Druk op Iran om niet aan nucleair akkoord te tornen

Waarschuwing aan Iran Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk zijn de Iraanse schendingen van het nucleair akkoord beu. Iran is gewaarschuwd.

EU-vertegenwoordiger Josep Borell drong er in het Europese Parlement op aan het nucleaire akkoord met Iran te handhaven.
EU-vertegenwoordiger Josep Borell drong er in het Europese Parlement op aan het nucleaire akkoord met Iran te handhaven. Foto FREDERICK FLORIN/AFP

Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland hebben dinsdag Iran formeel gewaarschuwd niet verder te tornen aan het nucleair akkoord van 2015.

De drie landen stelden dinsdag de geschillenprocedure in werking die gekoppeld is aan het nucleair akkoord met de internationale gemeenschap, omdat Iran volgens hen zijn verplichtingen daaruit niet langer nakomt.

De stap, volgens Rusland in een eerste reactie „een slecht idee”, komt tegen wil en dank. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Heiko Maas liet naderhand in een verklaring weten dat de drie landen „de toenemende Iraanse schendingen van het nucleaire akkoord niet onbeantwoord” konden laten. Maar in een verklaring stelden de drie landen ook dat zij nog steeds willen dat het nucleair akkoord in stand blijft, en dat ze zich niet scharen achter de campagne van de Verenigde Staten tegen Iran. Die stapten in 2018 uit het akkoord en legden Iran zware economisch sancties op. Ook Europese bedrijven hebben zich sindsdien grotendeels uit Iran teruggetrokken.

Lees ook: Iran gaat beperkingen nucleaire deal verder naast zich neerleggen

Iran heeft naleving verminderd

In reactie op de stap van de VS heeft Iran de laatste maanden zijn naleving van het akkoord, dat zijn nucleaire programma beperkt in ruil voor verlichting van economische sancties, stapsgewijs verminderd. De Iraanse regering betoogt dat de westerse mogendheden hun belofte niet zijn nagekomen om de sancties te verlichten.

Na de liquidatie door de VS van de Iraanse topgeneraal Soleimani in Bagdad op 3 januari maakte Iran tenslotte bekend zich niet langer gebonden te achten aan het JCPOA, zoals het akkoord officieel wordt aangeduid. Wel verklaarde Teheran dat de inspecteurs van het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) nog altijd welkom zijn in Iran. Bovendien zegt het nog altijd bereid te zijn tot volledige naleving als de sancties inderdaad worden opgeheven.

De drie Europese staten onderstreepten dat hun stap niet is bedoeld om Iran te straffen maar juist om het land aan te moedigen de bepalingen uit het akkoord te respecteren. Op de achtergrond speelt de vrees mee dat Iran toch zal proberen eigen kernwapens te ontwikkelen, al heeft het altijd bezworen dat zijn nucleaire programma slechts is bedoeld voor vreedzame doeleinden.

De Britse premier Boris Johnson pleitte dinsdag zelfs al voor een nieuwe, meer omvattende deal met Iran, een ‘Trump-deal’. De Amerikaanse president, die zegt een goed onderhandelaar te zijn, zou op dit vlak maar eens moeten laten zien wat hij kan, aldus Johnson.

Het besluit om de geschillenprocedure te openen lijkt vooralsnog geen grote praktische gevolgen te hebben. Het in het nucleair akkoord opgenomen geschillenmechanisme verplicht de EU de andere partijen te informeren, waarna de geschillen binnen afzienbare periode bijgelegd moeten zijn. Binnenkort zullen hoge ambtenaren van de zes overgebleven ondertekenende partijen (Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland, Rusland, China en Iran) dan ook bijeenkomen om de kwestie bij het IAEA in Wenen te bespreken. Daarna kunnen ze de zaak doorschuiven naar hun ministers.

Spanningen aangewakkerd

Niettemin zal deze stap de spanningen tussen Iran en de westerse staten vermoedelijk verder aanwakkeren. Het Iraanse regime kreeg een storm van kritiek te verduren uit eigen land en uit het buitenland, toen het zaterdag pas na enkele dagen erkende dat een lid van de Revolutionaire Garde een Oekraïens passagiersvliegtuig per ongeluk uit de lucht had geschoten. Maandagavond werd er voor de derde nacht in successie gedemonstreerd in Teheran, uit protest tegen de regering. De politie pakte dertig betogers op.

De autoriteiten maakten dinsdagochtend bekend dat er enkele mensen waren gearresteerd in verband met het neerhalen van de Oekraïense Boeing. Om hoeveel mensen het ging en om wie, werd niet bekendgemaakt. De Iraanse president Hassan Rohani riep in een toespraak op om een speciale rechtbank op te richten voor deze zaak.