CDA zegt nee en VVD bedankt, ‘hete aardappel’ blijft voor D66

Nieuwe staatssecretarissen D66 levert beide kandidaten die de afgetreden Menno Snel (D66, Financiën) als staatssecretaris opvolgen. Het afbreukrisico is hoog.

Premier Mark Rutte (VVD)

Premier Mark Rutte (VVD)

Foto Sem van der Wal"

Dat Menno Snel niet één, maar twee opvolgers moest krijgen – daar waren ze binnen de coalitie snel uit. De vlak voor het Kerstreces afgetreden D66-staatssecretaris van Financiën had namelijk wel heel veel op zijn bordje. Maar toen kwam de vervolgvraag: moest D66 dan twéé nieuwe bewindslieden leveren, of zouden CDA of VVD een post willen invullen?

Lees ook: Schoon schip voor korte termijn

Bij D66 dachten ze in eerste instantie nog even aan Wopke Hoekstra (CDA) zélf, zeggen betrokkenen. Door wat te schuiven met portefeuilles zou de minister van Financiën de problemen bij de Belastingdienst hoogstpersoonlijk kunnen oplossen, net als de nasleep van de toeslagenaffaire die Menno Snel de kop heeft gekost. Was het na het aftreden van Snel niet Hoekstra die meteen met gedupeerde ouders in gesprek ging? Die meteen daadkracht toonde door een reorganisatie bij de dienst aan te kondigen? Als hij écht zo betrokken is, mag hij het ook zelf doen, zeiden ze bij D66. Maar Hoekstra bedankte. Geen tijd.

Toen leek het D66 logisch dat het CDA een staatssecretaris zou leveren voor de afwikkeling van de kindertoeslagaffaire. Pieter Omtzigt, bijvoorbeeld. Hij is tenslotte degene die het meest van iedereen weet van dit dossier. Samen met SP’er Renske Leijten heeft hij zich er de afgelopen jaren in vastgebeten. Als hij dat wil, zei D66, mag hij het nu wel oplossen. Binnen het coalitieberaad lieten ook de VVD en de ChristenUnie maandag weten dit niet zo’n gek idee te vinden. Want is het niet een beetje raar om een probleemdossier níét te willen oplossen, terwijl je het best bent ingevoerd van iedereen? En, in het verlengde: krijgt de opvolger van Menno Snel dan wel de ruimte van ‘pitbull Omtzigt’ om de problemen aan te pakken? Het CDA zegt nee, Omtzigt wordt géén staatssecretaris.

Gelegenheidsargument

Misschien de VVD dan, dachten ze vervolgens bij D66. Die partij is er bij de formatie van het kabinet-Rutte III toch een beetje bekaaid vanaf gekomen. Waar de ChristenUnie meer bewindslieden mocht leveren dan getalsmatig – qua zetelaantallen – logisch was, is de VVD met de premier, vijf ministers en drie staatssecretarissen wat onderbedeeld. Bij de VVD lachen ze om dit gelegenheidsargument. Daar hebben ze in de formatie nooit iemand over gehoord. En nu mogen ze een extra bewindspersoon leveren op een dossier met een enorm afbreukrisico? Nee, bedankt.

En zo blijft D66 zitten met de hete aardappel. De partij heeft straks twee staatssecretarissen van Financiën, van wie er één zich moet bekommeren om de toeslagen en de tegemoetkoming voor gedupeerde ouders. De ander kan zich dan richten op de hervorming van het toeslagenstelsel.

D66 gaat nu op zoek naar geschikte kandidaten, zei fractievoorzitter Rob Jetten maandag. Op welke termijn hij kandidaten zal voorleggen aan premier Rutte is niet bekend. Wopke Hoekstra verwacht de benoeming „niet de komende dagen, maar wel deze maand”, zei hij afgelopen vrijdag na afloop van de ministerraad. Al heeft de minister van Financiën daar formeel niets over te zeggen – het is aan D66 en niet aan hem, al moet hij wel tijdelijk de portefeuille van Menno Snel waarnemen. Het zou een reden voor D66 zijn om niet al te veel haast te maken.

Makkelijk wordt het in ieder geval niet om twee staatssecretarissen te vinden. Bij de formatie van Rutte III was de post van Snel de laatste die kon worden ingevuld. Snel was nog niet eens D66-lid toen hij werd gevraagd. Wie gaan hem straks opvolgen? Wie wil zich aan zo’n lastige post wagen, voor net iets meer dan een jaar? Als Rutte III niet voortijdig valt, zijn er in maart 2021 verkiezingen. Daarna zijn de bewindspersonen demissionair en kunnen zij geen grote hervormingen meer doorvoeren. Het afbreukrisico is hoog, de tijd om er een succes van te maken is beperkt.

Opvallend weinig namen

Er circuleren opvallend weinig namen. Een D66’er die kans zou maken is bijvoorbeeld Udo Kock, de voormalige wethouder van Financiën in Amsterdam. Hij stapte afgelopen najaar op omdat zijn collega-wethouders niet instemden met zijn plan om de lokale en noodlijdende afvalverwerker AEB te privatiseren. De termijn van NS-topman Roger van Boxtel, minister in het tweede kabinet-Kok, zit er in mei van dit jaar op. En dan zijn er nog Alexander Pechtold, de voormalig fractievoorzitter van D66, en Alexander Rinnooy Kan met al zijn politieke en bestuurlijke ervaring én financiële kennis.

SP-Kamerlid Renske Leijten, die veel contact heeft met gedupeerde ouders van de kinderopvangtoeslagaffaire, is gematigd positief over het nieuws van de afgelopen dagen: de reorganisatie van de Belastingdienst en de aangekondigde benoemingen van twee nieuwe staatssecretarissen en drie directeuren-generaals. „Er gebeurt tenminste iets. Hoekstra maakt gebruik van het momentum dat er nu is. Maar ik sprak ook ouders die net zo blij waren met de daadkracht van Wopke Hoekstra en die nu zeggen: nu komen er wéér nieuwe mensen, die moeten worden ingewerkt. Maar wordt het nu ook eindelijk opgelost?”