Overheden willen lucht overal in Nederland nog veel schoner

Akkoord Nederlanders leven door luchtverontreiniging gemiddeld negen maanden korter. Dat moet anders.

De lucht in heel Nederland moet net zo schoon worden als die op de Waddeneilanden, zoals hier bij Schiermonnikoog.
De lucht in heel Nederland moet net zo schoon worden als die op de Waddeneilanden, zoals hier bij Schiermonnikoog. Foto Siese Veenstra

Aan vergezichten geen gebrek. „Uiteindelijk doel is dat het overal in Nederland net zo schoon is als op de Waddeneilanden nu”, schrijft minister Stientje van Veldhoven (Milieu en Wonen, D66) in een brief aan de Tweede Kamer. Maandag hebben het Rijk, 10 provincies en 36 gemeenten een convenant getekend met als streven een „permanente verbetering van de luchtkwaliteit”. Die gaat uit boven Europese normen en sluit – anders dan nu gebruikelijk – aan bij de veel scherpere normen van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO.

De inspanningen moeten leiden tot 50 procent gezondheidswinst in 2030 ten opzichte van 2016. Hard nodig, want: „Gemiddeld leven Nederlanders door luchtverontreiniging negen maanden korter en jaarlijks overlijden circa 11.000 mensen vroegtijdig als gevolg van blootstelling aan luchtverontreiniging”, aldus het convenant. Vooral in het westen en zuiden van het land leven Nederlanders gemiddeld korter. Schone lucht vind je oosten en vooral in het noorden.

Te mooi om waar te zijn?

Lees ook: Dit zijn de smerigste plekken van Amsterdam

Met de stikstofcrisis in het achterhoofd lijken de plannen te mooi om waar te zijn. Heeft Nederland niet al genoeg moeite met de Europese normen? Is de natuur al niet verpest door een overschot aan stikstof? „Dat zijn twee dossiers die zich moeilijk laten vergelijken”, zegt onderzoeker Miriam Gerlofs-Nijland van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). De ambities voor schone lucht zijn, volgens een doorrekening door het RIVM, wel degelijk haalbaar. „Met het Schoneluchtakkoord leven we gemiddeld in Nederland 3,7 maanden langer in 2030 ten opzichte van 2016.”

De maatregelen variëren van pogingen in Europees verband te pleiten voor schonere auto’s tot aanmaningen aan burgers de open haard niet te gebruiken. „Ongeveer 9 procent van de gezondheidsschade door luchtvervuiling ontstaat door houtrook uit Nederland”, aldus een toelichting op het convenant.

Andere voorbeelden: gemeenten stellen eisen bij contracten en vergunningen voor transport en laten alleen nog bussen rijden die niets uitstoten, het Rijk heeft zojuist een ‘roettoeslag’ ingevoerd in de motorrijtuigenbelasting, schepen die aanleggen gaan voortaan stroom van de wal gebruiken in plaats van een dieselgenerator, er komt toezicht op de eerder afgesproken halvering van de emissies van fijnstof van pluimveebedrijven binnen tien jaar.

Milieuzone

De Utrechtse wethouder Eelco Eerenberg (D66) vindt het „goed om te zien” dat overheden samen aan de slag gaan. „Het Amsterdam-Rijnkanaal loopt dwars door onze stad. En de uitstoot van binnenvaartschepen is vergelijkbaar met een drukke snelweg.” Voor de „20 procent” uitstoot waar Utrecht zelf invloed op heeft, komt binnenkort een „ambitieus maatregelenpakket”, met wellicht uitbreiding van de milieuzone.

Lees ook: RIVM: Zes jaar langer leven door schonere lucht

Ook wethouder Arjan Kraijo (CDA) van Alblasserdam heeft het convenant ondertekend. „Onze gemeente ligt op de grens van stedelijk en landelijk gebied. Veel vuile lucht komt hier samen, van zware industrie, de snelweg A15 en de druk bevaren Noord.” Hij hoopt onder meer op de komst van een „smogstofzuiger”, die de lucht kan zuiveren uit de tunnel onder de Noord, lucht die nu nog over de gemeente wordt geblazen. Maar ook de burger zelf wordt aangesproken op luchtkwaliteit in huis. „Dan gaat het om ventilatie, om betere afzuiging tijdens het koken, en om de nadelige effecten van geurkaarsen.”

Minister Van Veldhoven stelt de komende tien jaar 50 miljoen beschikbaar, en daar komen volgens haar nog „tientallen miljoenen” bij van gemeenten en provincies.