Vast staat dat een groot aantal varkens verdwijnt

Landbouw De stoppersregeling voor varkensboeren blijkt erg populair. Voor de deadline hebben veel meer boeren ingetekend dan begroot.

Volgens het grootste agrarische advieskantoor van Nederland, DLV Advies, waren er woensdagmiddag al rond de 450 aanmeldingen voor de stoppersregeling.
Volgens het grootste agrarische advieskantoor van Nederland, DLV Advies, waren er woensdagmiddag al rond de 450 aanmeldingen voor de stoppersregeling. Foto Getty Images

Verdwijnt straks één op de twaalf varkens uit Nederland? Of zullen het er nog meer zijn dan deze één miljoen die het kabinet voor ogen had? Een stoppersregeling voor geuroverlastgevende bedrijven in Oost- en Zuid-Nederland lijkt zo populair dat het daarvoor beschikbare budget van 180 miljoen euro mogelijk niet toereikend is.

Driehonderd aanmeldingen, zoveel had minister Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie) in gedachte toen ze eind vorig jaar de stoppersregeling open stelde. Al in het regeerakkoord sprak het kabinet af 120 miljoen vrij te maken voor het uitkopen van varkenshouders in de meest varkensrijke gebieden van Nederland, in Noord-Brabant, Limburg en het oosten van Nederland. Vanwege de Urgenda-uitspraak, waardoor de overheid door de rechter werd verplicht een strenger klimaatbeleid te voeren, kwam er nóg meer geld bij: het budget werd opgehoogd tot 180 miljoen.

Geuroverlast verminderen is de inzet. Hoe viezer een boerderij ruikt voor omwonenden, hoe groter de kans dat een varkensboer ook daadwerkelijk in aanmerking komt voor de regeling. De verwachting is dat met name boeren met verouderde stallen, die veel geur uitstoten, zullen stoppen.

Deze donderdag wordt bekend hoeveel varkenshouders exact hebben ingetekend op de regeling – die om twaalf uur ’s nachts sloot – maar afgelopen dagen sijpelde al door dat het er veel meer dan de beoogde driehonderd zullen zijn. Volgens het grootste agrarische advieskantoor van Nederland, DLV Advies, waren er woensdagmiddag al rond de 450 aanmeldingen – en toen was inschrijven nog mogelijk. Stoppende varkensboeren zouden afhankelijk van de bedrijfsgrootte zo’n 600.000 tot 700.000 euro krijgen.

Tijd kopen

Toch vermoedt Linda Janssen van Producenten Organisatie Varkenshouderij dat lang niet alle boeren die zich hebben aangemeld, ook daadwerkelijk zullen stoppen. „Varkenshouders schrijven zich in om tijd te kopen.” Aanmelden is vrijblijvend, boeren hoeven niet daadwerkelijk mee te doen. „In de tussentijd kunnen ze in de gaten houden hoe bijvoorbeeld de stikstofdiscussie zich ontwikkelt.”

Varkensboeren hebben meer grieven dan alleen de huidige stikstofproblematiek. Ze klagen over klemmende regelgeving, dure milieu-maatregelen en vinden dat ze weinig maatschappelijke waardering krijgen – varkensboeren hebben het slechtste imago van de hele landbouwsector (zelfs slechter dan de financiële sector).

Dat komt niet uit de lucht vallen. Zeker in Zuid- en Oost-Nederland, waar de meeste Nederlandse varkens gehouden worden, zijn er dan ook al decennia legio problemen: stankoverlast, mestoverschotten, stikstof, om er een paar te noemen. Maar het aantal varkens is al zo’n vijftien jaar niet gedaald.

Hoewel onduidelijk is hoeveel aanmeldingen daadwerkelijk verzilverd worden, heeft het grote animo voor de stoppersregeling ervoor gezorgd dat er stemmen opgaan de ‘warme sanering’ verder uit te breiden, zodat iedereen die wil stoppen, dat ook kan.

Schouten zei dinsdag bij tv-programma Jinek dat ze wil bekijken hoe ze daar „maximaal ruimte” voor vrij kan maken. Haagse bronnen melden dat ook binnen de coalitie gesproken wordt over verhoging van de 180 miljoen euro. Regeringspartijen D66 en VVD lieten weten onder voorwaarden wel bereid te zijn extra geld vrij te maken.

Afhankelijk van ‘geurscore’

Reden is wellicht ook dat inkrimping van de veestapel een bijkomend voordeel heeft: het vermindert tevens de stikstofuitstoot - voor het kabinet misschien nog wel belangrijker dan het terugdringen van de geuroverlast.

Maar betrokkenen waarschuwen voor te veel optimisme. Wie er als eerste in aanmerking komt voor een stopperssubsidie en hoeveel geld daarvoor vrijkomt, hangt mede af van de zogeheten ‘geurscore’. Oftewel: wie verzorgt de grootste stankoverlast. Deze boerderijen bevinden zich juist nabij stads- en dorpskernen, terwijl stikstof vooral een probleem is voor Natura 2000-gebieden en die liggen veelal wat verder af van zo’n dorpskern.

De sector zelf lijkt ondertussen geen uitbreiding van de regeling te wensen. „Meer geld erbij hoeft voor ons echt niet”, stelt René Coppens, voorzitter van de Coalitie Vitale Varkenshouderij, een verzameling van belangenorganisaties, bedrijven en het ministerie van Landbouw. De Coalitie bedacht de saneringsregeling als onderdeel van een plan om de sector toekomstbestendig te maken. „Toen de minister het budget verhoogde [van 120 naar 180 miljoen euro, red.] waren er al mensen binnen de sector die zeiden: dat gaat wel heel gemakkelijk en heel snel.” Volgens Coppens heeft de hele keten „voldoende volume” nodig. Voor een slachterij is het bijvoorbeeld belangrijk genoeg aanvoer te krijgen.

Vast staat in ieder geval dat een groot aantal varkens uit Nederland verdwijnt. Rekening wordt gehouden met 7 procent, een miljoen van de ruim twaalf miljoen varkens in Nederland. En dat terwijl ‘minder dieren’ al jarenlang een uiterst politiek beladen discussie is.

Steun van boeren zelf

Boerensteun voor een krimp van de varkensstapel was dan ook niet vanzelfsprekend, zegt Janssen van de POV. „Vijf jaar geleden zou ik door onze leden nog de zaal uit zijn gestuurd, als ik had gepleit voor minder dieren.” Maar inmiddels ligt is er ook bij varkensboeren steun voor het plan, waarin ook 40 miljoen euro is vrijgemaakt voor innovatie. Vooral jonge boeren moeten daar straks van profiteren. En met hen ook het imago van de sector, hoopt Janssen.