Opinie

Dwingelanden

Christiaan Weijts

Bent u ook zo benieuwd naar die rekensommetjes die de boeren nu laten maken? Het RIVM heeft ze woensdag, na aandringen van de rechter, de ruwe brondata onder de stikstofcijfers meegegeven. Een immense bak vol kiezels en schroefjes en veertjes. Driemaal raden wat ze ervan gaan knutselen. Vast geen zacht koalabeertje. Daarna volgt het onvermijdelijke geklaag dat ‘de media’ niet komen klappen voor hun zelfgemaakte staartdelingen.

„De opkomst van de dwingelanden”, noemde oud-NOS-hoofdredacteur Hans Laroes die tendens de avond ervoor. „Ze zien journalisten als spreekbuis van hun eigen opvattingen.” In Beeld en Geluid Den Haag (voorheen Communicatiemuseum) ging het in een panelgesprek over nieuwe bedreigingen voor de persvrijheid, vijf jaar na de aanslag op Charlie Hebdo.

Eerder die dag zag ik hoe de hoofdredacteur van het AD digitale hoon over zich kreeg uitgestort, omdat hij het gewaagd had te beweren dat internettrollen een grotere bedreiging voor de journalistiek zijn dan terreur.

Al die getergde trollen hadden vast de Charlie Hebdo van diezelfde ochtend gemist: de cartoonist platgedrukt onder een joekel van een smartphone.

Al die getergde trollen hadden vast het hoofdartikel gemist, dat hetzelfde beweert als het AD, zij het subtieler. De nieuwe censors? „Al die kleine klootzakken en klootzakkinnen die ten onder gaan aan hun debiele smeekbeden, sentimentele proclamaties, en die zichzelf de koningen vinden van hun wereld achter het toetsenbord van hun smartphone.”

Of die digitale dwingelandij echt censurerend werkt, daar oordelen de panelleden verschillend over, maar de impact is er onmiskenbaar. Cartoonist Joep Bertrams verwoordt het kernachtig: „De onbevangenheid is verdwenen.” Bij tekenaars én kranten. „Teruglopend abonneebestand maakt uitgevers gevoeliger voor kritiek en pressie.” Zie de internationale editie van The New York Times, die alle politieke cartoons eruit gooide. „De grootste censor is het economische denken. Als een cartoon lezers kost, of advertenties, is het gauw afgelopen.”

De simpele dwingelandswaarheid is aantrekkelijker dan de complexe van journalistiek en wetenschap. Dat merken we straks weer bij die RIVM-cijfers. De enige remedie is radicaal transparant zijn: dit zijn de bronnen, dit de cijfers. Daarover moeten we het eens zijn vóór we over interpretaties kunnen discussiëren, in alle openheid. Dat Farmers Defence Force nu die radicale transparantie heeft afgedwongen is in ieders belang. Dat de groep zelf niet wil zeggen wie hun eigen rekenmeesters zijn, is dan weer wat stakkerig.

Vijf jaar na ‘Charlie’ ligt vooral de waarheid zelf onder vuur. En dan staan de deepfake-montages nog in de kinderschoenen. Het zal frustrerend zijn, maar er zit niets anders op dan geduldig het belang te blijven verdedigen van onderzoek en feiten voorbij alle mist en misleiding.

Achter de rookgordijnen schemert de onbevangenheid.

Christiaan Weijts schrijft op deze plek iedere vrijdag een column.