Canada rouwt om ‘zijn’ omgekomen Iraniërs

Nationale ramp Voor Canada is de ramp met vlucht 752 de ernstigste vliegramp sinds 1985.

De Canadese premier Justin Trudeau eist een onderzoek naar de ramp.
De Canadese premier Justin Trudeau eist een onderzoek naar de ramp. Foto Adrian Wyld/AP

De Canadese premier Justin Trudeau eist een „volledig en geloofwaardig onderzoek” naar de ramp bij Teheran, waarbij woensdag 176 mensen zijn omgekomen, onder wie 63 Canadese staatsburgers. „Het bewijsmateriaal wijst erop dat het vliegtuig is neergeschoten door een Iraanse luchtdoelraket”, zei Trudeau in de Canadese hoofdstad Ottawa, op basis van inlichtingen. „Het is goed mogelijk dat dit onopzettelijk is gebeurd.”

Trudeau ging niet in op details over de vraag waar de informatie, die hij omschreef als „voorlopig”, vandaan komt. Iran heeft de lezing ontkend.

Voor Canada wordt de vliegramp, die woensdag al proporties aannam van een nationale tragedie wegens het grote aantal Canadese slachtoffers uit vele delen van het land, daarmee een variant van wat MH17 was voor Nederland. Trudeau zei dat hij daarom donderdag telefonisch heeft gesproken met premier Mark Rutte over de Nederlandse ervaring met die ramp.

Nederlandse expertise

„Hij sprak over het belang om rouwende families op de hoogte te houden van informatie”, zei Trudeau over dat gesprek. Rutte heeft volgens Trudeau aangeboden om de Nederlandse expertise met Canada te delen, nu het land „begint aan het moeilijke proces om de waarheid en de feiten te achterhalen van wat er precies is gebeurd.”

Lees ook: Nederland heeft lessen getrokken uit MH17

Van de 176 inzittenden van het Oekraïense toestel waren er 138 op weg naar Canada, velen na de kerstvakantie te hebben doorgebracht in Iran. Dit heeft te maken met de grote Iraanse gemeenschap in Canada en het feit dat Canada een populaire bestemming is voor Iraanse studenten. Iraniërs die in Noord-Amerika willen studeren kunnen wegens het inreisverbod van de regering-Trump veelal niet terecht in de VS.

Onder de slachtoffers waren studenten van zeker tien Canadese universiteiten, in onder meer Toronto, Montreal, Vancouver, Halifax en Winnipeg. Toronto, de grootste stad van Canada, wordt wegens de omvang van de Iraanse gemeenschap soms ‘Tehranto’ genoemd.

De zwaarst getroffen Iraanse gemeenschap is die van Edmonton. Ongeveer dertig slachtoffers waren onderweg naar die westelijke stad, waar zeker tien van hen waren verbonden aan de Universiteit van Alberta.

Canada zit nu met het probleem dat het land sinds 2012 geen diplomatieke betrekkingen meer heeft met Iran. De vorige, conservatieve regering van premier Stephen Harper verbrak diplomatieke banden met Teheran. De regering-Trudeau heeft de afgelopen jaren geprobeerd die te herstellen, tot nu toe zonder succes. De Canadese ambassade in Teheran is gesloten; het land is afhankelijk van andere landen, waaronder Italië, om zijn belangen te behartigen.

Daardoor is het onduidelijk of en hoe lichamen van Canadese staatsburgers naar Canada kunnen worden gebracht. Volgens Trudeau zijn Canadese consulaire medewerkers op weg naar Turkije, waar ze visa zouden ontvangen voor toegang tot Iran om families van slachtoffers bij te staan.

Ook is het de vraag of Canada, dat beschikt over uitstekende experts op het gebied van vliegveiligheid en onderzoeken naar vliegrampen, wordt betrokken bij het onderzoek naar de oorzaak van de crash. Volgens internationaal gebruik wordt het onderzoek naar een vliegramp geleid door het land waar het ongeluk is gebeurd. Ook het land van oorsprong van de luchtvaartmaatschappij en van passagiers, en het land waar het toestel is gebouwd, krijgen normaal gesproken een rol.

Canada eist een rol in onderzoek

Trudeau heeft geëist dat Canadezen bij dat onderzoek worden betrokken. „De families van de slachtoffers en alle Canadezen willen antwoorden”, aldus de premier. „Ik wil antwoorden.” Iran heeft volgens Trudeau aangegeven bereid te zijn Canada een rol te geven, maar er is nog geen duidelijkheid over de aard daarvan. Volgens Larry Vance, een voormalige Canadese onderzoeker van vliegrampen, is er „geen goed begin gemaakt” bij het onderzoek naar de crash in Teheran, waar volgens berichten de plaats van de ramp al is verstoord.

De Canadese minister van Buitenlandse Zaken François-Philippe Champagne heeft eerder in een gesprek met zijn Iraanse collega Mohammad Javad Zarif zijn ongenoegen uitgesproken over de Iraanse aanval op twee bases in Irak, waar behalve Amerikaanse militairen ook Canadezen zijn gestationeerd.

Niettemin lijkt het erop dat de Amerikaanse verrassingsaanval op Soleimani mogelijk indirect heeft geleid tot de vliegramp in Teheran – een zeer gevoelig gegeven voor betrekkingen tussen Canada en de VS. Volgens Trudeau, die zich heeft onthouden van commentaar op die aanval op initiatief van de regering-Trump, is het te vroeg voor een schuldvraag. Hij wil eerst een „volledig en geloofwaardig onderzoek”, benadrukte hij.