Profiel

De premier van Australië gaat het vooral om de marketing

Profiel Scott Morrison Nu de kritiek op zijn aanpak van de bosbranden aanhoudt, erkent de premier van Australië het verband met klimaatverandering.

Er mocht geen twijfel meer over bestaan: Scott Morrison neemt de bosbranden serieus. En natuurlijk ziet hij het verband tussen de heftige branden en klimaatverandering, ook al zei hij eerder vaak het tegenovergestelde. „Klimaatverandering heeft duidelijk invloed op de langere, hetere en drogere zomers en dat betwisten wij niet. Laat daar geen discussie over bestaan.”

Afgelopen zondag liep de Australische minister-president Morrison al zijn fouten van de afgelopen maanden langs, in een uitgebreid interview met nationale nieuwszender ABC. „Ik had sommige zaken beter kunnen aanpakken”, gaf hij toe. Hij deed dat onder druk; tienduizenden Australiërs gingen vorige week de straat op uit protest tegen zijn klimaatbeleid.

Grote delen van Australië staan in brand, al weken. Door de buitengewone hitte en droogte verspreiden de branden zich razendsnel. Er vielen tot nu toe 28 doden. Duizenden huizen gingen in rook op. Naar schatting meer dan een miljard dieren vonden de dood. En vanaf het begin is premier Scott Morrison (51) alleen maar negatief in het nieuws als het over zijn aanpak van de crisis gaat.

Het begon in december vorig jaar. Morrison ging op vakantie naar Hawaï met zijn gezin. Zijn ambtenaren ontkenden het eerst. Waar Morrison precies uithing „is geen verhaal”, zeiden ze. Maar toen Australische media uitvonden dat een vicepremier tijdelijk de leiding had gekregen was er geen ontkennen meer aan. Morrison kwam eerder terug uit Hawaï, maar de schade was al geleden. Zeker toen hij ook nog eens defensief reageerde. „Ik houd geen brandslang vast, mate”, zei hij op de radio.

Where the bloody hell are you?

Jaren geleden, van 2004 tot 2006, was Scott Morrison directeur van het Australische bureau voor toerisme en in die tijd voerde hij een campagne om meer internationale toeristen te trekken: Where the bloody hell are you? Die leus heeft hij nu in zijn gezicht terug gekregen. Bij protesten gingen bordjes rond met een foto van Morrison met bloemenkrans om zijn hoofd en zijn eigen tekst erbij. Where the bloody hell are you?

Bekijk ook deze fotoserie over de branden in Australië: Verbrande koala’s en zwartgeblakerde bomen

Critici gebruiken die marketing-achtergrond nu ook als inspiratie voor zijn bijnaam: Scotty from marketing. Het zou hem vooral om de beeldvorming gaan. Begin januari zagen ze in een gelikt filmpje hun gelijk bevestigd. Rond de jaarwisseling waren op veel plekken de branden volkomen uit de hand gelopen. Daarna kondigde Morrison in een video, upbeat muziekje eronder, extra budget voor brandbestrijding aan plus de inzet van drieduizend extra reservisten van het leger. Zijn politieke partij betaalde voor de verspreiding van de video op Facebook; de kritiek was niet van de lucht.

Ook in Cobargo ging het mis met Scotty’s marketing. Het stadje op het platteland van Nieuw-Zuid-Wales werd zwaar geraakt door de branden en Scott Morrison koos het uit om zich onder de mensen begeven, om verbinding te zoeken met getroffen Australiërs. Dat mislukte volkomen.

Inwoners scholden Morrison uit voor idioot, anderen weigerden hem een hand te geven. „Wij zijn weer vergeten, zoals gewoonlijk.” „Waarom hadden we maar vier trucks om onze stad te verdedigen?” „Hoe zit het met de mensen die nu dood zijn, mister prime minister?” Morrison wist zich geen houding te geven, de beelden gingen de wereld over.

Zo’n anderhalve week na het bezoek van Morrison is in Cobargo het plaatselijke café net weer open. Verderop in de straat ligt een rijtje huizen in puin, met linten zijn ze afgezet omdat er asbest vrij kan komen. De baas van het café vertelt dat hij dagenlang in de veronderstelling was dat ook zijn gebouw eraan was gegaan. Hij had geluk, het stond er nog.

Lokale media hebben Cobargo een slechte naam gegeven, vindt hij, uitspraken zijn uit hun verband gerukt. Dus met zijn naam wil hij niet in de krant. Maar één ding is hij met zijn dorpsgenoten eens: plaatsen als Cobargo zijn vergeten, jarenlang genegeerd door de landelijke politiek. „We hebben nog steeds geen stromend water. Het duurde dagen voordat de telefoonlijnen het weer deden. De supermarkten waren helemaal leeg. Daar betaal ik toch geen belasting voor?”

Lees ook deze reportage over de Australische vrijwillige brandweer: ‘Hoe gaan we dit ooit verdedigen?’

De manier waarop Scott Morrison Cobargo kwam bezoeken, was gewoon niet oké, zegt hij ook. Morrison kwam in een gevolg van zes dure auto’s, zónder water of hulpgoederen. „Niet te begrijpen.” Het leger kwam hier gisteren aan. „Geen idee wat ze nog komen doen. Het is te laat.”

Australische media vergeleken Morrisons bezoek aan Cobargo met het optreden van president Bush na orkaan Katrina, in 2005. Bush kwam pas na een paar dagen kijken en inspecteerde de schade vanuit zijn regeringsvliegtuig. Een leider losgezongen van de werkelijkheid – die indruk wekte nu ook Morrison.

Het interview dat de premier afgelopen weekend aan ABC gaf, waarbij hij ook een intensief onderzoek aankondigde naar de aanpak van de branden, past bij zijn pragmatische instelling. Eerder bleek die bijvoorbeeld bij de discussie over het homohuwelijk in Australië. Morrison is streng christelijk en tegenstander, maar hij onthield zich uiteindelijk van stemming in het parlement omdat in het publieke debat duidelijk werd dat de meerderheid van de Australiërs juist vóór was.

Klimaatdoelen

Nu ging Morrison publiekelijk door het stof omdat de kritiek dat hij te weinig de leiding neemt, niet meer ophield. Zijn populariteit daalt. Maandag werd een peiling bekend waaruit bleek dat nog maar 37 procent van de Australiërs tevreden is over zijn functioneren, 8 procentpunt minder dan begin december vorig jaar, aan het begin van de zomer.

Morrison gaf misschien toe fouten te hebben gemaakt, serieuze toezeggingen over het aanscherpen van de Australische klimaatdoelen deed hij niet. Hij blijft herhalen dat Australië zich aan de klimaatafspraken van Parijs houdt. Al is Australië het enige land wereldwijd dat daaraan wil voldoen door oude emissierechten in te zetten, zodat het geen pijnlijke maatregelen hoeft te nemen.

De vele banen die de steenkoolsector oplevert zijn heilig voor Morrison. Tijdens de verkiezingen vorig jaar was zijn aanhang niet voor niets het grootst in Queensland, de staat met de meeste mijnen. Tekenend is een fragment uit 2017 waar Morrison, in die tijd nog parlementariër, met een brok steenkool in het parlement staat te zwaaien. „Dit is steenkool, niet bang zijn, het doet je niks. Het brengt ons banen.” Een marketingtrucje dat bij veel Australiërs is blijven hangen, ook nu de boodschap Morrison zelf misschien niet zo goed meer uit komt.