Opinie

Onze data doen aan internationaal kwartetten

Maxim Februari

Over een bekende romanschrijver hoorde ik ooit het verhaal dat ze in haar boeken haar ouders op steeds weer een andere manier liet verongelukken en dat haar ouders heel blij waren met deze aandacht.

Schrijvers zijn rovers, piranha’s die families en huwelijken leegzuigen; soms hoor ik ze tijdens nieuwjaarsborrels en recepties de opbrengsten met elkaar uitwisselen. De een gaat er met de ouders van de ander vandoor en die ander aast weer op het liefdesverdriet van een derde. Vriendelijk gezegd is het een soort kwartetten: als ik van jou de dood van je kat krijg, krijg jij van mij een ongeluk met een parachute.

Op zulke recepties worden ook steevast verhalen uitgewisseld over X. Die X is een regelrechte sociopaat. Maar nu heeft Y gesproken met Z, die bevriend is met X en daarom gedienstig uitlegt dat diens gedragsstoornis kan worden verklaard uit onzekerheid. De harteloze insensitiviteit, het onvermogen tot het ervaren van schuld, het komt allemaal doordat X een minderwaardigheidscomplex heeft.

Zo’n diagnose is tijdens het roddelen de verklaring voor alles, voor andermans gedrag, je eigen gedrag, soms ben je zelf X, wat je tot onuitstaanbaar gezelschap maakt, het sluipt in je retoriek, je hoort jezelf praten en je gruwt ervan.

Nieuw in de laatste jaren is dat de telefoons in je broekzak net zo hard verhalen met elkaar uitwisselen, roddels, diagnoses, hele adresboekjes zelfs; ze kwartetten op de achtergrond duchtig mee. Onderling en zo nu en dan ook met jou. Maar op de receptie lijkt geen mens zich ervan bewust dat de telefoons intussen screenshots maken en door je winkelmandje rommelen. Terwijl ze toch serieuze actoren in de wereld zijn geworden.

Dezelfde dynamiek kom je tegen in de bespreking van de internationale politiek in de media. Weliswaar zijn de roddels en analyses hier wat meer sophisticated, maar de gesprekken zijn dezelfde: geschiedenissen, gedragsstoornissen, partijen raken agressief omdat ze onzeker zijn, terrorisme is een uitlaatklep, tekortschietende ouders, liefdesverdriet.

Terwijl op de achtergrond intussen systemen ook diagnoses en analyses met elkaar uitwisselen. Die informatiesystemen doen aan internationaal kwartetten: geef jij mij de gezichten van je hele bevolking, dan krijg jij van mij identiteiten van daklozen. Op het toneel gaat het er meestal niet over, maar in de coulissen wordt flink meegepraat door computernetwerken en datacentra. Rovers en piranha’s die hele maatschappijen leegzuigen, zonder dat je er veel van merkt.

Dit weekend had The Times een interview met Ben Wallace, de Britse minister van Defensie, over de nieuwe verhoudingen in de wereld. Hij ligt ’s nachts wakker van Trumps isolationisme, bekent hij. Het Verenigd Koninkrijk kan er niet meer op vertrouwen samen met de Verenigde Staten te vechten en zal bij de volgende ronde van defensieaankopen dus „new kit” moeten aanschaffen om in de toekomst niet afhankelijk te zijn van Amerikaanse luchtsteun en spionagevliegtuigen.

Die aanschaf van ‘nieuwe spullen’ is weer een volgende reden tot zorg. Het Amerikaanse leiderschap is bijvoorbeeld heel agressief inzake Britse handel met Huawei, zegt Wallace. Zijn land wil het omstreden Chinese telecombedrijf een rol geven in de introductie van het 5G-netwerk voor mobiel dataverkeer. Maar tot verontwaardiging van Wallace dreigt Amerika de Britten in dat geval niet langer van veiligheidsinformatie te voorzien.

Inlichtingen, roddels, diagnoses: de oorlogen gaan niet over bommen en granaten, maar over gesprekken. Infanteriesoldaten moeten in het leger plaats maken voor „1.000 hackers”. En denk eens aan encryptie, zegt Wallace, de versleuteling van berichten, zodat overheden niet mee kunnen lezen. „Dat zal iedereen, van pedofielen tot terroristen, in staat stellen hun kwaad te verspreiden en hun mogelijkheden te vergroten. Dat houdt me ’s nachts wakker. Dat is enorm.”

Zo suggereert hij dat je de wereld alleen kunt redden door China te laten meelezen met alle berichten. En wie weet heeft hij gelijk. Misschien hebben Chinese bedrijven en overheden superieure plannen voor de internationale politiek. Maar hoe interessant het ook is te lezen over bondgenootschappen en gedragsdiagnoses van Boris Johnson en Donald Trump: ik zou toch ook graag eens iets horen over het spreken en doen van de systemen zelf. Luchtsteun die zich onvoorspelbaar gedraagt, informatie met een voorkeur voor pompeuze leiders.

Het leiderschap bepaalt niet alleen de aanschaf van nieuw spul, het spul bepaalt ook het leiderschap. Het spul van defensie speelt kwartet in onze broekzak: reden om er eens op te letten.

Maxim Februari is jurist en schrijver, www.maximfebruari.nl.