Profiel

Profiel Mitch McConnell

‘Magere Hein’ die afzetting van Trump op elke mogelijke manier zal saboteren

Nu de impeachment-procedure tegen president Trump naar de Senaat gaat, zal in het daar volgende juryproces niets gebeuren zonder akkoord van meerderheidsleider Mitch ‘de handrem’ McConnell.

‘Als mijn positie me enige macht verschaft, dan is het de macht van de agenda, de macht om te bepalen wat je wel en wat je niet doet.” Aldus Mitch McConnell, de Republikeinse leider in de Senaat, geciteerd in The New York Times. Deze weken is hij weer druk bezig die macht te gebruiken in de complexe strijd met de Democraten over de afzettingsprocedure tegen president Trump. Zo zei hij vorige week dat hij het juryproces in de Senaat desnoods wil voeren zonder instemming van de Democraten. „Wij hebben voldoende stemmen.”

De agenda en de stemmen: de wapens van de bureaucraat. McConnell (77) is de machtigste bureaucraat in Washington. Niets van wat we de komende weken aan procedures in de Senaat zien, zal gebeuren zonder dat hij aan de touwtjes trekt.

Ditmaal wil McConnell iets op de agenda zetten: het impeachment-proces tegen zijn partijgenoot Trump – om het zo hard mogelijk te kunnen wegstemmen met hun Republikeinse meerderheid in de Senaat. Veel vaker wil hij iets van de agenda weg houden. De senator uit Kentucky heeft op zijn bureau circa 400 wetsvoorstellen liggen die reeds zijn of kunnen worden aangenomen in het Huis, maar die hij weigert in behandeling te nemen. Het Democratische congreslid Cindy Axne vertelde in december aan kiezers in Iowa dat haar ‘Gegarandeerd Blijvende Glimach-Wet’ al een jaar op die stapel ligt. Het voorstel verzekert kinderen met aangeboren gebitsproblemen van medische zorg. „Wie kan daar nou tegen zijn?” Er zijn 266 afgevaardigden vóór die wet, van beide partijen. Axne werkte samen met een Republikeinse senator om de kansen ervan te vergroten. McConnell wil het voorstel domweg niet in stemming brengen.

De tegenstander saboteren

Hij wordt ‘de handrem’ genoemd, ‘Magere Hein’ of ‘Darth Vader’. Bijnamen die McConnell koestert; hij nam ooit een lichtsabel mee naar een persconferentie. „Als het om de Green New Deal gaat, wil ik graag Magere Hein wezen”, zei hij over het lievelingswetsvoorstel van progressieve Democraten. Aan Politico-verslaggever Tim Alberta legde McConnell uit dat zijn vastberadenheid niet zozeer uit inhoudelijke, eerder uit partijpolitieke afwegingen voortkomt. In het begin van Obama’s eerste ambtstermijn (2009-’13) waren Republikeinen wanhopig. Een zwarte president, Democraat, op dat moment mateloos populair en ook nog bereid tot samenwerking met politieke tegenstanders. „We waren hard op weg naar veertig Senaatszetels, het omslagpunt naar onbeduidendheid”, aldus McConnell. „We moesten een heldere grens trekken tussen wat wij en wat de Democraten, met hun meerderheid in beide kamers, wilden bereiken. Dit betekende dat onze vingerafdrukken niet op hun plannen mochten staan.” Ofwel: nooit meestemmen, alles saboteren. „Mitch is echt goed in het losdraaien van de wieldoppen, en na een tijdje vallen de wielen eraf”, zegt senator Bob Corker in het boek American Carnage van Tim Alberta.

McConnell is geen ideoloog, hij is een pragmaticus. Een van zijn medewerkers zegt in The New York Times: „Ik denk dat de meeste senatoren die in de spiegel kijken, in gedachten Hail to the Chief horen spelen.” Een verwijzing naar de fanfaremuziek die wordt gespeeld bij de inauguratie van de president. „McConnell wilde alleen maar senator zijn.”

Lees ook deze reportage: In Iowa negeren de Democraten impeachment liever

Als langstzittende Republikeinse leider in de Senaat – aangetreden in 1984, vijf keer herkozen – is hij Washington-insider van het zuiverste water, een swamp creature, zoals cynici zeggen. Dat roept de vraag op: hoe kan hij samenwerken met de zelfverklaarde moerasdemper Trump? Het antwoord is eenvoudig: ze willen allebei winnen en samen doen ze dat.

In 2018 schreef de in nazi-Duitsland gespecialiseerde historicus Christopher Browning een artikel in The New York Review of Books, getiteld ‘De verstikking van de democratie’. Daarin vergelijkt hij de situatie van de Weimar-republiek in de jaren 30 met de situatie van de VS nu. Hij gaat diep in op het moment dat president Von Hindenburg Hitler benoemt tot rijkskanselier, hoe groot zijn afkeer van de nationaal-socialistische Führer ook is. En dan vergelijkt hij McConnell – die eerst Trump niet bliefde en pas diens kant koos toen hij tot Republikeinse presidentskandidaat was uitgeroepen – met Hindenburg. „Als historici later terugkijken om te zien wie het graf van de Amerikaanse democratie heeft gedolven, dan zal het Mitch McConnell blijken te zijn geweest.” En: „Net als Hitlers conservatieve bondgenoten beroemen McConnell en de Republikeinen zich op de voordelen die hun investering in Trump heeft opgeleverd.”

McConnell vond het gemene flauwekul. Maar toen The New York Times hem om een reactie vroeg, lag zijn antwoord precies in de lijn van Browning: „Trump is gekozen. Daardoor hebben wij beleid kunnen doorvoeren zoals de belastingverlaging. Die lag al dertig jaar te verstoffen.”

Golf aan conservatieve rechters

Impulsieve besluiten en ongerichte tweets van Trump ontnemen soms het zicht op de gestage voortgang van de Republikeinse agenda: belastingverlaging, deregulering, terugdraaien van milieubeleid, ontmanteling van Obama’s zorgstelsel. En geen maatregel van Trump heeft verstrekkender, langduriger gevolgen dan de aanstelling van rechters – van de laagste districtsrechtbank tot aan het Hooggerechtshof. De president eist er graag de eer voor op. „Hoe vinden jullie al die conservatieve rechters”, vraagt hij aanhangers dan, waarna die in gejuich uitbreken. Het tekent het belang dat wordt gehecht aan de aanstelling van intussen bijna tweehonderd nieuwe rechters in Trumps eerste termijn, onder wie twee opperrechters.

Was dat een Trump-idee? Nee. Het stond op de agenda die de leiders van de Republikeinen, toenmalig Huis-voorzitter Paul Ryan en McConnell, de verrassende presidentskandidaat Trump voorlegden. De Republikeinen danken hun massabenoeming van conservatieve rechters – „alsof ze van een lopende band rollen”, zoals een ex-stafchef van McConnell zei – overigens mede aan de vorige leider van de Senaat, Democraat Harry Reid. Die was zo gefrustreerd door de tegenwerking van McConnell bij Obama’s voordracht van rechters, dat hij een van de wettelijke obstructiemogelijkheden voor de minderheidspartij afschafte. In de Senaat zei McConnell destijds al tegen Reid: „Hier ga je nog spijt van krijgen, en eerder dan je denkt.”

Niemand weet later nog dat de benoeming van rechters uit McConnells koker is gekomen, die eer valt Trump toe. Het deert hem niet. De man die in spotprenten als schildpad wordt afgebeeld, met zijn geprononceerde onderkin en zijn bij het praten onbeweeglijke bovenlip, denkt in resultaten. Trump, zei McConnell ooit, „doet wat ik dacht dat moest worden gedaan. Als Marco Rubio president zou zijn geworden, hadden we dit ook gedaan. Als het Jeb Bush was geworden, ook. Ik wil zo niets afdoen aan Trump, hij hééft goede raad opgevolgd op alle gebieden die” – en hier sprak McConnell ineens heel traag, om zijn punt te onderstrepen – „Traditionele. Republikeinse. Posities zijn.”

In een eerdere versie van dit artikel werd de naam van historicus Christopher Browning één keer verkeerd gespeld. Dat is hierboven aangepast.