Australische brandkaart is overdreven

Ophef Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier ophef in de wetenschap. Deze week: een hyperbolisch beeld.

Gloeiende pixels in Australië.
Gloeiende pixels in Australië. Beeld Anthony Hearsey

Hij was zich vast van geen kwaad bewust. De Australische fotograaf Anthony Hearsey deelde vorige week een realistisch ogend beeld van Australië op Instagram. In een donkere oceaan licht het continent op door gloeiende pixels op plekken waar tussen 5 december en 5 januari branden woedden. „Een kleine 3D-visualisatie van de branden in Australië [...] De data komen van NASA. De schaal is wat overdreven door de gloed. En niet alle gebieden staan nog steeds in brand.”

Zijn kanttekeningen ten spijt gingen talloze nieuwssites en socialemediaprofielen met het beeld aan de haal. „Verbazingwekkende graphic toont de branden in Australië”, kopte de Britse Daily Mail. De tweet van popster Rihanna („devastating”) is inmiddels tienduizenden keren gedeeld, en ook de groene fractie in het Europees Parlement deelde de foto.

Instagram ondernam actie

Al snel merkte Instagram het bericht aan als „nep”, en waarschuwde dat de „primaire claims” bij het bericht niet kloppen. Onder meer het Australische ABC News schreef over „the truth behind the ‘misleading’ fire maps”. Maar was het beeld misleidend?

„Dit is geen kaart, het is een datavisualisatie in de vorm van een kaart. Maar het ziet er wél zo uit”, zegt natuurbranddeskundige Cathelijne Stoof (Wageningen University). „Ik dacht ook even: hè? Maar ook snel daarna: dit kan helemaal niet. Het suggereert dat het een foto is vanuit de lucht genomen, terwijl het er niet zo uit ziet op één moment.” Bovendien, waarschuwde datajournalist voor The Guardian Nick Evershed, zijn de pixels van Hearsey’s visualisatie vele malen groter dan de daadwerkelijke omvang van de branden.

Ook Jonathan Crowe, die blogt over landkaarten, maakte zich kwaad over de ophef en desinformatie: „Het probleem is dat sociale media gedijen bij hyperbolen, verontwaardiging en woede.” Dat de gegevens in Hearsey’s visualisatie an sich niet fout zijn, voorkomt niet dat misleidende boodschappen een eigen leven leiden. Ook Stoof beaamt die zorg. „Kaarten zijn heel krachtig, want het is de ultieme manier om dit soort dingen te laten zien. Maar het is wel belangrijk je af te vragen wat de kwaliteit ervan is en wat het betekent.”