Hoe Gerrit Hiemstra discussieert met klimaatsceptici, zonder dat het ruzie wordt

Klimaatdiscussies Praten over klimaatverandering zonder ruzie? Meteoroloog en weerman Gerrit Hiemstra legt uit hoe.

Illustratie Jet Peters

Klimaatverandering een splijtzwam? Volgens Gerrit Hiemstra (58) valt dat wel mee eigenlijk. De meteoroloog en weerman van de NOS is één van de zichtbaarste deelnemers aan het publieke debat in Nederland over klimaatverandering. Hij twittert regelmatig over het onderwerp, debatteert er veel over in allerlei zaaltjes, en hij merkt dat het er een stuk rustiger en redelijker aan toe gaat dan een paar jaar geleden.

Toen werd hij nog wel eens verbaal aangevallen, vooral via sociale media, door sceptici. „Maar de laatste tijd hoor je juist veel mensen die op een of andere manier wel met het klimaat en gedragsverandering bezig zijn”, zegt hij. „Minder vlees, minder vliegen. Het beeld dat de klimaatdiscussie heel erg zwart-wit is, klopt eigenlijk niet. Het is niet zo dat er heel veel tegenstanders en voorstanders zijn die elkaar in evenwicht houden. Het aantal klimaatsceptici dat het allemaal maar onzin vindt, is helemaal niet zo groot, is mijn ervaring.

„Mijn kring zal geen dwarsdoorsnede zijn van heel Nederland maar het is veel minder scherp verdeeld dan veel mensen denken.” Welke tactieken gebruikt hijzelf als hij toch op scepsis stuit?

  1. Benadruk het positieve

    „Als je voor een beslissing staat over een grote gedragsverandering, lijkt die bijna alleen maar negatief. Je moet iets opgeven wat je leuk vindt: vlees eten, vliegen, spullen kopen. Het is ook heus wel even wennen, maar als je eenmaal gewend bent, is het een vooruitgang.

    „Het helpt gek genoeg vaak juist om het te betrekken op het persoonlijke leven van mensen, op wat mensen zelf kunnen doen. Daar zit weinig moralisme aan, het is zoals het is. Er zijn vier duidelijke acties die mensen zelf kunnen nemen die echt verschil maken: minder energie gebruiken, minder vlees en zuivel eten, minder spullen kopen, en de manier waarop je je transporteert.”

    „Ik ken niemand die na een elektrische auto weer terug wil naar een benzine-auto. Er zitten aan elke verandering ook heel veel voordelen, die moet je dus ook benadrukken.

    „Ik ben zelf drie jaar geleden begonnen met elektrisch rijden. De eerste vraag die je altijd krijgt is of je wel eens stil bent komen te staan langs de weg. Nou, nog nooit. Terwijl: ik hoef nooit meer naar de garage omdat hij minder vaak stuk gaat, nooit meer naar een tankstation. Minder vlees eten is niet alleen goed voor het milieu maar ook gezonder en vaak lekkerder.” Door het positieve van de verandering te benadrukken, haal je de angel uit de discussie, denkt Hiemstra. „Als je minder spullen koopt, hou je ook meer geld over voor andere leuke dingen. Verandering levert altijd weerstand op, maar als eenmaal de knop om is, ben je er zó aan gewend. En veel mensen weten echt wel dat wat ze nu aan het doen zijn, eigenlijk niet meer oké is.”

  2. Zoom uit

    In taaie discussies probeert hij vaak uit te zoomen op het grotere plaatje. „Hoe we nu kijken naar paard en wagen, zo kijken we over een aantal jaar naar wat we nu doen. Die diesel en benzine, wat was dat toch voor smerig spul, denken we dan. Kijk nou eens hoe schoon en stil het is, hoe weinig fijnstof er in de lucht zit.

    „Mensen zien het positieve van de verandering niet omdat ze midden in die verandering zitten. Ik vertel vaak over hoe ik opgroeide op een boerderij in Friesland, toen mijn vader begon gebruikte iedereen nog paard en wagen. Toen had elk dorp nog een smid! Ze moesten kolen scheppen voor de kachel! Van toen naar nu was ook een hele transitie, die moeite kostte, zeker als je smid was. Maar we zijn achteraf blij met de vooruitgang. Straks weten we niet meer beter.”

  3. Discussieer offline

    Het gaat er veel harder en onaardiger aan toe op sociale media dan in echte gesprekken, signaleert Hiemstra, die regelmatig voor rotte vis en erger, wordt uitgemaakt op Twitter. Thierry Baudet riep in een tweet twee jaar terug nog op tot zijn ontslag.

    „Ik vraag weleens mensen om langs te komen voor een echt gesprek. Dat is veel waardevoller, dan luisteren mensen beter, dan ontspoort het veel minder snel.”

    Dus mocht iemand willen voorstellen om bij een familiediner minder of geen vlees te eten om zo klimaatbewuster te dineren – doe dat dan liever in een echt gesprek dan via de familie-app, raadt hij aan.

  4. Toon geduld

    De sleutel bij het voeren van dit soort discussies is geduld, denkt Hiemstra – ondanks de urgentie van het klimaatprobleem. „De een accepteert het makkelijker dan de ander. Ik realiseer me dat ik andere mensen niet kan voorschrijven wat ze moeten doen, dat is ook helemaal niet mijn bedoeling. Ik ga niet bij een familiediner een speech houden zo van: nu moet ons leven helemaal anders. Mensen bepalen dat zelf. Ik probeer wel mensen te beïnvloeden maar vooral door aan te geven dat er heel goede alternatieven zijn.

    Lees ook: Hoe ik leerde omgaan met somberheid over het klimaat

    „Niet iedereen zet op hetzelfde moment de knop om. Ik laat wel doorschemeren: vroeg of laat moeten we er toch mee aan de slag, of we dat nou leuk vinden of niet. Ik kom vaker passiviteit tegen dan vijandigheid: ‘Ja, moet ik dan mijn hele cv-ketel vervangen’, klinkt het dan. Nou, het antwoord is ja. Misschien is het gemakzucht, soms geld, misschien angst voor verandering. Verandering ís ook moeilijk. Het kost tijd om te wennen, je moet mensen die tijd ook gunnen.”