Recensie

Recensie Muziek

Een ongewone mix van muzikale werelden op één podium

Wereldpremière Rietkwintet Calefax droomde er al een tijdje van: een nieuw stuk spelen van de succesvolle componist Johan de Meij. Vrijdag klonk de langverwachte wereldpremière van diens ‘Un Momento Dado’; een geslaagde achtbaanrit langs verschillende muzikale stijlen.

Calefax en de Marinierskapel in Tilburg. Foto Merlin Daleman
Calefax en de Marinierskapel in Tilburg. Foto Merlin Daleman

Ruim vijftig blazers in marine-uniform, rietkwintet Calefax én de inmiddels in New York gevestigde Nederlandse succescomponist Johan de Meij – ze vormden vrijdag in Tilburg een ongewone mix van muzikale werelden, samen op één podium.

De samenwerking ontstond deels toevallig. Voor Calefax, dat het genre rietkwintet (basklarinet, fagot, klarinet, hobo en sax) 35 jaar geleden heeft uitgevonden, was het een langgekoesterde wens samen te werken met componist Johan de Meij. Diens muziek is met name bij harmonieorkesten zo geliefd dat hij het schopte tot de internationaal meest uitgevoerde Nederlandse componist. Met Arjan Tien, chef-dirigent van de Marinierskapel der Koninklijke Marine en oud-jeugdorkestgenoot van een aantal Calefax-leden, was de driehoekssamenwerking daarna snel beklonken.

Het is een van de innemende troeven van het Calefax dat ze het repertoire voor rietkwintet met talloze opdrachtwerken aan uiteenlopende componisten hebben uitgebreid én die stukken ook aan andere ensembles beschikbaar stellen.

Ook De Meij’s Un Momento Dado – naar een van de vele klassieke oneliners van voetballer Johan Cruijff – komt over anderhalf jaar beschikbaar voor andere orkesten. Dat ook dit een populair stuk zal worden, lijkt nu al wel verzekerd. De Amerikaanse première staat al gepland.

De Meij speelde zelf in een vroeger leven trombone en euphonium en munt die achtergrond in zijn instrumentatiekunst. Hij laat alle blaasinstrumenten op eigen merites pralen en stralen. Daarbij is Un Momento Dado eclectisch en soepel. Binnen het bestek van een paar minuten moet je aan respectievelijk Bernstein, Tsjaikovski, Glass, Soldaat van Oranje, klezmer, Mahler én de Efteling denken. Maar voordat je daarover hebt kunnen lachen of nadenken is de sfeer alweer omgeslagen naar een ontroerend elegische prachtsolo van saxofonist Raaf Hekkema of een bigbandachtige schmierpartij door de mariniers – in die zin is het stuk inderdaad van een sportieve onvoorspelbaarheid en variëteit.

Calefax samen met de Marinierskapel in Tilburg. Foto Merlin Daleman

Calefax vroeg De Meij om een stuk in concerto grosso-vorm, met een afwisseling van technisch behapbare passages voor het orkest en virtuoze stukjes voor klein ensemble. De Calefax-blazers zaten vrijdag verstopt tussen de mariniers, maar maakten zich daaruit los om later weer bij het grote geheel aansluiting te zoeken; muzikaal én choreografisch een sterk effect. Als amateur-harmonieorkesten het stuk straks ook willen spelen, kan Calefax een coachende rol spelen; een slim plan met, als je het Cruijff indachtig eenmaal doorhebt, louter winnaars. Amateurs zullen profiteren van Calefax’ expertise, het genre rietkwintet van extra exposure en verbreding.

Visitekaartje van de marine

De wereldpremière van De Meij vormde het slotstuk van het programma dat ook de kans bood te beluisteren waarom de Marinierskapel van de Koninklijke Marine met Arjan Tien geldt als een van de beste Nederlandse harmonieorkesten. De kapel, het muzikale visitekaartje van de marine dat normaal vooral militaire- en staatsceremonies opluistert, is een van de drie (alle militaire) professionele harmonieorkesten van Nederland. De 53 musici moeten voor hun aanstelling een korte introductieopleiding volgen bij defensie, maar zijn niet operationeel inzetbaar. Hun kracht lag wel in een serie puik gespeelde bewerkingen van werken van Debussy en Ravel, onder meer fascinerend doordat je het symfonisch of pianistisch origineel in je hoofd nu kon vergelijken met zelden gehoorde instrumentale kleuren als die van, bijvoorbeeld, drie tuba’s.

Maar voor de echt opperste virtuositeit en ritmische souplesse moest je bij Calefax zijn. Hoe zij Rameau’s Suite La Triomphante speelden, was een extreem enthousiasmerend vertoon van geblazen acrobatiek, zangerigheid en ritmische snedigheid.