Opinie

Harry en Meghan dwingen Elizabeth om bij te draaien

Monarchie Het Britse establishment kan zich razendsnel aanpassen als het om het eigen voortbestaan gaat. In de kwestie Harry en Meghan zal het daarom ook pragmatiek tonen, schrijft .
Prins Harry en Meghan Markle, na het bekendmaken van hun verloving in de tuin van Kensington Palace in Londen op 27 november 2017.
Prins Harry en Meghan Markle, na het bekendmaken van hun verloving in de tuin van Kensington Palace in Londen op 27 november 2017. Foto Neil Hall/EPA

The Enchanted Glass, De Toverspiegel, is de titel die de linkse academicus Tom Nairn in 1988 meegaf aan zijn onderzoek naar de verhouding tussen de Britten en hun monarchie. Kort samengevat: de Britse vorst en zijn familie staan aan de top van een gedateerd klassensysteem waaraan de onderdanen zich hebben onderworpen omdat ze serviel van karakter zijn. Zelfs politiek links durft het instituut van de monarchie niet ter discussie te stellen: „Are we all mad?” Eén van Nairns statistieken: vier van de vijf Britten droomde al eens dat de koningin bij hen thuis thee kwam drinken.

Die fantasie zegt veel; ik maak me sterk dat Harry en Meghan niet in zulke dromen voorkomen. Daarvoor zijn ze te inwisselbaar geworden voor de showbizz-idolen die sinds hun huwelijk aan hen lijken te hangen. Beyoncé’s „We appreciate everything you do!” bij een rondje handenschudden door de ‘Sussexes’ – officieel is het echtpaar hertog en hertogin van Sussex – was in die zin dodelijk. Meghans wereld verbrijzelt die van Harry en alles wat hij moet symboliseren.

De afstand tussen Britten en hun koningshuis – in elk geval tot de vorst zelf – is oneindig veel groter dan die tussen Nederlanders en de Oranjes. „Leuk hoedje Trix!” of een poging koningin Máxima te omhelzen, is in Britse verhoudingen ondenkbaar. De Britse vorst wordt bij zijn kroning gezalfd, gesanctioneerd als (bijna) de plaatsbekleder van God op Britse bodem – hij staat boven „ons” en is daarmee een bijna mystieke figuur. Britten kijken als betoverd naar hun koningshuis en zien in de spiegel die hen wordt voorgehouden hun ideale kenmerken gereflecteerd: niet een tweederangs- maar een wereldnatie, grondleggers van een Empire dat bijna de hele wereld Engels doet spreken, hoeders van tradities die tot de Middeleeuwen teruggaan en in bezit van een monarchie „waar de hele wereld jaloers op is”.

Koningin Elizabeth II spiegelt al sinds 1953 onbewogen terug: geen mening, geen voor- of afkeur, een blank vlak waarop iedereen zijn eigen beeld kan projecteren. Interacties met een onderdaan beperken zich tot „Woont u hier al lang?” of „Het weer lijkt zich goed te houden”. En nee, wat we over haar opvattingen te zien krijgen in The Crown is niet de historische waarheid, maar een op uitlatingen van derden gebaseerde speculatie.

Precies omdat hij een ‘verleden’ heeft – de Diana-episode, de ‘tampon-gesprekken’ met Camilla, de campagnes tegen zielloze, moderne architectuur en vóór het behoud van de aarde – heeft Charles als koning de onderdanen straks een minder betoverde spiegel voor te houden. Dat werkt in zijn nadeel en leidt tot speculaties dat de opvolging één generatie moet overslaan naar prins William en diens echtgenote, naar temperament en gedrag-tot-nu-toe redelijk onbeschreven monarchenmateriaal. Charles maakt duidelijk dat daarvan, als het aan hem ligt, geen sprake is. Wel wil hij een slimline koninklijke familie: slechts diegenen die rechtstreeks in de lijn van opvolging zijn geboren. Ook liggen er voorstellen om de kroningsceremonie van zijn meest mystieke elementen te ontdoen, waardoor het koningschap als minder archaïsch kan worden voorgesteld en zelfs Charles, die als Prince of Wales nu al 71 jaar op de baan wacht, als een moderne vorst kan aantreden.

Lees ook: Het tijdperk Elizabeth – ze paste zich aan

Annus horribilis

Het is een kenmerk van het Britse establishment dat het zich razendsnel in andere plooien vouwt teneinde het eigen voortbestaan zeker te stellen. Hare Majesteit heeft leergeld betaald met een „annus horribilis” – 1992, het jaar waarin Charles én Andrew scheidden én Windsor Castle half afbrandde – en de „bumpy ride van 2019 – Andrews Epstein-schandaal en de ziekte van haar man, Philip. Het is niet verrassend dat ze de paleismachine opdracht heeft gegeven de wensen van de Sussexes snel te accommoderen. Half in, half uit, gesubsidieerd door de belastingbetaler of via eigen vermogen en dat van prins Charles – als de publiciteit, zo kort na die over prins Andrew, maar ophoudt.

Interessante parallel ook hier trouwens met het Nederlandse hof: als de zesde in lijn van opvolging, bij de Oranjes Claus-Casimir, zoon van prins Constantijn en prinses Laurentien, zijn oom, koning Willem-Alexander had willen spreken zoals Harry vóór Kerstmis de Queen wilde spreken, had de hofhouding in Den Haag dan ook eigener beweging dat verzoek kunnen blokkeren? Naar verluidt waren de Britse courtiers bang dat Harry zijn plannen aan de Queen wilde voorleggen en haar dan wilde ompraten om daarmee in te stemmen, vóórdat prins Charles en prins William zouden kunnen protesteren.

Nest van racisme

‘De stemming onderling is om te snijden”, berichtte journalist Tom Bradby, vriend van Harry, over de verhoudingen tussen de verschillende betrokkenen in de familie. De hofhouding wordt door de Sussexes getypeerd als een nest van racisme, de pers als een vooringenomen monster. Op de bijeenkomst in Sandringham, waar de royals en hun adviseurs maandag proberen een houdbaar plan te smeden dat er tenminste uítziet of ze de Sussexes binnen de tent willen houden, belt Meghan in vanuit de gated community op Vancouver Island waar ze na drie dagen op Britse bodem terugkeerde. Het paar bracht daar eerder zes weken door om na te denken over zijn toekomstige rol.

Het bewaken van zijn geestelijke gezondheid, zei Harry eerder dit jaar in een tv-interview met Bradby, was „een dagelijks gevecht”. Meghan, in hetzelfde interview, zei dat ze de immense druk van (onware) publiciteit in de Britse kranten onverdraaglijk vond. „Ik existeer – maar er is meer dan dat. Een mens moet ook kunnen gedijen.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.