De raketkop die PS752 neerhaalde zou al zijn gevonden

Crash Net als bij MH17 lijkt de crash van het Oekraïense vliegtuig gevolg van een noodlottige vergissing.

In het Canadese Edmonton, Alberta, rouwt een vrouw tijdens een wake voor de slachtoffers van de crash, onder wie 63 Canadezen.
In het Canadese Edmonton, Alberta, rouwt een vrouw tijdens een wake voor de slachtoffers van de crash, onder wie 63 Canadezen. Foto Codie McLachlan/AP

De overeenkomsten met de fatale vlucht MH17 dringen zich op. Op 17 juli 2014 werd een Boeing-777 van Malaysia Airlines neergeschoten boven oorlogsgebied in Oost-Oekraïne. 298 inzittenden, onder wie 193 Nederlanders, kwamen toen om het leven. Woensdag stortte een Boeing 737 van de Oekraïense luchtvaartmaatschappij UIA neer bij Teheran, vier uur nadat Iran een raketaanval had uitgevoerd op Amerikaanse bases in Irak. Er kwamen 176 mensen om het leven. En ook nu lijkt sprake van een noodlottige vergissing met een raketsysteem van Russische makelij. Iran ontkent dat het toestel door een raket is neergeschoten.

De Canadese premier Justin Trudeau zei donderdag dat vlucht PS752 van Teheran naar Kiev waarschijnlijk per ongeluk is neergeschoten door de Iraanse luchtverdediging. „We hebben inlichtingen van diverse bronnen, van onze bondgenoten en van onze eigen diensten”, zei Trudeau tijdens een persconferentie in Ottawa. „Het bewijsmateriaal wijst erop dat het vliegtuig is neergehaald door een Iraanse luchtafweerraket.” 63 van de 176 slachtoffers van de ramp waren Canadezen.

Bij vliegrampen wordt gewoonlijk ook het land waar het vliegtuig is gebouwd bij het onderzoek betrokken. In dit geval is dat de VS. Maar wegens de slechte relatie met de VS leek Iran dat eerst niet van plan. Inmiddels heeft Iran echter ook om Amerikaanse hulp gevraagd, nadat Teheran eerder al Canada, Oekraïne en Zweden alle medewerking had toegezegd.

Voor de persconferentie van Trudeau meldden Amerikaanse media op basis van bronnen bij veiligheidsdiensten dat het vliegtuig „waarschijnlijk” was neergeschoten door een Iraanse raket. Amerikaanse inlichtingendiensten zouden hebben waargenomen dat de radar van het Iraanse luchtafweersysteem zou zijn ingeschakeld. Satellieten zouden daarna de lancering van twee raketten hebben gedetecteerd. Ook de Britse premier Johnson en zijn Australische collega Scott Morrison zeiden aanwijzingen te hebben voor een raketaanval.

De informatie is in strijd met eerdere verklaringen van Iraanse overheidsfunctionarissen, die woensdag hadden laten weten dat de ramp waarschijnlijk te wijten was aan brand in een van de motoren. Donderdag meldde de Iraanse Luchtvaartautoriteit dat de Boeing op de terugweg was naar de luchthaven toen hij neerstortte. Ooggetuigen hadden gezien hoe het vliegtuig in lichterlaaie stond, zo meldde het rapport. Videobeelden van de crash bevestigden dat.

Vliegtuigmotor ontploft

Maar moderne vliegtuigmotoren zijn uiterst betrouwbaar, en zelfs een ‘ongecontroleerde’ brand leidt zelden tot een vliegramp. In 2018 ontplofte een van de motoren van een Boeing 737 van Southwest Airlines. De druk in de cabine viel weg, een passagier kwam om. Maar het toestel kwam veilig aan de grond.

De crash in Teheran roept ook herinneringen op aan een vergelijkbaar incident in 1988, toen het Amerikaanse marineschip USS Vincennes een passagiersvliegtuig van Iran Air met 290 mensen aan boord per vergissing neerschoot boven Iraanse wateren.

Meteen na de ramp woensdag stuurde Oekraïne een onderzoeksteam naar Teheran. Een onderzoeker meldde aan de Oekraïense site censor.net dat geen brandsporen te zien waren op de restanten van de motoren. De versie van motorpech kan „vooralsnog niet worden bevestigd”, meldde de anonieme onderzoeker.

Intussen circuleert op Twitter een foto van de restanten van wat lijkt op het uiteinde van een Tor-luchtafweerraket voor doelen tot middelbare hoogte van Russische makelij. De raketkop zou zijn gevonden in de buurt van de crash-locatie. Iran heeft het Tor-systeem sinds 2007 in gebruik.

Donderdag verscheen er op sociale media een video, waarop een raket een vliegend object lijkt te raken, mogelijk vlucht PS752. De video, waarvan de betrouwbaarheid werd geverifieerd door The New York Times, zou zijn opgenomen in de buitenwijken van Teheran. Het hoofd van de Iraanse Luchtvaartautoriteit, Ali Abedzadeh, zei vrijdag: „We kunnen met zekerheid stellen dat het vliegtuig niet geraakt is door een raket.”

Het uitlezen van de zwarte dozen van het toestel kan zeker een maand duren. Volgens Iran zou het onderzoek naar de ramp ruim een jaar in beslag kunnen nemen.