Eh, is rood vlees ineens gezonder dan groente?

Voeding Een Ierse hoogleraar beweerde dat groenten minder rijk aan voedingsstoffen zijn geworden, en dat rood vlees eten beschermt tegen ziektes. Dat ligt natuurlijk genuanceerder.

Foto Getty Images

In groente en fruit zitten minder vitaminen en mineralen dan vijftig jaar geleden. En twee tot vier keer per week rood vlees eten beschermt tegen hartaanvallen, beroertes en kanker, en bevat vooral voor kinderen onontbeerlijke voedingsstoffen.

Een Ierse hoogleraar cardiovasculaire farmacologie, Alice Stanton, zei dit deze week bij een landbouwbeurs in Oxford, maar daar bleven haar opmerkingen niet. De Britse pers pikte ze op, en op het Nederlandse Foodlog zijn die twee opmerking samengesmolten tot ‘rood vlees van belang omdat groenten te weinig voedingsstoffen bevatten’.

Een welkome boodschap voor vleesliefhebbers. En aan het einde van het doorfluisterrondje hoor je alleen nog: je kunt net zo goed biefstuk eten als spinazie. Zit er een kern van waarheid in? Bevatten groente en fruit minder voedingsstoffen dan vroeger? Is een paar keer per week rood vlees eten gezond? En compenseer je met rood vlees wat er te weinig in groente zit?

Weinig betrouwbare data

Eerst die planten. Zowel het Voedingscentrum als gezondheidsinstituut RIVM zeggen dat er geen goed onderzoek is dat aantoont dat de planten die Nederlanders eten armer zijn geworden. Een woordvoerder van het RIVM laat weten dat er weleens naar gekeken is, maar dat er te weinig betrouwbare historische data zijn. „Daarnaast waren vroeger de meetmethoden anders, dus al hadden we de gegevens, dan nog konden we ze niet vergelijken met de samenstelling van groente en fruit nu.”

Er zijn heus gewassen die er in de loop der jaren op achteruit zijn gegaan. Mogelijk doelde Stanton – ze reageerde niet op NRC’s vraag wat haar bronnen zijn – op een Brits onderzoek dat liet zien dat in de vorige eeuw de concentratie mineralen (vooral koper) in tientallen groenten, fruit en granen soms wel de helft minder was geworden. En er zijn ook studies naar afzonderlijke gewassen die een verlies aan nutriënten laten zien, zoals bij tarwe. Maar hoe betrekkelijk dat soort uitkomsten zijn, en hoe makkelijk ze verkeerd geïnterpreteerd kunnen worden, laat een Canadees artikel uit 2017 zien. Veranderingen in dataverzameling, verschillen tussen rassen en uit welk land ze komen, hoe rijp een vrucht is, de enorme variatie binnen soorten – er zijn nogal wat onzekerheden, schrijft de Canadese voedingswetenschapper Robin Marles, die tientallen studies analyseerde.

Lees ook: Wat brengt de voedingswetenschap ons nog, behalve verwarring?

Bovendien: 81 procent minder koper in groente klinkt dramatisch, maar in absolute zin gaat het om milligrammen achter de komma, die geen enkel effect op de gezondheid hebben.

Dat gewassen soms minder voedingsstoffen bevatten, kan komen doordat nieuwe rassen vaak gemaakt worden voor een hogere opbrengst. Die vitaminen en mineralen zijn er niet uit, de concentratie is alleen lager, ze zijn verdund. Marles wijst er subtiel op dat de voordelen van betere oogsten in een wereld waarin nog steeds honger is, groter zijn dan iets meer koper in je tarwe. Groente (kunnen) eten is belangrijker dan wat er precies in zit. (Hoewel je je kunt voorstellen dat in de westerse supermarkt, waar consumenten nogal gevoelig zijn voor gezondheidsclaims, een toekomst ligt voor spinaziesmoothies die zich laten voorstaan op hogere concentraties calcium en magnesium.)

Compenseren met rood vlees is niet nodig

Dan nog wat. Wie eet er eigenlijk braaf de aanbevolen 250 gram groente per dag? „Dat de nutriëntendichtheid wat zou afnemen is geen argument voor meer vlees eten maar juist voor een verhoging van de consumptie van groenten en fruit”, zegt Jaap Seidell, hoogleraar voeding en gezondheid aan de VU. Wie gevarieerd en gezond eet – zo saai is het – komt niets tekort.

Compenseren met (rood) vlees, waarin onder meer ijzer en B-vitamines zitten, is in elk geval niet nodig, antwoordt het Voedingscentrum. „Het is overtuigend aangetoond dat vegetarische voedingspatronen het risico op coronaire hartziekten verkleinen, niet vergroten.”

Lees ook: Rel om vleesadvies dat kankerrisico bagatelliseert

Oké, het is misschien niet nodig, maar kan het kwaad? Daarover ontstond in september opnieuw discussie toen een richtlijn verscheen die, tegen alle aanbevelingen in, schreef dat er voor de gezondheid geen reden is om vlees te minderen. Dat zien de experts in Nederland toch anders. „Te veel rood vlees kan gezondheidsrisico’s met zich meebrengen, zegt het Voedingscentrum. Denk aan beroerte, diabetes type 2 en bepaalde soorten kanker. En Seidell zegt: „Er zijn twijfels of een hoge inname van rood vlees het risico op hart- en vaatziekten verhoogt. Maar er zijn helemaal geen aanwijzingen dat dat het risico op hart- en vaatziekten zou verlagen.”