Reportage

Canada rouwt om slachtoffers: ‘Dit zijn mijn studenten, mijn kinderen, mijn collega’s’

Vliegramp Iran Van de 176 inzittenden van de vliegramp bij Teheran waren er 138 na de feestdagen op de weg terug naar Canada, waar een grote Iraanse gemeenschap is.

Ook in Toronto werden donderdag de slachtoffers van de vliegramp bij Teheran herdacht.
Ook in Toronto werden donderdag de slachtoffers van de vliegramp bij Teheran herdacht. Foto Geoff Robins /AFP)

Gehuld in een winterjas, handschoenen en een muts spreekt Azadeh Javaherpour in ijzige kou van min tien graden over haar vriendin Sara Mamani. Samen wandelden ze ooit in de bergen van Iran, vertelt ze met tranen in haar ogen. En beiden waren ze, zoals veel jonge Iraniërs, geëmigreerd naar Canada. Hun band was sterk, want „geen van ons heeft hier familie”.

Mamani was in december met haar verloofde, Siavash Ghafouri-Azar, vanuit hun woonplaats Montreal teruggereisd naar Iran om te trouwen, vertelt Javaherpour, een docente aan de universiteit McGill. Op hun terugreis naar Canada kwam het pas getrouwde stel woensdag, evenals 174 andere inzittenden, om het leven bij de vliegramp bij Teheran. Het nieuws heeft Javaherpour vervuld met „een sterk gevoel van ongeloof en verdriet.”

„Sara had veel hoop en vreugde in haar leven, ze was altijd opgewekt”, zegt ze. „Ze was vol zelfvertrouwen, met duidelijke doelen. Ze werkte hard aan haar studie in luchtvaarttechnologie en haar carrière. Ze zou met haar echtgenoot in hun nieuwe huis gaan wonen.”

Nieuwe dageraad

Javaherpour is met een paar honderd anderen naar een herdenking gekomen in het centrum van Montreal. Op een plein voor de universiteit Concordia branden in de donkere winteravond tientallen kaarsjes op een rij besneeuwde banken. Ook staan er borden met foto’s van slachtoffers uit de stad en de omgeving, waaronder een trouwfoto van Mamani en Ghafouri-Azar. Beiden waren ingenieur, afgestudeerd aan Concordia, met banen bij de industriële bedrijven Bombardier en Pratt & Whitney.

„Ik wilde hier naartoe komen om hen te eren”, zegt Javaherpour, na een korte toespraak over haar vriendin. Er wordt gebeden en gesproken door een megafoon, in het Perzisch en in het Engels. Rouwenden staan samengepakt in vrieskou van min tien graden, sommigen op bevroren hopen sneeuw. Ze zingen een traditioneel Iraans lied over een nieuwe dageraad.

„We zijn zo geschokt dat we bij elkaar wilden komen”, zegt Saman Abolfathi, student psychologie aan Concordia van Iraanse afkomst en organisator van de herdenking. „We willen onze steun betuigen aan families en vrienden van de slachtoffers, en hen laten weten dat ze niet alleen zijn in hun rouw.”

Academische vluchtelingen

Het ritueel is deze week in veel Canadese steden herhaald. De vliegramp met vlucht 752 van Teheran naar Kiev is voor Canada een nationale tragedie, vergelijkbaar met de ramp met MH17 voor Nederland: van de 176 inzittenden van het Oekraïense toestel waren er 138 op weg naar Canada, velen na de kerstvakantie te hebben doorgebracht in Iran. De vliegroute via Kiev naar Toronto is een van de weinige opties voor verbindingen tussen Canada en Iran, dat wegens sancties wordt gemeden door veel luchtvaartmaatschappijen. 63 van de passagiers waren Canadese staatsburgers.

Dit heeft te maken met de grote Iraanse gemeenschap in Canada en het feit dat Canada een populaire bestemming is voor Iraanse studenten. Iraniërs die in Noord-Amerika willen studeren kunnen wegens het inreisverbod van de regering-Trump veelal niet terecht in de VS. Het Canadese onderwijs is daarom meer dan ooit een magneet geworden voor Iraanse academici, weet Najmeh Khahili-Mahani, onderzoeker in neurowetenschap aan Concordia.

„Ze zijn allemaal academische vluchtelingen”, zegt Khahili-Mahani, die zelf sinds 26 jaar in Canada woont. Wetenschappers verlaten Iran op zoek naar academisch succes, zegt ze. „Ze komen hier als internationale studenten, daarna mogen ze migranten worden, en staatsburgers. Dan gaan ze naar Iran op vakantie. Dit treft mij als academica in het hart. Ze zijn mijn studenten, mijn kinderen, mijn collega’s.”

Onder de slachtoffers waren studenten van zeker tien Canadese universiteiten, in onder meer Toronto, Vancouver, Halifax en Winnipeg. De zwaarst getroffen Iraanse gemeenschap is die van Edmonton. Ongeveer dertig slachtoffers waren onderweg naar die westelijke stad, waar zeker tien van hen waren verbonden aan de Universiteit van Alberta. Onder hen was een echtpaar van twee ingenieurs die lesgaven aan de universiteit, Pedram Mousavi en Mojgan Daneshmand, met hun twee jonge dochters. „Alle studenten waren in tranen” over het nieuws van hun dood, zei student bouwkunde Hossein Saghlatoon tegen de Canadese omroep CBC. „Ze waren zulke betrokken mensen.”

Ook de Canadese premier Justin Trudeau woonde donderdagavond een herdenking bij, voor het parlement in de hoofdstad Ottawa. De vlag hangt er halfstok wegens nationale rouw. Trudeau, die heeft bevestigd dat Canada over aanwijzingen beschikt dat het toestel is neergehaald door een Iraanse raket, eist een „volledig en geloofwaardig onderzoek” naar de toedracht van de ramp. „De families van de slachtoffers en alle Canadezen willen antwoorden”, aldus de premier. „Ik wil antwoorden.”

Bij de herdenking in Montreal wil Ali Fazlollahi er niet aan denken dat de ramp mogelijk te wijten is aan een raketaanval. De onderzoeker in celbiologie aan McGill heeft nog niet kunnen verwerken dat zijn nicht Delaram Dadashnejad is omgekomen, zegt hij. Zij studeerde in Vancouver. Fazlollahi denkt terug aan vakanties in hun jeugd, die ze samen doorbrachten in het noorden van Iran. „We zijn hier naartoe gekomen voor een betere toekomst”, zegt hij. „Canada heeft ons verwelkomd, er is hier zoveel ruimte voor groei.”

Als het klopt dat het toestel is neergehaald door een raket, „moet iemand verantwoordelijk worden gehouden”, zegt Fazlollahi. „Dan moet iemand opstaan en zeggen: ‘wij hebben dit gedaan, we hebben een fout gemaakt en het spijt ons’.”