Toeslagen zijn ook voor Hoekstra politiek gevoelig

Belastingdienst CDA-minister Hoekstra neemt de taken waar van de opgestapte D66-staatssecretaris Snel. Dat kan nog pijn gaan doen.

Minister Wopke Hoekstra van Financien na afloop van een gesprek met gedupeerde ouders over de toeslagenaffaire.
Minister Wopke Hoekstra van Financien na afloop van een gesprek met gedupeerde ouders over de toeslagenaffaire. Foto Phil Nijhuis/ANP

Hij begon voortvarend. Nog geen vijf uur nadat staatssecretaris Menno Snel (D66) op woensdag 18 december was afgetreden om de toeslagenaffaire, knoopte Wopke Hoekstra een uitvoerig gesprek aan met enkele gedupeerde ouders. Als minister van Financiën (CDA) neemt hij de portefeuille ‘Belastingdienst’ van Snel voorlopig waar.

Dat was op de voorlaatste dag voor het Kerstreces een spontane ontmoeting geweest, even buiten de vergaderzaal van de Tweede Kamer. Hoekstra was daar voor een heel ander debat maar trof in een schorsing een vijftal moeders op de gang aan. Die waren op uitnodiging van SP-Kamerlid Renske Leijten die middag blijven hangen om met haar na te praten en te eten. Hoekstra ging even met hen zitten op een bankje. Het gesprek duurde een klein half uur, waarin de minister zonder harde toezeggingen beloofde snel en zorgvuldig naar alle toeslagendossiers te kijken.

Twitter avatar PhilipDeWW Philip de WittWijnen Minister @WBHoekstra laat er geen gras over groeien. Is nu, 5 uur na exit @Menno_Snel in gesprek met aantal gedupeerde moeders in #toeslagenaffaire. Hij belooft goed en snel naar alle zaken te gaan kijken. https://t.co/nguzzFozHO

Ook in de afgelopen week vulde de agenda van de minister zich vooral met deze zaak. Tot er een opvolger voor Snel gevonden is, zal dat de komende weken niet anders zijn.

Maandag bracht Hoekstra een bezoek aan de afdeling Toeslagen van de Belastingdienst, in Utrecht. Hij sprak dinsdag met de Nationale Ombudsman, Reinier van Zutphen, die twee jaar geleden al een kritisch rapport over de onterechte stopzettingen van kinderopvangtoeslag had geschreven. En hij ontving Piet Hein Donner, de voorzitter van de commissie die adviseert over een compensatieregeling.

Woensdagmiddag sprak Hoekstra opnieuw met een groep gedupeerde ouders, die via de kinderopvangorganisatie Boink op het ministerie waren uitgenodigd. De persvoorlichting van de Belastingdienst had de parlementaire media opgetrommeld om een reactie na afloop op te tekenen.

Lees ook: ‘Het is een misdaad, begaan door de overheid

‘Zeer indrukwekkend’

Zo wordt het beeld geschapen dat minister Hoekstra, de ambitieuze CDA-politicus die erover nadenkt lijsttrekker te worden, er bovenop zit. En meeleeft met al die door de Belastingdienst geschoffeerde ouders. Het was een „emotioneel gesprek” geweest zei hij na afloop, „zeer indrukwekkend”. We moeten dus, vervolgde hij, „alles op alles zetten om recht te zetten wat er verkeerd is gedaan”.

Daadkrachtige taal, met een flinke scheut empathie. De betrokken gezinnen, waarvan nog altijd niet vaststaat hoeveel honderden of duizenden dat er precies zijn, zullen er wat hoop uit kunnen putten na jarenlang tegen hoge muren van de overheidsbureaucratie zijn opgelopen. „Eindelijk voelen we ons gehoord”, zei een van die moeders op de gang van de Tweede Kamer.

Uitvoerige brief

Hoekstra merkte in deze eerste weken in zijn tijdelijke rol evenzeer dat het toeslagendossier taai en kwetsbaar is. En politiek explosief. In het proces om ouders genoegdoening te geven zal nog van alles mis kunnen gaan. Menno Snel was er in zijn afscheidsrede in de Kamer duidelijk over: „Er moet politiek ruimte blijven om fouten te maken, want echt, voorzitter en Kamer, die gaan er komen.”

En als dat gebeurt kan de sympathie bij ouders en het krediet in de Tweede Kamer snel omslaan.

Zo moest de Belastingdienst dinsdag een aantal ouders teleurstellen. Het was niet gelukt om zoals toegezegd hun uiterlijk die dag hun persoonlijke dossiers over de stopzetting van kinderopvangtoeslag toe te zenden. „Te onbeschoft voor woorden hoe ze met ons om blijven gaan”, twitterde een van de ouders. „Déjà-vu”, reageerde Kamerlid Leijten.

Hoekstra haastte zich om in een uitvoerige brief aan de Tweede Kamer uit te leggen hoe dit was gegaan. Juist omdat missers bij het toesturen van persoonlijke dossiers een maand geleden het laatste zetje waren geweest, dat het politieke vertrouwen in staatssecretaris Snel deed sneuvelen, wil Hoekstra extra zorgvuldig zijn. Hij vraagt er meer tijd voor. Geen weggelakte pagina’s meer, geen privacygevoelige informatie die zomaar op straat komt te liggen. „Dit moet deze keer anders”, schreef Hoekstra.

Tegenover de ouders temperde de minister woensdag enigszins de verwachtingen. Het zal allemaal wat langer gaan duren dan gedacht. „Als we die honderden, mogelijk duizenden ouders op een hele zorgvuldige manier recht willen doen, dan zullen we nog dit kalenderjaar nodig hebben.” Lang voor dat jaar om is, zal Hoekstra hopen, heeft hij het toeslagendossier aan een nieuwe staatssecretaris overgedragen.

Doorn in het oog

Op de laatste dag voor het kerstreces gebeurde er iets eigenaardigs waaruit blijkt dat de Tweede Kamer dondersgoed weet dat de Belastingdienst in het algemeen en de toeslagentoestand in het bijzonder politiek bijzonder kwetsbaar is. Pieter Omtzigt, die als doortastend Kamerlid voor het CDA voorop gaat in deze kwestie, vroeg aan zijn collega-woordvoerders van de commissie Financiën om uitstel van twee debatten met de staatssecretaris. Debatten die hij zelf had aangevraagd. Eentje ging over de lakse houding van het kabinet tegenover het grondwettelijke recht op informatie van het parlement, al jaren een doorn in Omtzigts oog.

Hij kreeg geen steun voor dit uitstel. Andere partijen dachten precies te weten waarom Omtzigt dat wilde. Nu de staatssecretaris is opgestapt, moet zijn partijgenoot Hoekstra zich hiervoor verantwoorden. Laat dat maar even liggen tot er weer een D66’er zit.