Opinie

Bestrijd anti-democraten met het woord

Rechtsstaat Met ‘verstoring van de openbare orde’ organisaties verbieden, dat is burgerrechten inperken op z’n autocratisch, schrijft Matthijs Tieleman.

In 2019 werd motorclub Hells Angels verboden vanwege bedreiging van de openbare orde
In 2019 werd motorclub Hells Angels verboden vanwege bedreiging van de openbare orde Foto Robert Vos/ANP

Eind vorige maand diende minister voor Rechtsbescherming Sander Dekker (VVD) een wetsvoorstel in om het verbod op ‘anti-democratische organisaties’ te vergemakkelijken, ter bescherming van de Nederlandse democratie. Dat is een bijzonder onverstandig plan.

Pieter Heerma, CDA-fractievoorzitter, ziet de wet als een middel om neonazi’s, moslimfundamentalisten en andere radicalen te bestrijden. Deze extremisten zouden de democratische samenleving misbruiken voor een doel waarin „rechten voor anderen afgeschaft worden”.

Maar het is niet duidelijk hoe deze extremisten hun burgerrechten precies misbruiken. Als ze hun mening uiten over de democratie en zich met gelijkgezinden verenigen in een organisatie, maken ze van vrijheden gebruik waarvoor die bedoeld zijn. Het beschermen daarvan is essentieel voor de democratie, juist (en niet behalve) als organisaties of meningen buiten de norm vallen. Wat dat betreft is het wetsvoorstel paradoxaal genoeg zelf anti-democratisch.

Dekker wil het makkelijker maken organisaties te verbieden en te ontbinden als ze doelen propageren die in strijd zouden zijn met de openbare orde. Maar overal ter wereld gebruiken autocratische regimes ‘het verstoren van de openbare orde’ en ‘bescherming van democratische waarden’ als rechtvaardiging voor het inperken van burgerrechten. Moeten burgers er maar op vertrouwen dat toekomstige leiders van Nederland deze wet niet zullen misbruiken?

Het is naïef om te denken dat anti-democratische extremisten besluiten niet langer bijeen te komen, omdat een wet dat van ze eist. Anti-democratische organisaties zullen zich naar de onderwereld verplaatsen, waar het lastiger is om ze te bestrijden. Sterker nog, hun ‘onderdrukking door de staat’ dient als uitstekend propagandamiddel om meer leden te rekruteren. Met een tolerant beleid kunnen de extremisten geen martelaarschap claimen. Daarbij is het bij legale organisaties een stuk makkelijker om te weten wie de leden zijn en, bij vermoeden van criminele of staatsgevaarlijke activiteiten, ze te infiltreren.

Ideeën openlijk bediscussiëren

Nog belangrijker: met het verbieden van anti-democratische organisaties komen hun ideeën minder snel ter sprake in het openbaar, waardoor het moeilijker wordt om ze in een publiek debat te weerleggen. Er zijn genoeg voorbeelden in de recente geschiedenis van legale doch anti-democratische clubs die zijn gepacificeerd of geminimaliseerd door het publieke debat. Denk bijvoorbeeld aan de Communistische Partij Nederland, die net na WO II nog groot was maar langzamerhand steun verloor. De communisten werden decennialang door de staat in de gaten gehouden omdat ze werden gezien als marionetten van de Sovjet-Unie en China, maar hun partij is terecht nooit verboden, ondanks hun anti-democratische sympathieën.

Natuurlijk moeten we extremistische organisaties in de gaten blijven houden en diegene vervolgen die acties ondernemen om de democratie omver te werpen. Maar waarom zou de democratie verdedigd moeten worden met pseudo-autoritaire wetgeving in plaats van met het vrije woord? Als deze clubs slechts anti-democratische doelen propageren, maar geen strafbare feiten plegen, wat heeft de samenleving dan te vrezen?

In tegenstelling tot neonazisme, moslimfundamentalisme en andere extreme ideologieën heeft het huidige democratisch bestel de steun van een overweldigende meerderheid van de Nederlandse bevolking. Organisaties met zulke ideeën zijn wellicht in staat om een aanslag te plegen, maar dat zijn ze in illegaliteit ook. Zo lang de Nederlandse staat de rechten van zijn burgers beschermt en de burgers blijven geloven in de democratie, zullen de extremisten nooit slagen in hun anti-democratische doeleinden.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.