Spanningen VS-Iran

Defensie-minister VS: geen specifiek bewijs dat Iran vier ambassades wilde aanvallen

Dit blog is afgesloten

Dit blog is afgesloten. Volg de laatste ontwikkelingen over de oplopende spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran in ons nieuwe blog:

Lees hier verder: Iran verstrekt visa aan Canadese ambtenaren

'Het kersverse gevoel van eenheid in Iran is alweer weg'

De leugens van Iran over het neerhalen van een Oekraïens vliegtuig hebben geleid tot nieuwe onrust – net nadat het regime dankzij de Amerikaanse liquidatie van Soleimani de eenheid hersteld leek te hebben.

Lees de analyse van NRC-redacteur Floris van Straaten: Het kersverse gevoel van eenheid in Iran is alweer weg

Vier gewonden bij raketaanval op Iraakse luchtmachtbasis

Bij een raketaanval op een Iraakse luchtmachtbasis die ook Amerikaanse troepen zou huisvesten, zijn zondag zeker vier Iraakse militairen gewond geraakt. Het is onduidelijk wie de aanval heeft uitgevoerd.

Het Iraakse leger zegt in een verklaring dat acht katjoesja-raketten neerkwamen op de Balad-basis zo'n tachtig kilometer ten noorden van de hoofdstad Bagdad, schrijft persbureau Reuters. Daar zijn F-16's van de Iraakse luchtmacht ondergebracht. Twee gewonden zijn officieren. Het is onbekend hoeveel Amerikaanse militairen momenteel op de basis zouden zitten.

Het Iraakse leger gaat er in de verklaring echter niet op in wie er mogelijk achter de aanval op zondag zit. Woensdag voerde Iran een aanval uit op een basis in Irak die Amerikaanse troepen huisvest. Dat was een vergelding voor de moord op de Iraanse generaal Qassem Soleimani.

Beeld van een F-16 op de Balad-luchtmachtbasis in 2015. Foto Reuters

Defensie-minister VS zag 'geen specifiek bewijs' dat Iran vier ambassades wilde aanvallen

De Amerikaanse minister van Defensie Mark Esper heeft „geen specifiek bewijs” gezien dat Iran daadwerkelijk vier Amerikaanse ambassades in het Midden-Oosten wilde aanvallen. President Donald Trump droeg dit eerder aan als reden om de Iraanse generaal Qassem Soleimani met een drone-aanval te doden.

„De president gaf geen specifiek bewijs”, erkende Esper zondag tijdens een interview met het Amerikaanse programma Face The Nation. „[Trump] zei wat hij geloofde.” Sinds de aanval op Soleimani heeft de regering-Trump volgehouden dat de generaal „een directe dreiging” vormde voor Amerikaanse troepen en diplomaten. Democraten zijn echter kritisch op die toelichting, omdat dit in eerste instantie niet verder werd toegelicht of onderbouwd.

Trump ging vrijdag tijdens een interview met Fox News voor het eerst inhoudelijk in op de aard van de dreiging en zei dat Soleimani aanvallen op vier ambassades aan het beramen was. Ook die verklaring werd kritisch ontvangen, omdat er wederom geen bewijs voor de beweringen werd geleverd.

Het Democratische Congreslid Adam Schiff zei zondag tijdens een interview met Face The Nation dat de regering-Trump nog altijd niet concreet heeft kunnen verdedigen waarom Soleimani moest worden omgebracht. De president zou „inlichtingen bij elkaar rapen” om de actie te rechtvaardigen.


Bekijk een fragment van het interview met Esper:

NEWS: @EsperDod tells @margbrennan he "didn't see" specific evidence showing Iran planned to strike 4 U.S. embassies, despite @realDonaldTrump saying an attack at multiple embassies was “imminent." Watch more of Esper's interview on @FacetheNation today. pic.twitter.com/1Nud8waok1

— Face The Nation (@FaceTheNation) January 12, 2020

Johnson en Merkel veroordelen arrestatie Britse ambassadeur

Boris Johnson en Angela Merkel veroordelen de arrestatie van de Britse ambassadeur in Teheran. Dit zou „in strijd zijn met het internationaal recht”, zegt een woordvoerder van de Britse premier. Johnson sprak zondag met de Duitse bondskanselier over de opgelopen spanningen in het Midden-Oosten.

De twee leiders bespraken ook het nucleaire akkoord met Iran, dat in 2015 gesloten werd maar inmiddels op losse schroeven staat. Teheran maakte na de dood van de Iraanse generaal Qassem Soleimani bekend „zonder begrenzingen” uranium te gaan verrijken. De VS besloten zich eerder al uit het akkoord te trekken en zware sancties op te leggen aan Iran.

Johnson en Merkel hebben een „gemeenschappelijk belang om ervoor te zorgen dat Iran nooit een nucleair wapen zal krijgen”. Tegelijkertijd willen de premier en bondskanselier nog altijd proberen om het nucleaire verdrag te redden.

Iraanse veiligheidsadviseur: wij wilden oorzaak vliegtuigcrash nooit verhullen

Iran zou nooit de intentie hebben gehad om de oorzaak van de vliegtuigcrash eerder deze week te verhullen. Dat heeft de Iraanse veiligheidsadviseur Ali Shamkhani zondag gezegd, meldt persbureau Reuters op basis van regionale media.

Teheran hield in eerste instantie vol dat brand was uitgebroken in een van de motoren van het Oekraïense toestel, maar gaf dit weekend onverwacht toch toe dat het vliegtuig per ongeluk uit de lucht was geschoten door Iraanse troepen.

„Van het begin af aan was er geen intentie om de oorzaak van het ongeluk te verhullen”, stelt Shamkhani. „Vooral aangezien de aard en technische aspecten [van de ramp] het onmogelijk maakten om het te verhullen.”

Alle 176 inzittenden kwamen om het leven, onder wie 82 Iraniërs en 57 Canadezen. Iraanse burgers zijn boos over de vliegtuigramp. In verschillende steden, waaronder Teheran en Isfahan, zijn mensen de afgelopen dagen de straat op gegaan om te betogen tegen de regering.

Britse ambassadeur in Iran ontboden

De Iraanse regering neemt nog geen genoegen met het verweer dat de Britse ambassadeur in Teheran heeft gegeven voor zijn aanhouding zaterdag. Rob Macaire is zondag ontboden door het ministerie van Buitenlandse Zaken, waar hij zich moet verantwoorden. „Rob Macaire wordt gesommeerd in verband met zijn ongebruikelijke aanwezigheid bij een illegale anti-regeringsrally”, citeert persbureau Reuters het ministerie.

Macaire werd zaterdag aangehouden door de politie in Teheran die hem ruim een half uur vasthield op verdenking van het uitlokken van anti-regeringsprotest. Macaire heeft de Iraanse beschuldigingen zondag ontkend. Hij was aanwezig bij een herdenking, maar verliet die naar eigen zeggen op het moment dat de bijeenkomst politiek werd.

Sinds de Iraanse Revolutionaire Garde zaterdag erkende dat het een Oekraïens passagiersvliegtuig neerschoot, wordt in toenemende mate fel gedemonstreerd in Teheran. Zondag hebben zich opnieuw demonstranten verzameld in Teheran. Verspreid over grote pleinen in de stad en bij de universiteitscampus heeft de ordepolitie zich eveneens in groten getale verzameld. Zaterdag is op verschillende plekken traangas ingezet om boze demonstranten op afstand te houden.

Ondertussen wordt bij de Britse ambassade een tegendemonstratie gehouden. Daar roepen aanhangers van de sjiitische Basij-militie op om sluiting van wat zij „de ambassade van verraad” noemen. De Basij-militie is een van de grootste gewapende groepen die onder gezag van de Iraanse Revolutionaire Garde opereert. Ook werd voor de ambassade volgens persbureau AFP een Britse vlag in brand gestoken.

Meanwhile in downtown Tehran, Basijis are holding protest rally in front of UK embassy, calling for the closure of the "embassy of treason". pic.twitter.com/7vVtTyVdqI

— Reza Khaasteh (@Khaaasteh) January 12, 2020

Oekraïne: Iran moest bekennen vanwege bewijs raketinslag

Oekraïne had al bewijs dat het Oekraïense passagiersvliegtuig dat woensdag neerstortte bij de Iraanse hoofdstad Teheran, was neergehaald door een raket. Dat zegt Oleksi Danilov, plaatsvervangend secretaris van de nationale veiligheidsraad in een interview met de BBC. Volgens hem moést Iran mede daarom wel toegeven dat Iran het toestel met een raket heeft neergehaald.

Een dag na de vliegtuigramp arriveerden Oekraïense onderzoekers in Teheran om foto's en video's te maken van de wrakstukken. Tussen het puin vonden zij een projectiel waarvan Danilov zegt dat het de raket is. Ook is volgens hem op foto's te zien dat het vliegtuig van onderen werd geraakt bij de cockpit. Daardoor was er geen contact met piloten meer mogelijk. Danilov: „Ze waren op slag dood”.

Oekraïne maakte de informatie volgens Danilov niet meteen openbaar, omdat „Iran een ingewikkeld land is en we bang waren dat onze onderzoekers weggestuurd zouden worden”. Nadat de Oekraïners het bewijsmateriaal verzameld hadden, was het voor Danilov duidelijk dat het vliegtuig geraakt is bij een raketaanval: „De Iraniërs moesten wel toegeven, ze hadden geen keuze met dit bewijs”.

De Boeing 737-800 van Ukraine International Airlines crashte woensdag kort na het opstijgen vanuit Teheran. Alle 176 inzittenden kwamen om het leven. Het vliegtuig stortte neer vier uur nadat Iran raketten had afgevuurd op militaire bases in Irak die door Amerikaanse militairen zijn bemand. Zaterdag gaf Iran toe dat het toestel „onbedoeld” is neergehaald door het Iraanse leger.

Een foto van het vliegtuig, waarbij volgens Oekraïne te zien is dat het van onderen is geraakt. Foto AFP

Britse ambassadeur vastgehouden in Teheran

De Britse diplomaat die zaterdagavond enige tijd is vastgezet in Teheran, blijkt ambassadeur Rob Macaire te zijn. De topdiplomaat werd aangehouden in de buurt van de universiteitscampus in de hoofdstad en heeft meer dan een uur vastgezeten.

Daarmee heeft het Iraanse regime volgen Londen internationale wetten op grove wijze geschonden. Minister van Buitenlandse Zaken Dominic Raab zegt in een korte reactie: „De regering van Iran staat op een kruispunt: doorgaan op deze weg en een pariastatus krijgen of de diplomatieke route kiezen.”

Herdenking

Volgens Macaire werd hij door agenten er van beschuldigd mee te doen aan demonstraties die zijn uitgebroken nadat de Iraanse Revolutionaire Garde schuld bekende aan het neerhalen van een Oekraïense Boeing vorige week. Daardoor kwamen alle 176 inzittenden om het leven, onder wie een aantal Britten. Macaire schrijft op Twitter dat van deelname aan een protest geen sprake was. Hij was naar eigen zeggen aanwezig bij een herdenkingsbijeenkomst, maar vertrok weer op het moment dat aanwezigen leuzen begonnen te roepen.

Volgens persbureau Reuters is de Iraanse politie zondagochtend in groten getale aanwezig op straat in Teheran. Zaterdag werd met traangas geschoten op betogers die „dood aan de dictator” zouden hebben geroepen. Algemeen wordt aangenomen dat ze daarmee ayatollah Ali Khamenei bedoelen, Iran's hoogste leider.

Thanks for the many goodwill messages. Can confirm I wasn’t taking part in any demonstrations! Went to an event advertised as a vigil for victims of #PS752 tragedy. Normal to want to pay respects- some of victims were British. I left after 5 mins, when some started chanting.

— Rob Macaire (@HMATehran) January 12, 2020

Spanningen: reacties op Irans bekentenis vliegtuigramp, Iraniërs ook boos op regime

Wereldleiders en internationale instanties hebben zaterdag gereageerd op de bekentenis van het Iraanse regime, dat heeft toegegeven dat de Revolutionaire Garde per ongeluk afgelopen woensdag een Oekraïens passagiersvliegtuig uit de lucht heeft geschoten. De eenheid zag het toestel aan voor een „vijandelijk doelwit”.

President Hassan Rouhani heeft gedurende de dag gebeld met onder meer president Volodymyr Zelensky Zelensky en de premier van Canada, Justin Trudeau. Veel van de omgekomen inzittenden waren Canadees staatsburger.

Een Iraniër houdt een krant omhoog van zaterdag, met op de voorpagina een foto van de plek waar het Oekraïense vliegtuig neerstortte. Foto Atta Kenare/AFP

De EASA, het Europese agentschap voor veiligheid in de luchtvaart, heeft een advies uitgegeven: Europese maatschappijen moeten het Iraanse luchtruim vermijden, en in ieder geval onder 25,000 voet vliegen. Er zijn volgens het agentschap nog te veel politieke spanningen.

Veel Iraanse burgers zijn boos over het neerschieten van het toestel. Op sociale media vragen gebruikers waarom het vliegtuig überhaupt mocht opstijgen vanuit Iran, terwijl sprake was van een escalatie in de slechte verhoudingen tussen de Verenigde Staten en Iran, beschrijft persbureau AP. Zaterdagavond zijn honderden burgers in de hoofdstad Teheran de straat op gegaan om te betogen tegen de regering.

In Moskou spraken de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Russische president Vladimir Poetin met elkaar over de spanningen rondom Iran en Irak, zo meldt persbureau Reuters. Een Duitse regeringswoordvoerder had eerder in de week al gezegd dat Rusland „onmisbaar is bij het oplossing van politieke conflicten” in de regio, aangezien dat land permanent lid is van de VN-Veiligheidsraad. De twee landen zijn ook betrokken bij de Irandeal uit 2015, die werd gesloten om het kernwapenprogramma van Iran te beperken.

Teruglezen: we hielden ontwikkelingen in het onderzoek naar de crash van de vlucht PS752 bij in een apart blog

Trump: Iran wilde vier Amerikaanse ambassades aanvallen

Volgens Donald Trump was Iran van plan vier Amerikaanse ambassades aan te vallen, waaronder die in de Iraakse hoofdstad Bagdad. Dat zei de Amerikaanse president vrijdagavond tegen Fox News. Het zou de reden zijn geweest dat de Iraanse generaal Qassem Soleimani vorige week met een droneaanval door de Amerikanen is vermoord.

Na de aanval zei Trump al dat Soleimani van plan was Amerikaanse doelen aan te vallen. Hij leverde geen bewijs voor zijn bewering. De claim werd van verschillende kanten in twijfel getrokken, onder andere door anonieme bronnen binnen de Amerikaanse regering zelf met wie The New York Times sprak.

Twitter avatar JProskowGlobal Jackson Proskow NEW: In a new interview with Fox News, President Trump claimed that Soleimani was planning to attack the US Embassy in Baghdad, and later said "I believe it would have been 4 embassies" https://t.co/Nciyz1cCXv

'VS voerden mislukte operatie uit tegen andere belangrijke Iraanse militair'

Het Amerikaanse leger probeerde vorige week vrijdag nog een derde Iraanse legerleider te doden, maar dat is mislukt. Het doelwit was Abdul Reza Shahlai, een belangrijke commandant en financier van de Iraanse Al Quds-brigade, waar de Iraanse majoor-generaal Qassem Soleimani de baas van was. Dat meldt The Washington Post vrijdag op basis van Amerikaanse overheidsfunctionarissen.

De militaire operatie werd uitgevoerd in Jemen op de dag dat Soleimani in de Iraakse hoofdstad Baghdad werd gedood door een droneaanval. Waarom de aanval op Shahlai is mislukt, is niet bekend. De operatie in Jemen, waar een hevige burgeroorlog woedt en een enorme humanitaire ramp plaatsvindt, was uiterst geheim. Meer details over de operatie zijn niet bekend.

Soleimani was een van de machtigste mensen in Iran, vooral omdat hij onbeperkte toegang had tot Irans opperste leider: ayatollah Ali Khamenei. De Al Quds-brigade waar hij de baas van was, is een elite-eenheid binnen de Revolutionaire Garde die zich bezighoudt met inlichtingenwerk, sabotage en inmenging in de politieke en militaire zaken van andere staten.

Naast Soleimani werd vorige week vrijdag Abu Mahdi al-Muhandis gedood. Hij was de leider van Kataeb Hebollah, een pro-Iraanse militie in Irak die op Oudjaarsdag de Amerikaanse ambassade in Baghdad bestormde. Het Witte Huis zegt dat Soleimani en Al-Muhandis werden gedood omdat zij plannen hadden om Amerikaanse doelen aan te vallen. Er is over het algemeen weinig bekend over de militaire operaties van de VS in Jemen.

VS kondigen nieuwe sancties af tegen Iran

De Verenigde Staten hebben nieuwe sancties afgekondigd tegen Iran. Dat hebben de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Mike Pompeo, en Steven Mnuchin van Financiën vrijdag tijdens een persconferentie bekendgemaakt. De sancties zijn gericht tegen bedrijven in de staal- en textielsector, de maakindstrie, de mijnbouw, en andere sectoren.

De sancties richten zich daarnaast op acht hoge Iraanse functionarissen. „We zullen miljarden dollars aan steun aan het Iraanse regime afsnijden”, aldus Mnuchin. De sancties zijn een reactie op de raketaanvallen van Iran afgelopen woensdag op twee Amerikaanse bases. Die aanvallen waren een vergelding voor het doden van de Iraanse generaal-majoor Qassem Soleimani vorige week vrijdag.

Pompeo zei tijdens de persconferentie dat er aanwijzingen waren dat Soleimani aanvallen had gepland op Amerikaanse doelwitten, waaronder op ambassades. Volgens Pompeo was Iran zeker van plan om Amerikaanse soldaten te doden. Het uitschakelen van Soleimani moest volgens de minister van Buitenlandse Zaken gebeuren. Daardoor zijn Amerikaanse levens gered, aldus Pompeo.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo. Foto Kevin Lamarque/Reuters

Geestelijk leider Irak waarschuwt voor oplopende spanningen in de regio

De belangrijkste sjiitische geestelijk leider van Irak heeft vrijdag de aanvallen van de Verenigde Staten en Iran op Iraaks grondgebied veroordeeld. Grootayatollah Ali al-Sistani waarschuwt voor de oplopende spanningen in het land en de regio, meldt persbureau Reuters.

Een Iraakse vrouw draagt een portret van grootayatollah Ali al-Sistani. Foto AFP

Volgens Al-Sistani, die van Iraanse komaf is, zijn de aanvallen van zowel Iran als de VS een schending van de soevereiniteit van Irak. De VS hebben vorige week vrijdag de Iraanse generaal-majoor Qassem Soleimani gedood in Irak, waarna Iran woensdag heeft teruggeslagen door raketten af te vuren op twee Amerikaanse bases in het land.

Kort na die aanval stortte een Oekraïens passagiersvliegtuig neer nabij de Iraanse hoofdstad Teheran. Alle 176 inzittenden kwamen om het leven. De VS, Canada en het VK zeggen bewijs te hebben dat Iran het vliegtuig uit de lucht heeft geschoten. Iran ontkent dat.

Huis van Afgevaardigden: 'war powers' van president inperken vanwege Iran

Leden van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden willen de zogeheten 'war powers' van president Donald Trump inperken. Het Huis stemde daartoe donderdag (lokale tijd) in met een resolutie over de bevoegdheden van de president om militaire acties tegen Iran te bevelen. Zij willen voorkomen dat hij Iran kan aanvallen zonder daarvoor toestemming te krijgen van het Congres. 224 leden stemden voor de resolutie, 194 tegen.

De resolutie moet nog langs de Senaat, waar de Republikeinse partijgenoten van Trump de meerderheid hebben. De aanname van de resolutie in het Huis lijkt daarmee vooral symbolisch. Republikeinen vinden dat de president juist snel moet kunnen beslissen en reageren op dreigingen. Een woordvoerder van het Witte Huis noemde het wetsvoorstel „politiek ingegeven”.

De Democraten in het Congres hebben al aangegeven dat zij niet overtuigd zijn van de noodzaak van de Amerikaanse luchtaanval die vorige week aan de Iraanse hooggeplaatste generaal Qassem Soleimani het leven kostte. Zij denken niet dat hij een directe dreiging vormde voor de Verenigde Staten. Volgens Nancy Pelosi, de Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, heeft de actie juist diplomaten, militairen en burgers van de VS in gevaar gebracht.

In New York namen mensen donderdag deel aan een 'No War'-betoging. Foto Kena Betancur/Getty

Welkom in dit blog

In dit blog houdt NRC de laatste ontwikkelingen bij omtrent de spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran.

Lees hier het vorige blog terug: Dest verlaat trainingskamp Ajax in Qatar vanwege spanningen Midden-Oosten