Malik Azmani in de zomer van 2019 bij zijn afscheid van de Tweede Kamer

Foto REMKO DE WAAL / ANP

Europarlementariër Malik Azmani (VVD): ‘Ik heb geen oordeel over meer of minder migranten’

Interview VVD-parlementariër Malik Azmani veroorzaakte in 2015 politieke opschudding met een hard migratieplan. Nu bepleit hij vanuit Brussel „een realistisch perspectief”.

‘Realistisch’: VVD-Europarlementariër Malik Azmani gebruikt het woord in iets meer dan een halfuur zo’n vijftien keer. De liberale visie op het Europese migratiebeleid die hij deze dinsdag namens zijn Europese liberale fractie Renew Europe (voorheen ALDE) presenteert, moet vooral dát zijn. „Niet alleen mooie vergezichten”, benadrukt Azmani, maar „een realistisch perspectief voor de komende jaren.”

In Nederland is Azmani, tot juni van 2019 Kamerlid voor de VVD, vooral bekend van het harde migratieplan dat hij in 2015 presenteerde: een voorstel om de buitengrenzen van de Europese Unie voor asielzoekers te sluiten en deze alleen nog in de eigen regio op te vangen. Het werd destijds als schokkend ervaren en door een groot deel van de politiek met afkeer ontvangen, maar delen van het voorstel doken later wel op in de Turkije-deal die de Europese Unie in 2016 sloot over opvang van Syrische vluchtelingen, en in het regeerakkoord van Rutte III.

Roeping en missie

Op zijn werkkamer in het Europees Parlement in Straatsburg noemt Azmani het nu zijn „roeping” en „missie” om Europa „hier te voeden met mijn ideeën”. Een halfjaar na zijn vertrek naar de Europese politiek ligt er het ‘European Pact on Migration and Asylum’ van Renew, waaraan Azmani de afgelopen maanden samen met de Duitse Europarlementariër Jan-Christoph Oetjen werkte. De hele liberale fractie, waarvan naast de VVD onder meer D66 en En Marche van de Franse president Emmanuel Macron onderdeel zijn, werd het er al over eens.

Het stempel van Azmani, zegt hij, zie je vooral in de passages over het externe asielbeleid dat de EU zou moeten voeren. En dus speelt „intensieve inspanning voor adequate en waardige opvang dicht bij de plek waarvan mensen vluchten” een belangrijke rol: de bekende ‘opvang in de eigen regio’. Tegelijk wordt voortdurend onderstreept dat dit alleen kan samengaan met financiële hulp ter verbetering van lokale omstandigheden, het streng monitoren van humanitaire normen, verbeterde wegen voor legale arbeidsmigratie en ‘Europese ontvangstcentra’ aan de EU-buitengrenzen waar migranten asiel kunnen aanvragen, waarna ze worden verdeeld – of teruggestuurd.

Juist omdat het pact een „verbinding tussen centrumrechts en centrumlinks” is, kan het een rol spelen in de vastgelopen Europese discussie, hoopt Azmani. Deze dinsdagmiddag biedt zijn fractie, de derde partij in het Europees Parlement, het document aan de verantwoordelijke Eurocommissarissen aan. Nog voor de zomer wil voorzitter Ursula von der Leyen de plannen van de hele Commissie presenteren.

Deze discussie zit in Europa al jaren vast. Waarom zou dit plan iets uitmaken?

„Omdat dit sterk op controle inzet. Landen hebben moeite met verdeling van vluchtelingen omdat ze niet weten hoeveel mensen er komen.”

Dat is de afgelopen jaren ook al geprobeerd.

„Alle voorstellen waren intern gericht. Dit keert dat om: je begint buiten de EU met afspraken met andere landen. Bovendien hebben we expliciete voorstellen voor terugkeerbeleid, waar EU-breed deals moeten worden gemaakt. Bijvoorbeeld, en dat gaat best ver: dat je ook visa-sancties in gaat zetten.”

Over de kwestie „meer of minder migratie” gaat het document niet, zo staat expliciet vermeld op de eerste pagina. Opvallend vindt Azmani dat niet. „Ik heb altijd gezegd: controle, ook in 2015. Ik heb geen oordeel over meer of minder.”

Hij ontkent dat het plan afwijkt van de harde lijn die de VVD momenteel in Nederland bepleit – uitsluitend opvang in de regio. „Het is én en én. Het zou het makkelijkst zijn om te zeggen [hij zet een ferme stem op]: we gaan alleen maar opvang in eigen regio doen en deals maken met landen. Je moet je echter ook verhouden tot mensen die Europa toch weten te bereiken. Er zal altijd irreguliere migratie plaatsvinden.”

Als uitgangspunt van de gesprekken met andere landen moeten volgens het document mensenrechten worden genomen. Dan vallen veel landen meteen af.

„Dat weet ik niet. Ja, Libië is heel lastig, hoewel er al Europese afspraken zijn. Daar ga je natuurlijk niet het type afspraak mee maken als met anderen. Tegelijk kan je op deze wereld niet helemaal naar de maatstaven van Nederland zakendoen.”

Maar er is een grens.

„Ja: de mensenrechten. En je moet ervoor waken dat als je dit soort afspraken maakt, echte vluchtelingen niet worden teruggestuurd naar landen waar ze iets te vrezen hebben. Het moet wel in lijn met het Vluchtelingenverdrag zijn.”

Lees ook dit eerdere interview met Azmani: ‘VVD’ers zien ook in dat de wereld aan het veranderen is’

Maar uw partij in Nederland wil dat Vluchtelingenverdrag aanpassen of opzeggen.

„Ik ga hier niet pleiten voor een verdragswijziging, want dat is op dit moment niet realistisch. Maar ik vind het niet erg dat mijn partij daarop duwt.”

Er staat ook: reddingsoperaties op zee mogen niet gecriminaliseerd worden.

„Zo staat het er niet. Er staat: het moeten gecoördineerde acties zijn, door Frontex of andere autoriteiten. Als mensen op een bootje zitten: ja, dan is het logisch dat je ze niet laat verzuipen. En dan kunnen autoriteiten verzoeken daar ngo’s bij te betrekken. En dat is dan niet strafbaar.”

De VVD wil dat mensen überhaupt geen asiel meer kunnen aanvragen in Europa. In dit document wordt ook gepleit voor Europese ontvangstcentra aan de buitengrenzen.

„Het moet niet meer mogelijk zijn Europa op illegale wijze binnen te komen en in een Europese stad asiel aan te vragen. Alleen legaal, via hervestigingsprogramma’s. De echte vluchtelingen.”

Dat klinkt genuanceerder.

„Dat weet ik niet. De VVD is geen partij die hardvochtig is tegenover vluchtelingen. We vragen ons af: waar ga je de opvang regelen? Dat hoeft niet altijd in Europa te zijn. Maar je bent als grootmacht echt wel bereid vluchtelingen op te nemen – via legale weg.”