Opinie

Amerika wacht aftocht uit Midden-Oosten

Iran Voor de VS is een waardige breuk met hun koloniale buitenlandse beleid nu uitgesloten, schrijft .
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Mike Pompeo, op weg naar de Oval Office voor een vergadering met Donald Trump, 7 januari jl. Foto Alex Brandon / AP Photo

Met de moord op generaal Qassem Soleimani zette Donald Trump een nieuwe extreme stap in zijn beleid van ‘maximale druk’ op Iran. Vurig feestgedruis onder de haviken van het Amerikaanse buitenlands beleid en de hartstochtelijk roep om wraak uit Teheran wekten de indruk dat de islamitische revolutionairen geen grotere vijand dan de Verenigde Staten hebben.

Bij nuchtere beschouwing blijkt het tegendeel: de moord is het laatste en meest afdoende bewijs dat de Iraanse revolutionairen geen grotere vrienden hebben dan hun vermeende vijanden in Washington.

Deze wrange historische ironie is telkens weer bewaarheid sinds 1953, toen de VS de gekozen seculiere leider van Iran ten val brachten en zo de grond rijp maakten voor een bloeiende religieuze ideologie. Waarna ze die grond ook nog eens tientallen jaren bewaterden door een corrupte, onbekwame en gewelddadige despoot te steunen: de sjah van Iran. Toen in 1979 de islamitische revolutie uitbrak, besloten de VS niet in te gaan op de eis van Iraniërs en de gehate sjah te laten vallen, maar hem in plaats daarvan te vertroetelen.

De Iraanse revolutie was nog altijd een broos geheel met tal van mogelijke uitkomsten toen in 1980 Saddam Hoessein Iran binnenviel. De dringende noodzaak om stand te houden tegen een kwaadaardige en aanvankelijk succesvolle indringer hielp Ayatollah Khomeini en andere hardliners in het zadel te blijven. Door hun besluit Saddam Hoessein tegen Iran te steunen, speelden de VS ongewild een belangrijke rol in de versterking van de islamitische revolutionairen.

Nog rechtstreekser werden de VS voor Teheran nuttig na 11 september 2001. Het Amerikaanse leger heeft zowel in Irak als Afghanistan regimes ten val gebracht waar het Iraanse regime langdurig door was geplaagd. Toen de VS daarna worstelden met twee dodelijke tegenopstanden, vergrootte Iran zijn invloedssfeer in zowel Irak als Afghanistan. Het netwerk van Iraanse vertegenwoordigers in het Midden-Oosten werd zelfs nog sterker toen op de puinhopen van de Amerikaanse inval in Irak IS ontstond en de door de VS gesteunde Saoedi-Arabische aanval op Jemen een strategische opening schiep voor nauwere banden tussen Iran en de Houthi-rebellen in Jemen.

Lees deze analyse: Hoe Iran zijn gebrek aan militaire slagkracht compenseert

Trump redt islamitische revolutionairen

In eigen land kozen de islamitische revolutionairen steeds vaker meedogenloze methoden om de onvrede te bedwingen en sloegen ze de laatste tijd wild om zich heen. Totdat Trump hen redde door de nationale held van Iran Soleimani te vermoorden. Zo hebben de VS de Iraniërs achter hun huidige leiders weten te verenigen en tegelijkertijd doeltreffend een groeiende oppositie haar legitimiteit en elan ontnomen.

Iran gaat weer verder met zijn atoomprogramma, en zijn vrienden in Irak zijn nog vastbeslotener om de Amerikaanse troepen uit hun land te verdrijven. Ongetwijfeld volgen er nog meer fiasco’s voor de Verenigde Staten in een regio die ze ooit beheersten.

Daarmee wordt dan weer iets bevestigd wat even bizar als veronachtzaamd is: de telkens herhaalde en vaak uitzonderlijke blindheid van de Amerikaanse beleidsmakers voor de kracht van antikoloniaal nationalisme.

Lees ook dit interview met de VN-gezant in Irak, Jeanine Hennis

De Amerikanen zijn regelmatig ingegaan tegen de grootste historische stroom van de 20e eeuw: de gestage afschaffing van het voorrecht van een kleine minderheid van witte mannen om de wereld te regeren conform hun wensen en belangen. De aanvankelijke onwil van de VS om Groot-Brittannië, Frankrijk en Nederland – en andere Europese heersers in Azië en Afrika - te steunen in hun pogingen om hun koloniën te behouden, hield geen stand in de Koude Oorlog.

Amerikaanse blunders

Waar de Verenigde Staten te maken kregen met de waarachtig revolutionaire drang tot zelfbeschikking en soevereiniteit, hebben ze te vaak bevriende despoten gesteund, hun superieure militaire vuurkracht ingezet en hun diplomatieke en economische spierballen laten zien. Maar het gebruik van brute kracht is altijd een teken van verloren legitimiteit en gezag.

Bovendien, zoals James Baldwin ooit heeft opgemerkt: „Geweld werkt niet zoals de voorstanders lijken te denken. Het laat het slachtoffer bijvoorbeeld niet de kracht van zijn tegenstander zien. Integendeel, het laat de zwakte of zelfs de paniek van zijn tegenstander zien en daaruit put het slachtoffer geduld.”

Met oneindig geduld – en listigheid – plukken de Iraanse revolutionairen de vruchten van Amerikaanse blunders. Gekweld door sancties hebben ze toch hun macht en invloed vergroot, terwijl de Verenigde Staten in het Midden-Oosten van het ene shock-and-awe-drama naar het andere zijn gestruikeld.

Lees ook dit opiniestuk: Het is verrassend stil in de Golfstaten. Hoort Europa dat?

Vernederende aftocht

Natuurlijk gaat het bewind van Trump met zijn witte supremacistische trekjes nog net iets meer voorbij aan de onweerlegbare materiële en intellectuele logica van de dekolonisatie dan sommige eerdere Amerikaanse regeringen. Maar door dit optreden wacht de VS nu een vernederende aftocht uit het Midden-Oosten die al lange tijd onvermijdelijk was en die vrijwillig, vreedzaam en waardig ondernomen had moeten worden. In dit stadium mag ook een vertrek van de daken van Amerikaanse ambassades zoals in Saigon niet worden uitgesloten.

Iran blijft waar en wat het is: in zijn eigen regio, als de belangrijkste macht. Dat de dood van een legercommandant zijn positie zal ondergraven, is heel onwaarschijnlijk. Sterker nog, nu de Iraanse leiders tegenover een Amerika komen te staan dat moreel verzwakt is en zichzelf isoleert, kunnen ze de gedachte blijven koesteren dat met zulke vijanden niemand vrienden nodig heeft.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.