Poetin gooit Russisch staatsbestel om, regering Medvedev stapt op

Rusland Volgens Russische analisten zijn de door Poetin voorgestelde grondwetswijzigingen mogelijk een opmaat voor een nieuwe functie voor de huidige president na het aflopen van zijn vierde termijn in 2024.

Op een groot scherm van een winkelcomplex konden Moskovieten woensdag Poetins ‘state of the union’ rechtstreeks volgen.
Op een groot scherm van een winkelcomplex konden Moskovieten woensdag Poetins ‘state of the union’ rechtstreeks volgen. Foto Evgenia Novozhenina/Reuters

President Vladimir Poetin heeft woensdag voorgesteld de Russische grondwet ingrijpend te veranderen. Hierdoor zou de macht van de president worden ingeperkt en krijgen premier en parlement meer bevoegdheden. Volgens analisten zijn de voorstellen mogelijk een opmaat voor een nieuwe functie na het aflopen van Poetins vierde termijn in 2024.

Meteen nadat Poetin zijn voorstellen had gedaan, diende premier Dmitri Medvedev het ontslag in van de Russische regering. „Wij als Russische regering moeten onze president alle mogelijkheden geven alle noodzakelijke beslissingen te nemen”, zo zei Medvedev.

Poetin deed zijn voorstellen tijdens zijn ‘state of the union’, de jaarlijkse toespraak voor de Doema en de Federatieraad (de Russische senaat). Volgens Poetin is het belangrijk het parlement meer „verantwoordelijkheid” te geven voor het formeren van de regering. Nu heeft de Doema alleen het recht in te stemmen met de premier die wordt voorgedragen door de president, en is het de president die alle ministers benoemt. Poetin stelt nu voor de Doema stemrecht te geven over de hele ministersploeg.

Geen parlementair stelsel

De voorstellen betekenen een belangrijke inperking van de macht van de president van de Russische Federatie en een verschuiving van een strikt presidentieel stelsel naar een meer ‘semi-presidentieel’ staatsbestel. Poetin sprak zelf van „zeer ingrijpende veranderingen in het politieke systeem”.

Lees ook:Het is gevaarlijk te denken dat Poetin overal achter zit

De president benadrukte dat Rusland geen parlementair stelsel krijgt en de president het recht behoudt het beleid te bepalen en de ministers te ontslaan. De Russische president blijft ook direct verantwoordelijk voor de strijdkrachten, de politie en justitie, aldus Poetin. Tegelijkertijd worden de bevoegdheden van de president ingeperkt. Zo moet het Russische staatshoofd de benoemingen van functionarissen binnen leger en justitie voortaan overleggen met de Russische senaat.

Poetin zei al eerder dat de maximale duur van het presidentschap moet worden beperkt tot twee termijnen – nu is dat nog ‘twee opeenvolgende termijnen’. Daardoor kon Poetin in 2012, na een tussentijds premierschap van vier jaar, terugkeren als president.

Behalve het vergroten van de bevoegdheden van premier en parlement stelt Poetin voor de rol van de zogeheten ‘Staatsraad’ in de grondwet te verankeren. Dit is een adviserend orgaan waarin de president overlegt met de gouverneurs van de regio’s. Dit zou betekenen dat het lokaal bestuur meer zeggenschap krijgt over het regeringsbeleid.

Huidige grondwet stamt uit 1993

Volgens Poetin is het niet nodig een referendum te organiseren om de veranderingen in de grondwet door te voeren, maar hij noemde het belangrijk dat de Russische bevolking via stemming uitspreekt over zijn voorstellen.

De grondwet van de Russische Federatie stamt uit 1993 en geeft de president vergaande bevoegdheden. Volgens veel politicologen is het een van de redenen dat Poetin vanaf 2000 een autoritair bewind kon vestigen.

Volgens sommige analisten moeten Poetins huidige voorstellen dan ook niet worden gezien als een democratisering van het Russische staatsbestel, maar vooral als een poging zijn regime te bestendigen. Als zijn vierde termijn in 2024 afloopt, kan de president niet worden herkozen.

„Poetin heeft de aangegeven welke richting hij kan opgaan na 2024”, zo zei politicoloog Jevgeni Mintsjenko tegen nieuwssite The Bell. „Hij kan terugkeren naar de post van minister-president (…) of hij gaat leiding geven aan de staatsraad.”