Lees ook: 1,2 miljoen euro aan subsidiegeld weggesluisd bij RUG

„Daarop hebben we besloten om de arbeidsovereenkomst met de hoofdrolspeler te ontbinden en de andere medewerkers een ernstige waarschuwing te geven. Omdat het ontslag nog onder de rechter is, doen we geen uitspraken over de personen of hun functies.”

Wat kwam er nog meer uit het onderzoek?

„Allereerst is er een stichting opgericht zonder medeweten van het faculteitsbestuur en het college van bestuur. Dat mag niet. Die stichting keerde geld uit waar wij geen weet van hadden, terwijl het geld bedoeld was voor de universiteit.

„Daarnaast bleek dat de hoofdrolspeler declaraties heeft ingediend die niet volgens het boekje zijn gegaan. Ook is briefpapier van de universiteit gebruikt waarop het rekeningnummer van de stichting stond. Er lijkt geen sprake te zijn van zelfverrijking. Maar er zijn declaraties gedaan die niet door de beugel kunnen en dat weten ze.”

De betrokkenen hebben bekend?

„Ze weten het. Meer kan ik er niet over zeggen.”

Hoe kan het dat jullie er al die jaren niet vanaf hebben geweten?

„De stichting is buiten ons weten om opgericht, dus we konden het niet weten. Daarnaast kwam er wel collegegeld vanuit het studieprogramma naar de universiteit. De stichting heeft uit de beginperiode geld opgespaard, een soort startkapitaal, waar wij geen weet van hadden. Met dat geld nam iemand de vrijheid om declaraties in te dienen die niet volgens het boekje waren.”

In 2016 speelde een andere grote fraudezaak bij de universiteit, waarbij de faciliteitsmanager voor ruim 1 miljoen euro aan universiteitsopdrachten gunde aan familieleden en bevriende ondernemers. Daarop zouden het integriteitsprogramma en de financiële controle zijn aangesterkt. Tevergeefs?

„Nee, sindsdien is een Quick Response Team opgezet, dat nu ook meteen heeft ingegrepen. Maar zelfs in de toekomst kunnen we dit soort incidenten niet uitsluiten, want ontoelaatbaar gedrag van mensen is niet te voorkomen.

Lees ook: Hoe de Rijksuniversiteit Groningen jarenlang werd getild

„We maken nu wel duidelijk dat dit college van bestuur, dat er sinds een halfjaar is, meer optreedt. Daarnaast gaan we nu steekproefsgewijs controles uitoefenen en willen we de cultuur veranderen. Dit soort kwesties moet bespreekbaar worden, zonder dat we in de kramp schieten. We moeten de vrijheid, het lef en de ambitie van de universiteit behouden.”

De Groningse universiteit ligt al langer onder een vergrootglas, niet alleen door deze zaak. Er is ook een onderzoek ingesteld naar een Russische hoogleraar die miljonairs via Malta zou helpen aan EU-paspoorten, meldde tv-programma Nieuwsuur vorig jaar na onderzoek. In datzelfde jaar bleek dat een geplande campus in het Chinese Yantai – na een rapport van de onderwijsinspectie – niet door mocht gaan, maar dat die de RUG wel 1 miljoen euro kostte.

Heeft u nog wel een leuke baan?

„Er zijn leukere besluiten om te nemen, maar ik wist waar ik aan begon. Vanaf het moment dat ik hier ben, los ik de zaken op.”

Intussen blijft de universiteit groeien, nu zijn er 32.000 studenten, 6.000 werknemers en een budget van 800 miljoen. Wordt de universiteit niet te groot?

„De incidenten die je noemt, kunnen we niet over één kam scheren. Maar het klopt dat de universiteit steeds groter wordt en er meer van ons gevraagd wordt. Het optimum is nu bereikt. We blijven ons internationaal ontwikkelen, maar daarin moeten we ook de regio meenemen.

„Ik heb zelf de Fryslân-campus in Leeuwarden opgericht. We kijken naar de samenwerking met chemieparken in Delfzijl en Emmen, we hebben al een masteropleiding bij het innovatiecluster in Drachten en een IT-samenwerking met verzekeraar TVM in Hoogeveen. De Rijksuniversiteit Groningen moet uiteindelijk echt de universiteit van het noorden worden.”