Duitsland trekt miljarden uit voor schade door sluiting kolencentrales

Energie Een nieuwe kolencentrale in Duitsland mag nog open, heeft de Duitse regering besloten, maar allemaal zijn ze in 2038 dicht.

De steenkolencentrale in Datteln, al sinds 2007 in aanbouw, mag nog in gebruik worden genomen. Maar ook die moet over achttien jaar dicht.
De steenkolencentrale in Datteln, al sinds 2007 in aanbouw, mag nog in gebruik worden genomen. Maar ook die moet over achttien jaar dicht. Foto Chris Keulen

Duitsland is bereid energiebedrijven samen 4,35 miljard euro schadevergoeding te betalen voor het stilleggen van kolencentrales. Daarmee geeft de regering-Merkel verder invulling aan het voornemen dat alle kolengestookte elektriciteitscentrales in het land uiterlijk 2038 dicht moeten zijn.

Daarnaast wordt het Hambacher Forst, een stuk bos tussen Aken en Keulen, gespaard. Milieuactivisten hebben zich daar met grote en hardnekkige protestacties sterk voor gemaakt. Het bos van enkele honderden hectares, dat een symbool werd van de strijd tegen klimaatverandering, wordt niet zoals de bedoeling was verder gerooid voor bruinkoolwinning. Dorpen in de omgeving zullen wel voor de mijnbouw moeten wijken.

Toch nog één nieuwe

Ondanks het besluit het kolentijdperk af te sluiten, met oog op de bescherming van het klimaat, mag één nieuwe kolencentrale toch nog in gebruik worden genomen. Het gaat om een centrale van Uniper in het plaatsje Datteln in het Ruhrgebied. Die zal op steenkool draaien, wat minder vervuilend is dan bruinkool. De bouw van de centrale, die bijna klaar is, heeft inmiddels meer dan 1,5 miljard euro gekost. Wegens juridische bezwaarprocedures en technische problemen heeft de bouw sinds 2007 veel vertraging opgelopen.

Deze besluiten werden donderdag bekend na urenlange nachtelijke onderhandelingen in het Kanzleramt tussen de regering en de vier meest betrokken deelstaten: Noordrijn-Westfalen, Saksen, Saksen-Anhalt en Brandenburg. Voor deze regio’s, die een lange traditie hebben van kolenwinning en elektriciteitsopwekking uit kolen, staat veel werkgelegenheid op het spel.

Een breed samengestelde commissie met experts en alle betrokken partijen adviseerde een jaar geleden al alle kolencentrales uiterlijk 2038 te sluiten. Ook zou 40 miljard euro uitgetrokken moeten worden voor verbetering van de infrastructuur in alle kolengebieden, en versterking van investeringsklimaat en werkgelegenheid. Dat advies is nu in grote lijnen overgenomen, inclusief de toezegging dat bekeken wordt of het mogelijk is om al in 2035 alle kolencentrales gesloten te hebben.

De regering wil een wetsvoorstel waarin dit alles is opgenomen dit voorjaar voorleggen aan het parlement. Over de schadevergoeding moet nog een akkoord bereikt worden met de betrokken energieconcerns.

Lees ook de reportage: Duits klimaatbeleid dreigt modernste kolencentrale te smoren

West eerst

De meeste centrales in het westen van Duitsland zullen het eerst worden uitgeschakeld, pas later, in de jaren dertig, de centrales in het oosten. De gebieden van de voormalige DDR kampen sinds de val van de Muur (1989) en de Duitse eenwording (1990) met veel verlies aan werkgelegenheid en mede daardoor met een grote bevolkingsleegloop.

Omdat Duitsland in 2011, na de ramp bij het Japanse Fukushima, besloot dat alle kerncentrales in 2022 dicht moeten zijn, zet de sluiting van de kolencentrales de energievoorziening extra onder druk. Het afgelopen jaar was meer dan 40 procent van de stroom in Duitsland duurzaam opgewekt (vooral wind en zon). De regering wil dat in 2030 op 65 procent hebben.

Probleem daarbij is dat de uitbreiding van het aantal windmolens stokt, onder meer door toenemende bezwaren van burgers en gemeentes tegen grote windmolens in hun omgeving. Daarnaast treedt – ook door bezwaarprocedures – ernstige vertraging op bij de aanleg van grote stroomleidingen tussen noord-Duitsland, waar het veel waait en waar dus veel windmolens staan, naar het zuiden, waar veel industrie gevestigd is.