Analyse

Na ‘Remkes’ dreigt opnieuw gezichtsverlies voor VVD

Stikstofcrisis Opnieuw dreigt in Rutte III een nederlaag voor de VVD. Door het nieuwste stikstofrapport lijkt de opening van vliegveld Lelystad niet door te gaan.

Lelystad Airport. Volgens de commissie-Remkes moet de stikstofuitstoot rond Lelystad opnieuw worden berekend.
Lelystad Airport. Volgens de commissie-Remkes moet de stikstofuitstoot rond Lelystad opnieuw worden berekend. Foto Jeroen Jumelet / ANP

Johan Remkes zegt het nóg maar eens een keer: hij is alleen de boodschapper. Als voorzitter van het Adviescollege Stikstofproblematiek heeft hij de stikstofneerslag van de Nederlandse luchtvaart onderzocht en vastgesteld dat groei niet zomaar kan. Dan moet eerst de stikstofuitstoot die er nu is, naar beneden. Maar hij heeft natuurlijk nooit willen zeggen dat Schiphol geen extra vluchten mag hebben, of dat Lelystad Airport niet open mag voor commercieel vliegverkeer. Dat is aan de minister, aan het kabinet.

Het is woensdagmiddag, in het Haagse perscentrum Nieuwspoort heeft de oud-VVD-minister, nu waarnemend burgemeester van Den Haag, net de uitkomsten toegelicht van zijn nieuwste stikstofrapport. Zijn eerste verkennende rapport, eind september, leidde tot grote heibel in de coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie: er moest héél snel iets worden gedaan tegen de uitstoot, de bouw lag stil. Uiteindelijk werd de maximumsnelheid verlaagd, zoals Remkes had geadviseerd. Dat kwam hard aan bij de VVD.

Riskante stabiliteit

Nu dreigt voor die partij een nieuwe nederlaag, als de eigen minister van Infrastructuur Cora van Nieuwenhuizen moet uitleggen dat haar lievelingsproject ‘Lelystad’ niet doorgaat, dat Schiphol wordt beknot. Haar eerste reactie op de stikstofuitspraak van de Raad van State in mei vorig jaar was dat voor vliegveld Lelystad dan maar „een list” bedacht moest worden. Ze had de opening al een paar keer moeten uitstellen – door Brusselse mededingingsregels, door foute berekeningen over geluidshinder, een cao-conflict met de luchtverkeersleiding. In november zei ze dat Lelystad in 2020 écht open zou gaan.

Lees ook: De moeizame weg naar opening van Lelystad Airport

De oppositie wist het dinsdagavond, toen het rapport van Remkes uitlekte, meteen zeker: dat gaat dus niet gebeuren. Hoe wil je de stikstofuitstoot van de luchtvaart beperken en tegelijk meer vluchten toestaan?

Bij de coalitiepartijen die meestal kritisch zijn over Lelystad, D66 en ChristenUnie, bleef het stil. Voor de stabiliteit van Rutte III is het riskant om het een coalitiepartner die het al zo moeilijk heeft, nog moeilijker te maken. Tweede Kamerleden van de VVD vinden dat ze in dit kabinet al zo veel hebben moeten toegeven: bij het kinderpardon, de CO2-belasting, de maximumsnelheid. Er komen nu ook nog maatregelen tegen vuurwerk. In de peilingen is de VVD vanaf het najaar fors gezakt.

Voor D66 en ChristenUnie speelt mee: de kans dat zij nu hun zin krijgen met Lelystad, is flink toegenomen. Dankzij Remkes.

En precies daar zat op woensdagmiddag het ongemak van Remkes zelf. Hij is commissievoorzitter, niet democratisch gekozen. Hij wil niet het luchtvaartbeleid van Rutte III bepalen. „Wij zijn geen uitvoeringsclub. Ik ga ook niet over de discussie met de Tweede Kamer. Daar willen wij ons verre van houden.”

Lees ook: Kans dat Lelystad Airport nooit open gaat, wordt met elk uitstel groter

Boeren uitkopen

Remkes wees er een paar keer op dat de luchthavens ook andere keuzes kunnen maken dan de vluchten beperken: boeren in de omgeving uitkopen, passagiers aanmoedigen om met de trein naar het vliegveld te komen. Alles kan, als er maar wat gebeurt. Niet omdat de luchtvaart de grootste stikstofuitstoter is – dat zijn de boeren – maar omdat alle sectoren moeten meedoen, als het aan de commissie van Remkes ligt. Dat is eerlijk.

Voor CDA en ChristenUnie komt het allemaal goed uit. In het voorjaar, als Remkes met zijn eindrapport komt, zal duidelijk worden wat de agrarische sector te wachten staat. Dat verhaal is makkelijker te vertellen aan de boeren als ook van de luchtvaart maatregelen worden geëist.

Minister Van Nieuwenhuizen heeft laten weten dat ze het rapport over de luchtvaart „zorgvuldig gaat bestuderen”, de coalitie praat er komende maandag over.