Wat voor raket haalde het toestel naar Kiev neer?

Tor-M1-luchtafweersysteem Het is zeer aannemelijk dat een Tor-M1-luchtafweersysteem van Russische makelij de oorzaak is van de vliegramp die 176 mensen het leven kostte.

Een screenshot van een video waarop het vliegtuig in brand lijkt te staan.
Een screenshot van een video waarop het vliegtuig in brand lijkt te staan. Foto AP

Het onderdeel zou zijn gevonden in Parand, een buitenwijk van Teheran op een vijftiental kilometer van de plek waar woensdag een Boeing 737 van Ukraine International Airlines (UIA) neerstortte. En het fragment was door twitteraars in een mum van tijd geïdentificeerd als de neus van een Tor-M1-raket.

Donderdag maakte de Canadese premier Justin Trudeau bekend dat er „bewijs” is dat vlucht PS752 van Teheran naar Kiev is neergehaald met een Iraanse luchtafweerraket. Die lezing werd bevestigd vanuit de VS, het Verenigd Koninkrijk en Australië. Ook de Nederlandse militaire inlichtingendienst MIVD beschikt over aanwijzingen dat de Oekraïense Boeing is neergeschoten, zo lieten de ministers Blok (Buitenlandse Zaken) en Bijleveld (Defensie) weten.

Deze wetenschap en de vondst van het fragment in Parand maken het zeer aannemelijk dat een Tor-M1-luchtafweersysteem de oorzaak is van de vliegramp, die aan 176 mensen het leven kostte. De Tor-M1 is een Russisch geavanceerd luchtafweersysteem voor doelen op lage tot middelbare hoogte. Het systeem werd in 2007 door Rusland aan Iran geleverd. Het raketsysteem wordt niet gebruikt door de reguliere strijdkrachten, maar door de Iraanse Republikeinse Garde (IRG), waar ook de door de Amerikanen geliquideerde generaal-majoor Qassem Soleimani deel van uitmaakte. In 2018 berichtte The Wall Street Journal dat Israël met raketten een Iraanse Tor-M1 installatie op een luchtmachtbasis in Syrië had vernietigd.

Lees ook: Canada rouwt om slachtoffers

Geavanceerd raketsysteem

De Tor (die door de Navo SA-15 ‘Gauntlet’ wordt genoemd) is een geavanceerd raketsysteem dat doelen tot een hoogte van tien kilometer kan raken. Het systeem kan worden ingezet tegen vliegtuigen en helikopters, maar ook tegen laag inkomende kruisvluchtwapens en geleide bommen. De ontwikkeling van het wapensysteem begon in de jaren zeventig. De Tor-M1 is een verbeterde versie die twee raketten tegelijk kan afvuren en naar het doel leiden. De lanceerinstallatie staat op een voertuig met rupsbanden, waardoor het systeem mobiel is in alle terreinsoorten.

De radar van de Tor-M1 kan tot 48 doelen tegelijk volgen. Het computerysteem van de lanceerinstallatie bepaalt welke twee doelen het grootste gevaar vormen en daarom prioriteit moeten hebben. Dat is van belang omdat de reactietijd voor het neerhalen van een laag inkomende kruisraket bijzonder klein is. Voor het afvuren van de raket moet er echter altijd door de bemanning op de knop worden gedrukt, zo zei de Russische radarexpert Andrej Gorbatsjevski in een interview met de Novaja Gazeta. Op het slagveld wordt de bemanning geholpen door een ‘vriend-vijand’-systeem dat de eigen vliegtuigen onderscheidt van die van de tegenstander. Maar dat systeem kan geen burgervliegtuigen onderscheiden, en een niet-geïdentificeerd doel is automatisch een vijand.

Gruwelijke fout

Mogelijk heeft de bemanning van het raketsysteem een gruwelijke fout gemaakt nadat vlucht PS752 woensdag rond zes uur ’s ochtends was opgestegen vanaf luchthaven Imam Khomeini bij Teheran. Vier uur daarvoor had Iran ballistische raketten afgevuurd op Amerikaanse bases in Irak. Daardoor diende ernstig rekening te worden gehouden met een Amerikaans antwoord – bijvoorbeeld in de vorm van kruisvluchtwapens.

Een omstander in de voorstad Parand filmde hoe een projectiel komt aanvliegen door de donkere hemel. Daarna volgt een explosie in de lucht. De raket – want dat was het waarschijnlijk – kwam uit het noordwesten. In die richting ligt een militaire basis die door een twitteraar is omschreven als een ‘onderzoeksfaciliteit’ van de luchtmacht van de Iraanse Nationale Garde. Het lijkt logisch dat een dergelijk belangrijk object werd beschermd met luchtafweer – bijvoorbeeld door het Tor-M1 systeem. Luchtfoto’s op Google Maps laten in elk geval posities zien waar een lanceerinstallatie kan hebben gestaan.