Reportage

‘Iedereen wil weten of dit het begin of het einde van de strijd is’

Mobilisatie in VS In de tatoeagesalons van Fayetteville, vlakbij de grootste legerbasis van de VS, is de spanning met Iran het gesprek van de dag. Het handelen van Trump krijgt wisselende recensies.

Robert Francis poseert met militaire designs in zijn tattooshop Chop Shop Tatoos in Fayetteville.
Robert Francis poseert met militaire designs in zijn tattooshop Chop Shop Tatoos in Fayetteville. Foto Jonathan Drake

Alles wat de Amerikaanse militair nodig heeft wanneer hij niet op missie is, is te vinden aan Yadkin Road. De kilometerslange winkelstraat naar Fort Bragg, de grootste legerbasis van de VS, is geheel gericht op het bedienen van de krijgsmacht. Er zijn stomerijen om uniformen te laten persen. Kappers om het haar te laten millimeteren. Schoonheidssalons voor een nieuw nagellakje. Dealers in e-sigaretten. Morsige Chinese massagesalons. En tientallen studio’s om vlak voor of kort na een uitzending een nieuwe tatoeage te laten zetten.

Dat sinds anderhalve week oorlog met Iran dreigt, is het gesprek van de dag hier in Fayetteville, een stadje in de zuidelijke staat North Carolina. Fort Bragg (vijftigduizend gestationeerde militairen) is de thuisbasis van onder meer de luchtmobiele brigade en het korps commandotroepen. Wanneer het Amerikaanse leger wordt gemobiliseerd, gebeurt dat voor een belangrijk deel vanaf dit uitgestrekte militaire complex, dat is vernoemd naar een zuidelijke generaal uit de burgeroorlog.

Dennis Williams in zijn tattooshop New World Ink Tattoo in Fayette. Foto Jonathan Drake

Tattoo-artist Dennis Williams (alias King Thesis) zag eind vorige week een van zijn werknemers halsoverkop vertrekken. De deeltijd-militair was één van de 3.500 extra manschappen die president Trump rond de jaarwisseling met spoed naar het Midden-Oosten dirigeerde. Het was voor het eerst sinds 1995 dat tot zo’n onmiddellijke mobilisatie werd bevolen. Ook Williams’ neef dient momenteel in de regio, evenals vrienden en vaste klanten. „Het maakt me wel enigszins onrustig. Iedereen hier wil weten of dit nu het begin of het einde van de strijd is.”

Julian Butler Jr. in de Drop Zone Foxhole Barber & Boot Shine winkel in Fayetteville. Foto Jonathan Drake

In dat laatste opzicht was het een verwarrende week voor militairen en hun familieleden. Na de Amerikaanse liquidatie van de Iraanse topgeneraal Soleimani, op 3 januari in Bagdad, leek een nieuwe oorlog met Iran aanvankelijk onafwendbaar. Maar die moord per Hellfire Ninja-raket was enkele dagen later óók aanleiding voor het Iraakse parlement om de Amerikaanse troepenmacht het land uit te bevelen. Een uitgelekte brief van een Amerikaanse generaal leek hieraan gehoor te geven, wat in Fayetteville even de hoop voedde dat de duizenden manschappen in Irak wellicht juist eerder dan verwacht thuiskomen.

Militairen zijn wel gewend aan dit soort onvoorspelbaarheid, vertelt sergeant-majoor Chuck Garza terwijl hij in de Pentagon Barber Shop zijn kapsel met een tondeuse (standje 2) laat opscheren. „We zijn tegenwoordig een beroepsleger. Je traint ervoor, dan wil je ook een keer de echte ervaring opdoen. Het is eigenlijk al de norm sinds 11 september [2001, red.]. Je staat altijd klaar, ongeacht de laatste nieuwsberichten.”

Schaduwoorlog

Heel Fayetteville ademt dit soort patriottisme. Er is in het garnizoensstadje geen tekort aan Amerikaanse vlaggen in het straatbeeld. Het Mash House heeft een huisgebrouwen Patriot Pale Ale op de tap die, zo meldt de bierkaart, „ons even nauw aan het hart gaat als onze vele klanten uit de strijdkrachten”. Bij legerkroeg Fubar (een knipoog naar de militaire krachtterm Fucked Up Beyond Any Recognition) hangt een plakkaat aan de muur dat meldt dat ‘de zwijgende meerderheid’ Trump steunt.

Maar over het optreden deze week van Trump als opperbevelhebber lopen de meningen ook in Fayetteville uiteen. De president werd in 2016 gekozen met de belofte de ‘forever wars’ in Irak en Afghanistan te stoppen, maar begin deze week voerde hij de oorlogsretoriek aanvankelijk hoog op.

Sergeant-majoor Garza (38) brengt in herinnering dat ook Trumps voorganger Obama al beloofde die oorlogen te beëindigen – zonder succes. „In weerwil van zulke beloftes leven we nu eenmaal in een wereld vol conflict en blijven we een wereldmacht.”

Garza, die sinds 2006 op Fort Bragg gestationeerd is bij de commando’s, diende driemaal in Irak. Van de invasie in 2003 tot een laatste keer, in 2010. Hij meent dat het land erop vooruit is gegaan. Maar hij vraagt zich ook af of het inmiddels al klaar is om op eigen benen te staan. „Het blijft zo sektarisch verdeeld.”

Niet alleen over een mogelijke terugtrekking uit Irak was er verwarring. Ook over de sluimerende schaduwoorlog klonken deze week tegenstrijdige geluiden uit Washington. Trump noemde een lijst van 52 doelwitten in Iran en dreigde ook cultureel erfgoed te bombarderen – wat een oorlogsmisdaad zou zijn onder internationaal krijgsrecht. Deze optie werd niet veel later tegengesproken door zijn minister van Defensie.

Als je je één keer laat slaan, durft daarna iedereen je en elkaar te slaan

Niet aantrekken

Militairen zullen zich van die chaos niet al te veel hebben aangetrokken, denkt sergeant-eerste klas b.d. Dave Wear. „Als je op het punt staat uitgezonden te worden, zoals de 82ste luchtlandingsdivisie vorige week, let je daar eerlijk gezegd echt niet op. Als soldaat te velde, ben je gefocust op je baan”, vertelt hij in tatoeagesalon Chop Shop.

Lees ook: Trump trekt zich helemaal niet terug

Wear (40) mocht afgelopen oktober na 22 jaar actieve dienst met pensioen. Hij werd negen keer naar Irak uitgezonden – „mijn lichaam wordt inmiddels met ijzer bijeengehouden” – en hoopt niet dat het nu tot een nieuwe oorlog komt met Iran. Hij heeft op elk van zijn polsen ook drie namen staan van gesneuvelde kameraden. „Dat zijn zes maten die ik nooit meer terugkrijg.” Net als de rest van de VS is hij oorlogsmoe. „Ik ben geboren in 1979, het jaar dat het misging tussen onze landen. Dit is al zó lang bezig.”

Maar, zegt hij ook: „Ik snap dat Trump niet over zich heen wilde laten lopen nadat onze Groene Zone werd aangevallen [het streng beveiligde gebied in Bagdad waar onder meer de Amerikaanse ambassade staat, red.] Hij wilde geen nieuw Benghazi.” In die Libische stad werd in 2012 de Amerikaanse ambassade door milities ingenomen. Vier Amerikanen, onder wie de ambassadeur, werden gedood. „Dat lieten we onbeantwoord. En in 1991 had Bush sr. misschien wel moeten doorstoten naar Bagdad. Het is als op het schoolplein, als je je één keer laat slaan, durft daarna iedereen je in elkaar te slaan.”

Eigenaar Robert Francis is dit met zijn klant eens. Hij diende zelf enkele jaren in de 82ste luchtlandingsdivisie en heeft vrienden die op Nieuwjaarsdag het bevel kregen zich onmiddellijk te melden. „Zo’n snelle mobilisatie voedt de onrust, vooral bij de achterblijvende familie. Maar voorlopig zullen ze gewoon in Koeweit zitten. Een paar maanden aankijken hoe de dingen verder gaan.”

Op sociale media zag hij de grappen voorbijkomen dat de Derde Wereldoorlog aanstaande zou zijn. Zo’n vaart zal het niet lopen, denkt hij. Ook hij heeft zich afgevraagd of Trump met deze crisis afleiding zocht van de afzettingsprocedure tegen hem. „Het is lastig te zeggen. Ik denk dat hij een geweldige oorlogspresident zou zijn, want hij praat geen onzin. Maar ik hoop hem niet in die rol mee te hoeven maken.”

No fly zone

In zijn tattooshop New World Ink drukt Dennis Williams zich voorzichtiger uit over de president. Hij werd geboren op Fort Bragg, in een familie met een lange militaire traditie. „Mijn vader diende in operatie Desert Fox [de eerste Irak-oorlog, van 1991], mijn grootvader in Vietnam en mijn overgrootvader in Korea.” Zelf was hij als vroege twintiger vier jaar in dienst bij de luchtmacht. Tijdens operatie Southern Watch hielp hij boven de Middellandse Zee vliegtuigen bijtanken die destijds de no-fly zone boven Irak moesten handhaven.

„Iedere militair weet dienst boven zichzelf te stellen”, antwoordt Williams op de vraag of het voor militairen niet lastig is te dienen onder deze grillige president. Maar, zegt ook hij, „die oorlog in Irak is al aan de gang sinds ik een tiener ben. Al zolang als ik me herinner zitten we in het Midden-Oosten”. Trump noemt hij „een goede onderhandelaar”. En: „Misschien horen we wel niet te weten wat er gaande is. Soms maken zelfs broers onderling ruzie, en weten ze het toch uit te praten.”

Zijn buurman Julian Butler Jr., die een kapsalon runt waar je ook legerlaarzen kan laten poetsen, is dit met hem eens. „Trump is gewiekst als Don Corleone. Hij is slimmer dan velen denken”, stelt hij in zijn lege kapsalon vol vlaggen en ‘support the troops’-plakkaten. Zelf zou hij niet snel op hem stemmen: Butler is een Bernie Sanders-aanhanger, de democratisch-socialistische kandidaat die hoopt Trump later dit jaar uit te mogen dagen voor het Witte Huis.

Niettemin is hij positief over Trump als opperbevelhebber. „Het gebeurt nu misschien op een rare manier, maar misschien is hij wel degene die ons weg krijgt uit Irak. Natuurlijk hebben we nu geen dienstplicht meer, maar ook beroepsmilitairen hebben een pauze nodig. En als we niet meer overzee vechten, kunnen we meer in ons eigen land investeren.”

Luitenant-kolonel b.d. Scott Cooper is veel minder hoopvol dat Trump de huidige escalatie weet af te bouwen. Hij diende ruim twintig jaar als vliegenier bij de mariniers, het elitekorps van het leger. Cooper deed mee aan de luchtoorlog tegen Kosovo, diende twee keer in Afghanistan en vijf keer in Irak. Sinds 2013 is hij uit dienst en zet hij zich in voor vluchtelingen, onder meer door lokale tolken die voor het Amerikaanse leger werkten naar de VS te halen. Ook overweegt hij als conservatieve Democraat een gooi naar een Congreszetel voor North Carolina.

Het lijkt erop, stelt Cooper bij een beker koffie in een Starbucks, dat de VS zich deze crisis in hebben laten provoceren door de dood van één enkele Amerikaanse contractant, eind december bij een bomaanslag in Irak. Het doet hem sterk denken aan het incident in de Iraakse stad Fallujah, in 2004, toen de lijken van vier Blackwater-huurlingen aan een brug werden opgehangen. „We waren woest en trokken die stad in. Maar dat werd een verschrikkelijke, slepende operatie. Echte supermachten worden niet boos.”

Lees ook: VS vooral bezig met bijzaken en crisismanagement

Hij maakt zich daarom zorgen over de chaos van deze week. „Het was een ware shitshow. Het gaat mis in het Witte Huis en het Pentagon moet daar steeds op reageren. Wie is de baas?” Mike Esper, de vorig jaar benoemde minister van Defensie, trad aan met de opdracht alle vacatures op topposities in het Pentagon eindelijk op te vullen. „Maar hij was de afgelopen maanden vooral druk met Trump die een oorlogsmisdadiger gratie aan het verlenen was en de legerleiding die daar tegen protesteerde. Het systeem is kapot.”

Alleen maar pochen dat je het sterkste leger ter wereld hebt, is niet voldoende, meent Cooper. „Die macht komt met een verantwoordelijkheid. Je moet je bevolking en je manschappen duidelijk maken wat je plan van aanpak is.”

Moeilijk traceerbare aanslagen

Cooper vreest dat de eerste Iraanse vergeldingsactie voor Soleimani’s dood, deze week, niet de laatste zal zijn. Hij bracht zelf vele maanden door op de Ain al-Assad-basis die dinsdag door ballistische raketten getroffen werd. „De Iraniërs wisten heel goed dat ze daarmee niet veel zouden raken. Het afvuren van die raketten was vooral voor binnenlands gebruik.”

Hij vreest dat de Iraniërs uiteindelijk zullen terugvallen op hun beproefde strategie van asymmetrische oorlogvoering. Via bondgenoten in andere landen of moeilijk traceerbare aanslagen kunnen ze Amerikaanse doelen raken, en dan ontkennen erachter te zitten. „Ze kunnen zoveel verzinnen. Een Amerikaans koopvaardijschip tot zinken brengen in de Straat van Hormuz. Ze kunnen een huurmoordenaar een generaal van ons laten omleggen. En ik ken nog wel een pub in Bahrein, waar onze 5de vloot gelegerd is, die altijd vol zit met Amerikaanse zeelieden. Daar kunnen ze een bom laten afgaan.”

Correctie (11 januari 2020): In een eerdere versie van dit artikel stond per abuis dat de afkorting Fubar staat voor Fucked Up Beyond Any Recollection. Dat moest zijn: Fucked Up Beyond Any Recognition. Dat is hierboven aangepast.
Correctie (17 januari 2020): In een eerdere versie van dit artikel werd gesproken van 82ste luchtmobiele brigade. Het gaat om de 82ste luchtlandingsdivisie (82nd Airborne Division). Dat is hierboven aangepast.