Vergaande samenwerking tussen TU Delft en Erasmus Universiteit en ziekenhuis

Universiteiten De muren tussen alfa, bèta en gamma, tussen medische faculteiten en technische universiteiten worden gesloopt. Erasmus MC, de Erasmus Universiteit en de TU Delft willen ‘samensmelten’.

Vlnr: Ernst Kuipers (Erasmus MC), Tim van der Hagen (Technische Universiteit Delft), Rutger Engels (Erasmus Universiteit Rotterdam).
Vlnr: Ernst Kuipers (Erasmus MC), Tim van der Hagen (Technische Universiteit Delft), Rutger Engels (Erasmus Universiteit Rotterdam). Foto Roger Cremers

Een dokter die ook sterrenkunde snapt, een robotingenieur die ook sociologisch denkt. Dat is wat de Technische Universiteit Delft, het Erasmus Medisch Centrum en de Erasmus Universiteit Rotterdam voor ogen hebben. Ze gaan vergaand samenwerken op het terrein van gezondheid, kunstmatige intelligentie en wat ze ‘duurzame leefomgeving’ noemen – met de invulling hiervan zijn ze het minst ver.

Voor de samenwerking wordt minstens één nieuwe campus gebouwd vlakbij het Erasmus MC, en nog eens dertig laboratoria voor inzet van kunstmatige intelligentie. De instituten trekken er de komende tien jaar samen minstens een half miljard extra voor uit. Voor financiering kijken ze ook hoopvol naar Rijk en bedrijven.

Op het gebied van kunstmatige intelligentie haken ook de Universiteit Leiden en het Leids Universitair Medisch Centrum aan. Alle 85.000 studenten van de samenwerkende universiteiten krijgen op termijn, ongeacht hun richting, kunstmatige intelligentie in hun curriculum.

Neutrale locatie

Tim van der Hagen, voorzitter van de TU Delft, maakte dit nieuws vrijdagmiddag bekend in zijn rede op de dies natalis, de verjaardag van de universiteit.

Twee dagen eerder interviewde NRC Van der Hagen, samen met Rutger Engels, rector van de Erasmus Universiteit, en Ernst Kuipers, bestuursvoorzitter van het Erasmus MC, over de plannen. Voor de foto poseren ze met z’n drieën op een loopbrug boven de centrale passage van het Rotterdamse universitaire ziekenhuis. Op deze hoogte komen witte jassen, bezoekers en patiënten die meters lager door elkaar heen krioelen niet in beeld. Voor het ‘persmoment’ is nagedacht over een neutrale locatie. De drie instituten willen totale gelijkwaardigheid uitstralen.

„De eerste tekeningen laten zien hoe concreet het al is”, zegt Kuipers later op zijn werkkamer, als hij een schets op tafel legt van de toekomstige health technology campus. De tekening toont tien nieuwe gebouwen in L-vorm naast het ziekenhuis. Als de sloop is voltooid van het oude Dijkzigtziekenhuis, het voormalig onderkomen van het Erasmus MC, is vijf hectare grond beschikbaar. Eén van de nieuwe panden op de tekening telt dertig verdiepingen.

„Als we tempo willen maken met innovatie”, zegt Kuipers, „moeten we alle barrières tussen onze instituten wegnemen. Ontwikkelingen in de gezondheidszorg kwamen de afgelopen veertig jaar vooral uit biologie, genetica en farmacologie. Nu komen kennis en kunde ook uit wiskunde, kunstmatige intelligentie, robotica, optica (licht- en lenstechnieken) en domotica (smart homes). De medisch-inhoudelijke kennis zit bij ons, economische en sociaal-wetenschappelijke kennis bij de Erasmus Universiteit, de technologie bij uitstek in Delft.”

Foto Roger Cremers

Citroenzuurcyclus

„De samenleving vraagt om méér dan samenwerking van ons”, zegt Van der Hagen van de TU Delft. „We kunnen de grote maatschappelijke opgaven alleen oppakken als we versmelten. We gaan de muren slechten tussen alles wat bèta is, gamma, alfa, medisch en techniek.”

Kuipers: „Het betekent nog steeds dat een student een richting kiest, maar moet je als student geneeskunde nu werkelijk de hele citroenzuurcyclus uit je hoofd kennen? Of is het slimmer als de dokter van de toekomst verstand heeft van kunstmatige intelligentie?”

Als Kuipers dagdroomt over de nieuwe campus bij het Erasmus MC, ziet hij in de gebouwen laboratoria waarvan niet duidelijk is of ze bij ‘Delft’ horen of bij zijn ziekenhuis. Alles moet door elkaar lopen: patiënten, artsen en onderzoekers uit de wiskunde, biologie, econometrie en psychologie. De panden worden straks deels, sommige volledig, gehuurd door bedrijven – van uit de universiteiten ontsproten start-ups tot multinationals.

Voor de gemeenschappelijke plannen rond gezondheid en techniek werven de universiteiten nu 34 postdoc-onderzoekers. Een van de onderzoeksthema’s betreft het in een laboratorium bouwen van een kunstmatige cel, om het ontstaan van kanker beter te begrijpen.

De cardioloog uit Rotterdam kreeg hulp van astrofysici uit Delft

Kuipers: „Dat gaat om wiskunde, scheikunde, natuurkunde én geneeskunde.” De werkplekken van de postdocs worden tijdelijk verdeeld tussen de universiteiten. Dijkzigt slopen duurt nog een jaar of twee: het jarenzestigpand zit vol asbest.

Het Erasmus MC en de TU Delft zijn de afgelopen jaren al intensiever gaan samenwerken. „Tot en met lucht- en ruimtevaart aan toe”, zegt Kuipers. „Een mooi voorbeeld is een hoogleraar van ons die zich richt op complexe hartritmestoornissen. Op welk moment de hartspier van een patiënt precies kortsluiting heeft, is moeilijk uit onderzoeksdata te halen, een speld in een hooiberg. Ze vond hulp bij astrofysici uit Delft die gewend zijn uit enorm veel signalen uit het heelal het zwakke signaal van die ene ster te vinden.”

Ofschoon al zeven jaar een alliantie bestaat met de universiteiten van Delft en Rotterdam, zat Leiden bij het plannen smeden niet aan tafel. De Leidse universiteit en het LUMC haken nu wel aan op het gebied van kunstmatige intelligentie. Van der Hagen: „Op dit moment besteden de universiteiten van Delft en Leiden samen jaarlijks al pakweg 75 miljoen aan kunstmatige intelligentie. Daar willen we een miljard van maken voor de komende tien jaar, samen met de Erasmus Universiteit, het Erasmus MC en het Leidse UMC. Met zijn vijven gaan we 25 nieuwe labs in Delft inrichten en 5 in Leiden. En elk van de 85.000 studenten die we hebben aan de universiteiten in Leiden, Delft en Rotterdam krijgt straks, op maat, kunstmatige intelligentie mee in het pakket.”

Openbaar vervoer

Met de wens tot inniger samenwerking is een ander praktisch aspect naar boven gekomen: de reistijd tussen de locaties. Het duurt lang om van de campus van de TU Delft naar Rotterdam te komen met het openbaar vervoer, en dan is de Rotterdamse campus Woudestein vanuit het stadscentrum ook nog eens lastig te bereiken. Het openbaar vervoer moet dus sterk verbeteren – daarover is nu een gesprek gaande met de gemeentes. Bovenaan de verlanglijst staan een betere metroverbinding en verdubbeling naar vier treinsporen.

Een betere verbinding tussen de locaties in Delft en Rotterdam opent ook de mogelijkheid tússen deze steden nieuwe instituten of studentenhuisvesting te bouwen. Daar wordt over nagedacht, maar de geïnterviewden willen er niet op vooruit lopen.

Voor al die ambities zijn forse bedragen nodig. Van der Hagen: „Aan de drie onderwerpen – healthtech, kunstmatige intelligentie en duurzame leefomgeving – willen de vijf partners de komende tien jaar 2,5 miljard euro besteden. We leggen ongeveer een half miljard bovenop de 2 miljard die we nu zelf al, ieder voor zich, de komende tien jaar zouden uitgeven aan lopende onderzoeksprogramma’s.”

Daarnaast zoeken ze financiering bij het investeringsfonds van het kabinet, bij de provincie Zuid-Holland en de gemeenten Delft en Rotterdam. Ook willen ze bedrijven aantrekken die investeren. „We spreken alle grote multinationals, zoals Philips, Ahold-Delhaize”, zegt de Rotterdamse rector Engels.

Lees ook: Wopke Hoekstra: ‘Er komen tientallen miljarden in het investeringsfonds’

Nog meer campussen

Nederland telt al diverse life science-campussen, waaronder het Science Park Utrecht, het Pivot Park in Oss, en het Bio Science Park Leiden. Ook Amsterdam wil zijn Medical Business Park bij het Amsterdam UMC uitbreiden. Adviesbureau KPMG rapporteerde onlangs dat de individuele lobby’s van al die campussen contraproductief zijn bij het aantrekken van buitenlandse farmabedrijven, Nederland is gebaat bij één sterke lobby.

Is er ruimte voor nóg meer campussen? Daar maken Van der Hagen, Engels en Kuipers zich absoluut geen zorgen om. „Grote bedrijven zoeken plekken waar topexpertise zit”, zegt Van der Hagen. „Het niveau van ons onderwijs en onze onderzoekscultuur is vanuit internationaal perspectief buitengewoon hoog. Als we de handen ineenslaan, heeft dat grote aantrekkingskracht. Daarvan ben ik overtuigd.”

Ook om te kunnen concurreren met internationale initiatieven is de versmelting nodig, vinden ze. „Nederland loopt achter met investeringen in onderzoek en ontwikkeling, we zitten onder de beoogde 2 procent van het bruto nationaal product, onder het Europese gemiddelde. In Duitsland brengen ze het naar 3,5 procent”, zegt Van der Hagen.

Kuipers stak zijn licht op bij campussen in Boston en Israël en is net terug van een reis naar Singapore. „Het Sheba Medical Centre in Tel Aviv is een enorme campus, met heel veel innovatie in gezondheidszorg en technologie. Daar komen allerlei bedrijven op af. Wij zijn ervan overtuigd dat wij dat nog veel beter kunnen.”

Van een fusie is nu geen sprake. We kunnen het prima doen met de huidige constellatie

Tim van der Hagen voorzitter TU Delft

Met de beoogde verregaande samenwerking rijst als vanzelf de vraag: is fusie tussen Erasmus Universiteit en TU Delft niet onvermijdelijk?

Ziekenhuisbaas Kuipers leunt achterover, Van der Hagen van TU Delft neemt het woord. „Van een fusie is nu geen sprake. We kunnen het prima doen met de huidige constellatie: iedere instelling heeft zijn eigen verantwoordelijkheid en zijn eigen mensen, maar brengt z’n mensen wel samen.” Engels, de Rotterdamse rector: „Jarenlange discussies over fusie zou samenwerking enorm belemmeren en vertragen. Het moet gestuurd zijn vanuit de inhoud, niet vanuit bestuurlijke ambities om heel groot te worden.”

Het gaat om de inhoud, en om wat de maatschappij vraagt, blijven de drie benadrukken. Van der Hagen: „De maatschappelijke problemen zijn grootschalig en divers en vragen om een integrale aanpak. Dat kan alleen maar als wij de handen ineenslaan, onze onderzoekers en studenten. Dus dat is precies wat we gaan doen.”

Lees ook: Leiden, Delft en Rotterdam willen scoren in Shanghai (2011)