Reportage

Ook dieren die de brand overleefden, krijgen het zwaar

Bosbranden Australië Een onbekend maar vermoedelijk heel hoog aantal vogels, zoogdieren en reptielen komt om bij de bosbranden in Australië. „De verwoesting is zo groot en het gaat zo snel, dit valt nergens mee te vergelijken.”

Een door brand getekende kangoeroe bij de opvang Wild2free.
Een door brand getekende kangoeroe bij de opvang Wild2free. Foto Stephen Dupont

Als de kangoeroes zijn gevlucht, dacht Rae Harvey, waarom zou zij zelf dan blijven? „Ze waren allemaal verdwenen, dus toen ben ik ook maar gegaan.” Op het laatste moment ontsnapte ze aan het vuur. Haar buurman pikte haar en een van haar vrijwilligers op met een bootje. Toen ze vanaf het water omkeken, stond de plek waar ze hadden geschuild in brand.

De kangoeroe-opvang Wild2free van Rae Harvey ligt kilometers rijden het bos in. Het zijn kilometers compleet verbrand bos. Haar vrijwilligers hebben knalblauwe bakjes met water neergezet langs de weg. Ze steken fel af tegen het sombere zwart en bruin van de bomen. Een kangoeroe staat er verdwaasd naast. Zijn oogleden zijn zwart verbrand.

De bosbrand heeft de opvang bijna helemaal verwoest. Harveys huis ligt in puin. De golfplaten die ooit het dak van de veranda waren, liggen nu schots en scheef op de grond. Het kan haar weinig schelen. „Ik zou eigenlijk met de verzekering moeten bellen en zo, maar dat is er nog niet van gekomen.” Ze maakt zich alleen druk over de kangoeroes. De roos, zegt ze, of de kids. „Gelukkig heeft die container dáár de brand doorstaan. Daar zat hun eten in.” Verspreid over haar terrein liggen hoopjes hooi.

Voor de brand had Rae Harvey ongeveer vijftig kangoeroes in haar opvang. Ze nam jongen aan waarvan de moeder niet meer leefde, of gewonde kangoeroes. Natuurlijk weet ze wel dat velen het vuur niet hebben overleefd, al wil ze daar eigenlijk nog niet aan. Na de brand heeft ze haar buren gevraagd om hun lichamen te ruimen. Haal alsjeblieft weg wat ik niet aankan om te zien, had ze tegen hen gezegd. Ze weet precies welke er ontbreken. „Stuk voor stuk, ik ken ze bij naam.”

Gebied ter grootte van 2,5 keer Nederland verwoest

Ruim tweeënhalf keer Nederland

In Australië hebben de branden tot nu toe 11,2 miljoen hectare bos en grond verwoest, een oppervlakte van ruim tweeënhalf keer Nederland. Ze kostten aan 28 mensen het leven en ongeveer 2.500 huizen zijn vernietigd. Maar de meeste slachtoffers van deze crisis zijn dieren.

Volgens de recentste schatting zijn verspreid over heel Australië meer dan een miljard vogels, reptielen en zoogdieren omgekomen door de branden. Dit aantal komt van hoogleraar ecologie Chris Dickman van de Universiteit van Sydney en hij baseert zich op een dichtheidberekening (aantal exemplaren per oppervlakte) die hij in 2007 maakte voor het Wereld Natuur Fonds. Zijn onderzoek toen ging over de impact van ontbossing op de hoeveelheid dieren in de staat Nieuw-Zuid-Wales, nu één van de zwaarst getroffen gebieden.

De conclusie die Chris Dickman in 2007 trok, was een conservatieve schatting. Dus ook nu zal het aantal slachtoffers zeer waarschijnlijk hoger liggen. „De verwoesting vindt zo snel plaats en in zo’n groot gebied, dit valt nergens mee te vergelijken”, zei Dickman tegen radiozender NPR. „Een monsterlijke gebeurtenis, geografisch gezien en wat betreft het aantal getroffen dieren.”

In Australië leven veel unieke diersoorten die nergens anders ter wereld voorkomen. Die biodiversiteit neemt al tientallen jaren af en deze branden vergroten het risico op uitsterven van de bedreigde diersoorten. Het zal tientallen jaren duren voordat de habitat van de dieren is hersteld, voorspelt de Australische tak van het Wereld Natuur Fonds. Zij zeggen ook dat sommige diersoorten over het randje van uitsterven zullen vallen. Al is bij dit soort aannames en bij schattingen over het aantal dode dieren een voorbehoud nodig: het gaat om zo’n groot gebied dat zekerheid onmogelijk te geven is. Bovendien zijn de branden nog gaande.

De bijna geheel verwoeste kangoeroe-opvang Wild2free
Foto Stephen Dupont
Foto Stephen Dupont
Rae Harvey van Wild2free
Foto Stephen Dupont
Foto’s Stephen Dupont

Heel weinig gewonden

Filmpjes van geredde koala’s en kangoeroes met verbrande poten gaan de wereld over. Net als beelden van de brandweer die met gevaar voor eigen leven bedreigde dieren uit het bos redt. Verdrietig genoeg zijn dat de uitzonderingen, vertelt Lisa Petroff. Zij is van de organisatie Wildlife Rescue in de Snowy Mountains. In de winter ligt er sneeuw op de heuvels, nu woeden er branden.

Ze hebben maar heel weinig meldingen binnen gekregen over gewonde beesten, zegt Lisa Petroff. „Ik vrees het ergste: de meeste dieren hebben de branden waarschijnlijk gewoon niet overleefd. Ze konden niet op tijd vluchten.” Ze houdt er rekening mee dat ze over een paar weken meer telefoontjes krijgen. De beesten die de branden toch hebben weten te overleven door ondergronds te duiken, kunnen geen eten vinden als ze uit hun schuilplaatsen komen.

De koala’s en kangoeroes trekken internationaal het meeste aandacht als slachtoffers van de branden, omdat ze zo typisch Australisch zijn. Het Wereld Natuur Fonds schat dat zo’n 30 procent van de koala’s in Nieuw-Zuid-Wales de branden niet heeft overleefd, dat zijn ongeveer 8.400 koala’s. Maar zowel de kangoeroes als de koala’s zijn officieel geen bedreigde diersoort. Ook nog niet als deze branden zijn uitgewoed, al gingen daar een paar maanden geleden verhalen over rond in internationale media.

De kangoeroes hebben het in de lokale beeldvorming moeilijker dan de koala’s, vertelt Rae Harvey van de kangoeroe-opvang. „Ze zijn minder knuffelig. Sommige Australiërs zien ze als plaag.” Ze schat de verhoudingen ongeveer fiftyfifty: de ene helft van de bevolking houdt van kangoeroes, de andere helft vindt hen vervelend.

Vooral boeren hebben last van de kangoeroes. „Ze klagen dat de roos het gras van hun koeien opeten. Maar je hebt 36 kangoeroes nodig om net zoveel gras te eten als één koe.” Zelf is Harvey geobsedeerd geraakt door kangoeroes, zegt ze, vandaar dat ze een paar jaar geleden met haar opvang is begonnen. Het zijn gevoelige beesten, zegt Harvey: „Ze worden al nerveus als je kleren aan de waslijn hangt. Kun je nagaan hoe dit inferno voor hen moet zijn geweest.”

Voerplaats voor de kangoeroesFoto Stephen Dupont

Zakjes breien

Vanuit de hele wereld breien mensen nu zakjes voor kangoeroejongen die geen moeder meer hebben. Rae Harvey kreeg ook uit allerlei landen donaties. Ze organiseerde een inzamelingsactie en het streefbedrag van 200.000 dollar is al bijna binnen. De teller staat nu op ruim 190.000 dollar.

„Gelukkig zijn veel mensen begaan met de roos. Ze zijn onze iconen, maar de overheid maakt het vooral makkelijker om op hen te schieten.” In de meeste staten van Australië is het voor vergunninghouders toegestaan om op kangoeroes te jagen, omdat hun populatie jarenlang toenam.

De federale regering maakte begin deze week bekend dat er een fonds komt van 50 miljoen Australische dollar (ongeveer 31 miljoen euro) speciaal voor het herstel van de habitat van de bedreigde dieren. En onder de naam Operation Rock Wallaby droppen hulpdiensten honderden kilo’s wortels en zoete aardappels boven de verwoeste bossen, voer voor de beesten die het wel hebben overleefd.

Rae Harvey blijft optimistisch. Erger dan dit kan het in elk geval niet meer worden, zegt ze. De grote tenten waar de kangoeroes sinds de brand onder schuilden, zijn vannacht weggewaaid. „Ik hoop niet dat ze er nog onder zaten.”

Later deze week krijgt ze een dierenarts op bezoek om de brandwonden van de kangoeroes te behandelen. En er komt een darter, dat is iemand die dieren vanaf een afstand kan verdoven met een pijl. Ze gaan het bos in om gewonde kangoeroes te zoeken – die krijgen een spuitje om ze uit hun lijden te verlossen.

En een dag eerder vond Rae Harvey een heel klein dood kangoeroejong in het puin, nog roze en zonder vacht. Normaal gesproken zou ze dat begraven, nu heeft ze hem met pijn in haar hart in het bos gelegd. „De andere dieren hebben ook honger.”

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Australië brandt. Komt het dan nu in actie?

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.