Opinie

De kleine daadkracht van Carola Schouten

Tom-Jan Meeus

Politiek is vooral presentatie geworden. Zonder persbericht geen aandacht. Zonder tv-optreden geen daadkracht. Dus toen dinsdag minister Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie) bij Jinek zat over de populaire opkoopregeling voor varkenshouders, terwijl die avond ook een nieuw rapport van de stikstofcommissie-Remkes uitlekte, kon je dit wel plaatsen. Na alle getalm over stikstof vorig jaar wilde ze blijkbaar alert en energiek overkomen.

Maar of het ook alert en energiek wás? Niet echt. De opkoopregeling voor varkenshouders stond al in het regeerakkoord van oktober 2017. Ook het geld ervoor, 180 miljoen euro, werd destijds vrijgemaakt. Daarna volgde anderhalf jaar tijdverlies. Want Schoutens ministerie deed er tot april 2019 over voordat het de Europese Commissie goedkeuring voor de opkoopregeling vroeg. Pas een maand later, mei 2019, volgde de bekende stikstofuitspraak van de Raad van State die zoveel onrust teweegbracht. Dus dat het nieuws over de opkoopregeling en het nieuwe advies van Remkes dinsdag samenvielen, was niet zozeer alert – maar een illustratie van Schoutens traagheid.

Zo was er meer ongemak. De luchtvaart produceert één procent (één procent!) van alle stikstofneerslag. Je kunt er vergaande gevolgen aan verbinden – geen opening Lelystad Airport bijvoorbeeld. Je kunt er ook vergaande politiek van maken, omdat de VVD en haar minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur) in dat geval, na de maximumsnelheid, een nieuwe nederlaag lijden die het partijprofiel ernstig schaadt.

Tegelijk legt die stikstofkwestie een veel grotere onevenwichtigheid bloot. De politiek treft wel vergaand beleid voor relatief kleine vervuilers – het verkeer (zes procent van de stikstofneerslag) en de luchtvaart (één procent). Maar de allergrootste vervuiler, de landbouw (45 procent van de stikstofneerslag), heeft tot nu toe alleen te ‘lijden’ onder de opkoopregeling voor varkenshouders die dus anderhalf jaar te laat komt.

Het illustreert de kracht van de landbouwlobby, ook binnen partijen. Zo vertrok vorige week een ogenschijnlijk onbekend Overijssels Statenlid, Gert Brommer (VVD), omdat het provinciale stikstofbeleid, vertelde hij me, „desastreus voor het platteland is”. Brommer is niet zomaar een VVD’er. Landelijk is hij voorzitter van het VVD-netwerk Landbouw, Natuur en Voedsel. Daar vertrekt hij „zeker niet”, zei hij, al is hij het „totaal niet eens met het stikstofbeleid van het kabinet”.

Het laat zien wat hier fout gaat: de lobbykracht van de landbouw staat niet in verhouding tot haar betekenis voor de economie en haar impact op klimaat en natuur, ook vergeleken met verkeer en luchtvaart. En het zou pas daadkrachtig zijn als minister Schouten dat eens bij Jinek ging vertellen.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.