Machine houdt uitgenomen lever een week lang in leven

Geneeskunde In een nieuwe machine kan een donorlever veel langer overleven. En de lever knapt er ook nog eens enorm van op.

Links een niet-doorbloede lever. Rechts een lever die is aangesloten op de nieuwe ‘levermachine’.
Links een niet-doorbloede lever. Rechts een lever die is aangesloten op de nieuwe ‘levermachine’. CREDIT USZ

Een nieuwe machine kan menselijke levers een week lang in leven houden buiten het lichaam, en zelfs laten herstellen. Tot nu toe kon dat maximaal een dag. De machine pompt kunstbloed met allerlei belangrijke stoffen door het orgaan en voert afvalstoffen af. Onderzoekers van de Universiteit van Zürich beschrijven hun nieuwe apparaat deze week in het wetenschappelijke vaktijdschrift Nature Biotechnology.

De vinding is een grote stap vooruit voor orgaantransplantatie, want er is een enorm tekort aan donorlevers. In Nederland vinden ieder jaar ongeveer 150 levertransplantaties plaats, voor pakweg 20 tot 30 leverpatiënten is niet op tijd een donorlever te vinden. Dat heeft er mede mee te maken dat donoren steeds ouder zijn of aan obesitas lijden. Hun levers zijn vaak niet gezond genoeg.

Getest op afgekeurde levers

Lees ook: Lang leve de lab-lever

De Zwitsers testten de machine op tien beschadigde levers van overleden mensen, organen die door alle Europese transplantatiecentra waren afgekeurd omdat ze te ongezond waren. Ze waren bijvoorbeeld van bejaarde donoren die lang op de intensive care hadden gelegen, of die een leverziekte hadden. Zes van de levers herstelden zó goed in de periode dat ze aan de machine waren aangesloten dat de gemeten functies even goed waren als levers die wél gebruikt worden voor transplantatie. Dat laatste is in deze verkennende studie nog niet gebeurd.

De lever is een uniek orgaan omdat hij twee toevoerende bloedvaten heeft. Net als ieder ander orgaan ontvangt hij zuurstofrijk bloed – via de leverslagader – en stroomt zuurstofarm bloed terug naar het hart – via de leverader. Maar daarnaast komt ook bloed vol voedingsstoffen binnen via de poortader die tussen de lever en de darmen loopt. Het orgaan verwerkt de voedingsstoffen en produceert daarbij afvalstoffen.

Om een lever goed te houden buiten het lichaam spoelen artsen hem normaal gesproken door met een koude vloeistof. Ze bewaren hem daarna op ijs. Zo kan het orgaan 12 tot 18 uur goed blijven. Een nieuwe ontwikkeling van het afgelopen jaar is superkoeling, waarbij de lever onder de min 4 graden Celsius bewaard wordt en vervolgens op lage temperatuur aan een machine wordt aangesloten. Dat verlengt de bewaartijd tot 27 uur, maar dat is te kort om een beschadigde lever te kunnen laten herstellen.

De Zwitsers constateerden vijf grote obstakels die het langer in leven houden van een lever in de weg stonden. In bestaande systemen zijn het bloedsuikerniveau en het zuurstofgehalte niet goed te regelen, rode bloedcellen gaan kapot en afvalstoffen stapelen zich op. Bovendien ligt de lever gewoon stil. In het lichaam wordt de lever gemasseerd door het middenrif, dat op en neer gaat tijdens het ademhalen, waardoor het bloed goed doorstroomt.

Zeventig varkenslevers

Stuk voor stuk pakten de onderzoekers deze problemen aan door te experimenteren met in totaal 70 varkenslevers. De nieuwe machine omzeilt alle vijf grote obstakels. Het systeem meet doorlopend de bloedsuikerwaarde en spuit insuline of glucagon in wanneer dat nodig is. De machine bevat een dialyse-unit die als een kunstnier de afvalstoffen uit het kunstbloed filtert. En een pomp blaast 15 keer per minuut een ballon op die onder de lever is geplaatst.

Luc van der Laan, hoogleraar regeneratieve geneeskunde van de lever aan het Erasmus MC in Rotterdam, is diep onder de indruk van de studie. „Dit zijn stuk voor stuk punten die altijd een probleem zijn geweest. Het is een belangrijke stap vooruit. Mijn handen jeuken om dit systeem te gebruiken om uit te zoeken of een beschadigde lever kan herstellen met stamcellen of groeifactoren.”

Er zijn veel toepassingen te bedenken voor de machine. „Behalve beschadigde levers repareren zouden we ze misschien ook kunnen ontvetten, of een klein stukje van een lever laten aangroeien tot volledige grootte. Uit een derde deel van een lever kan in twee weken weer een compleet orgaan groeien. In theorie zou je dus een donorlever in drie delen kunnen snijden en daaruit drie levers kweken.

Lees ook: Geen andere, maar een nieuwe lever.