Grote kans op ‘degelijk’ onderzoek vliegramp

Onderzoek Ondanks alle politieke en militaire obstakels verloopt het onderzoek tot nu toe volgens het boekje.

Wrakstukken van vlucht PS752.
Wrakstukken van vlucht PS752. Ebrahim Noroozi/AP

Geen afzetting of beveiliging. Burgers die spullen meenemen. Bulldozers die wrakstukken verplaatsen. De beelden van de Iraanse crash site die vrijdag op sociale media opdoken wekken weinig vertrouwen in een degelijk onderzoek naar vlucht PS752. Woensdag stortte de Boeing 737-800 van Ukraine International Airlines (UIA) kort na de start neer ten westen van Teheran. Nu steeds meer landen er van overtuigd zijn dat het vliegtuig – per abuis – is neergehaald door Iraanse militairen, wordt het onderzoek naar de oorzaak van de crash nog relevanter voor de internationale gemeenschap.

Er is geen reden om het onderzoek op basis van de beelden van de crash site af te schrijven, zegt Adrian Young, ongevallenonderzoeker en verbonden aan luchtvaartconsultant To70. Integendeel: „Technisch gezien is de kans heel groot dat een degelijk onderzoek mogelijk is.” Young: „Ongelukken gebeuren niet in een schoon laboratorium. Wrakstukken worden beschadigd bij het transport, maar onderzoekers kunnen zien of metaal is verbogen door het opruimen of door een andere oorzaak. Het belangrijkste is dat de wrakstukken ter plaatse worden gefotografeerd en in kaart gebracht: waar ligt de romp, de vleugel, de motor. Dat hoeft niet tot op de centimeter.”

Uit de eerste bevindingen van de Iraanse luchtvaartautoriteit blijkt dat de twee zwarte dozen, de flight data recorder en de cockpit voice recorder, veilig zijn gesteld. Waarschijnlijk gaan de beschadigde recorders naar een van de Europese landen met expertise om de data eruit te halen. Bovendien, zegt Young, veel data liggen niet in het veld. Documenten over vliegtuig en bemanning bevinden zich in Oekraïne.

Naast de technische kant van het onderzoek zijn er de politieke factoren. Die zijn in dit geval complex, omdat de crash mogelijk verbonden is met de Iraanse raketaanval op Amerikaanse doelen in Irak, enkele uren eerder. Het conflict tussen Iran en de VS leek een Amerikaanse rol bij het onderzoek aanvankelijk in de weg te staan. Donderdag bleek Iran echter te voldoen aan de internationale afspraken hierover.

VN-burgerluchtvaartorganisatie ICAO, gevestigd n Montreal, ziet toe op naleving van bijlage 13 van het Verdrag van Chicago uit 1944. Daarin is vastgelegd welke landen recht hebben om deel te nemen aan onderzoeken naar vliegtuigongelukken. De regie ligt bij het land waar het gebeurd is, Iran. Conform het verdrag heeft Iran het land waar het vliegtuig is geregistreerd en de maatschappij is gevestigd (Oekraïne) en het land waar het vliegtuig is ontworpen en gebouwd (VS) uitgenodigd. Daarnaast zijn Canada en Zweden gevraagd om experts te sturen, omdat veel passagiers uit die landen kwamen. Deskundigen verwachten nog een rol voor Frankrijk, omdat de motor is gemaakt door CFM, een samenwerking van het Amerikaanse GE en het Franse Safran.

Vanwege de Amerikaanse sancties zal de deelname van de Amerikaanse National Transportation Safety Board, mogelijk aangevuld met iemand van Boeing, zowel in de VS als in Iran scherp worden gevolgd. De grootste opgave voor het team wordt waarschijnlijk om volledige openheid van Iraanse zijde te krijgen. Het militaire belang weegt zwaarder dan het civiele belang, zeker in de huidige omstandigheden. Het internationale onderzoek draait om het vinden van informatie die nieuwe incidenten kan voorkomen. De schuldvraag speelt geen rol, is vastgelegd in VN-verband. Het definitieve rapport moet binnen een jaar verschijnen.