Taiwans president kan haar balanceeract voortzetten

De herverkiezing van de liberale president Tsai Ing-wen in Taiwan zaterdag is een tegenslag voor China dat haar eigenzinnige koers niet op prijs stelt.
President Tsai Ing-wen viert de overwinning in Tapei.
President Tsai Ing-wen viert de overwinning in Tapei. Foto How Hwee Young/EPA

Voor Xi Jinping zal het een tegenslag zijn: de liberale Tsai Ing-wen blijft nog vier jaar president van Taiwan. Dit ondanks alle Chinese pogingen van de laatste jaren om haar en haar partij een toontje lager te laten zingen.

Tsai (63, van oorsprong jurist) won zaterdag overtuigend de verkiezingen met volgens de bijna volledige telling 57 procent van de stemmen. Haar Democratische Progressieve Partij behaalde tegelijk een absolute meerderheid in het parlement. Tsais belangrijkste tegenstrever, de meer China-gezinde Han Kuo-yu, bleef steken op 39 procent. Zijn partij, de Kuomintang, krijgt 38 zetels.

Een nieuwe termijn voor Tsai betekent waarschijnlijk dat de Chinese regering de druk op Taiwan (23 miljoen inwoners) verder zal vergroten. China beschouwt het eiland als een afvallige provincie die ooit weer moet worden ingelijfd, volgens het ‘één land, twee systemen’-principe dat ook voor Hongkong geldt. Xi heeft het eiland vorig jaar laten weten dat hij een gewelddadige hereniging niet uitsluit.

In haar overwinningstoespraak zaterdag gaf Tsai hem meteen een duidelijk signaal: „De autoriteiten in Beijing moeten weten dat Taiwan en onze democratisch gekozen regering nooit zullen toegeven aan dreigementen. [..] Wanneer onze soevereiniteit en democratie worden bedreigd, zal het Taiwanese volk zijn vastberadenheid alleen maar luider uitschreeuwen.”

Vreedzame hereniging

In Beijing was de reactie koel. „China is bereid tot samenwerking om de vreedzame hereniging van het land te bevorderen”, aldus een regeringswoordvoerder. De analyse van de Global Times, een spreekbuis van de Communistische Partij China: „Tsais herverkiezing zal de onzekerheid vergroten. [..] Maar het is een onvermijdelijke werkelijkheid dat China steeds sterker wordt en het Taiwanese eiland steeds zwakker.”

Taiwan is sinds 1949 de facto onafhankelijk, maar heeft die onafhankelijkheid nooit uitgeroepen en het ontbeert bijvoorbeeld erkenning als een staat door de Verenigde Naties. Andere landen kunnen Taiwan alleen officieel erkennen als zij hun banden met China opgeven. Taiwan heeft nu nog vijftien bondgenoten, waarvan Paraguay, Nicaragua en Haïti de belangrijkste zijn. Tijdens Tsais eerste termijn heeft Beijing er zeven weten los te weken.

Naast deze diplomatieke manoeuvres heeft China het eiland ook op andere manieren dwarsgezeten. Zo is het aantal Chinese toeristen dat naar Taiwan mag ingeperkt. Vorige maand stuurde Beijing het nieuwe vliegdekschip, de Shandong, door de Straat van Taiwan, eerder al vlogen er Chinese gevechtsvliegtuigen langs. Via sociale media werden Taiwanese kiezers met desinformatie gevoed.

Impopulaire maatregelen

Een half jaar geleden stond Han in de peilingen nog voor op Tsai. De president had een aantal impopulaire maatregelen genomen, zoals een korting op de pensioenen van veteranen en – zeer progressief voor Aziatische begrippen – de legalisering van het homohuwelijk. De economie groeide redelijk maar kiezers waren ontevreden over de loonontwikkeling.

Lees ook dit artikel over de verhouding China-Taiwan

De protesten in Hongkong, die nu ruim een half jaar gaande zijn, veranderden die verhoudingen. Een groeiende groep Taiwanezen raakte ervan overtuigd dat het Hongkong-model niet werkt, omdat China daarmee probeert de vrijheden van Hongkongers in te perken. Tsai zei begin deze maand nog dat Taiwan het systeem – waaronder het eiland zichzelf dus ook weer tot China zou moeten rekenen– „nooit zal accepteren”. Ze reageerde toen op een toespraak van Xi, die verklaarde dat hereniging onvermijdelijk is, en de door de DPP gewenste onafhankelijkheid „een doodlopende weg”.

Ook Han, sinds eind 2018 burgemeester van Kaohsiung, de tweede stad van het land, zegt tegen het Hongkong-model te zijn. Maar hij had als president wel de banden met China willen aanhalen om de stabiliteit te bevorderen en de economie te versterken. Hij zou onafhankelijkheid eens „enger dan syfilis” genoemd hebben.

De kans dat Tsai nu aan onafhankelijkheid gaat werken is echter verwaarloosbaar klein. Ze zal haar handen vol hebben aan het voortzetten van de evenwichtsoefening van de afgelopen vier jaar: de democratie van Taiwan verdedigen zonder China al te hard te provoceren.