Landelijk verbod op messen lastig te handhaven

Wapengeweld Na een reeks incidenten klinkt de roep om een messenverbod. Maar lost het wat op? „Jongeren zijn innovatief.”

Een stiletto, verboden in Nederland.
Een stiletto, verboden in Nederland. Foto Getty Images

Elf jaar oud en met een mes van zestig centimeter op zak. Deze week was het opnieuw raak, ditmaal in het chique Amsterdam Oud-Zuid. Vijf jongeren, tussen de elf en zestien jaar, worden verdacht van een straatroof. Vlak voor Kerst liep zo’n straatroof in Drachten fataal af: de 16-jarige Roan overleed aan zijn verwondingen in het ziekenhuis. Ook in die zaak zijn de verdachten erg jong: 14 en 15 jaar oud. In een reactie riep burgemeester Jan Rijpstra van Smallingerland, waarvan Drachten de belangrijkste plaats is, op tot een landelijk messenverbod.

Rijpstra: „In mijn ogen hoort het niet dat iemand een mes op zak heeft. Daarom zou er in de Tweede Kamer een discussie moeten komen over een landelijk verbod op het dragen van messen.”

Zijn oproep heeft al snel gehoor gekregen. De NOS meldde donderdag dat verschillende partijen minister Ferdinand Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) willen vragen of het bestaande messenverbod uitgebreid moet worden.

Net als Rijpstra maken Kamerleden zich zorgen over recente incidenten met jonge verdachten. Maandagochtend werden twee jongens van 14 en 16 jaar aangehouden op verdenking van het beroven van een 71-jarige vrouw met een mes, eveneens in Drachten. In december kwam een 64-jarige man om die door twee personen werd neergestoken bij een geldautomaat in Hoofddorp. De verdachten zijn vijftien jaar. En in november werd een jongen van 13 jaar opgepakt, die in Spijkenisse een 14-jarige jongen had neergestoken.

Cijfers ontbreken

Exacte cijfers over het aantal steekincidenten waarbij jongeren betrokken zijn, zijn er niet. Al steeg het aantal zaken rond illegaal wapenbezit bij Halt, dat verantwoordelijk is voor de bestrijding van jeugdcriminaliteit, van 269 in 2016 tot 395 vorig jaar.

En daarbij gaat het niet alleen om simpele stanleymessen of het Zwitserse zakmes van opa dat van zolder gehaald wordt. De jongeren die in Amsterdam opgepakt zijn, hadden een ijsbijl van zestig centimeter bij zich en lange jachtmessen. Die zijn makkelijk verkrijgbaar. Een machete koop je online al voor 39 euro, inclusief verzendkosten. Leeftijdscontrole is er niet.

Sinds 2012 is er al een gedeeltelijk messenverbod. Stiletto’s, vlindermessen en valmessen zijn verboden. Opvouwbare messen zijn toegestaan, mits niet langer dan 28 centimeter.

In tal van plaatsen geldt al een algemeen of gedeeltelijk messenverbod. In overlastgebieden in bijvoorbeeld Amsterdam, Rotterdam en Almere mogen geen messen gedragen worden. Maar ook in dorpen zoals Hoek en Sluiskil in Zeeland geldt al jaren een (gedeeltelijk) messenverbod.

Drachten voerde in 2015 een messenverbod in. Maar na een jaar werd dat opgeheven. „De maatregel bleek achteraf niet nodig”, zegt Rijpstra, die daar toen nog geen burgemeester was. „De discussie was toen om overbodige regelgeving te schrappen, daarom is het messenverbod gestopt.” Nu wil Drachten in bepaalde gebieden weer messen gaan verbieden.

Minder misdrijven

Een algemeen messenverbod wordt lastig te handhaven, zegt Jan Dirk de Jong, lector aanpak jeugdcriminaliteit aan de Hogeschool Leiden. „Dan moet je preventief fouilleren of detectiepoortjes bij scholen plaatsen.” Rijpstra erkent dat handhaving een probleem is. „Maar”, zegt Rijpstra, „als samenleving kunnen we wel afspreken dat we het dragen van messen niet tolereren.”

Zo’n verbod kan ook een averechtse bijwerking hebben, waarschuwt De Jong. „Door alle aandacht kan een angstbeeld ontstaan dat het gevaarlijk is op straat, waardoor jongeren kunnen gaan denken: misschien moet ik een mes meenemen voor mijn veiligheid.”

Terwijl de Nederlandse samenleving steeds veiliger wordt, zegt De Jong. Uit cijfers van het CBS blijkt het aantal jongeren tussen de twaalf en achttien jaar dat verdacht wordt van een geweldsmisdrijf sinds 2008 met 70 procent is afgenomen.

Mathijs Zwinkels, die met zijn bureau Universiteit van de Straat gemeenten en jeugdhulporganisaties adviseert over de aanpak van probleemjongeren, staat achter een messenverbod. „Het zijn geen keukenmesjes, maar wapens”, zegt Zwinkels. „De messentrekkers zijn vaak jongens die verbaal niet sterk zijn”, zegt hij. „Zij proberen een conflict op een andere manier te winnen.”

Daarnaast moeten gemeenten en hulporganisaties mee gaan met de tijd, zegt Zwinkels. „Ze moeten zien waarnaar de jongeren kijken”. Op sociale mediakanalen „worden jongeren blootgesteld aan ernstige delicten, die ze kunnen nadoen of waar ze ongevoelig door raken.”

En vraag naar de meningen en oplossingen van jongeren, zegt Zwinkels. „Ze zijn innovatief.” Worden messen verboden, dan verzinnen ze wel iets anders. „Ik ken jongeren die met kleine hockeysticks rondlopen, want dat is niet verboden.”