In Irak zien velen Iran liever vertrekken

Reacties op de dood van Soleimani Best veel mensen in het Midden-Oosten zijn blij met de liquidatie van Soleimani, maar dat moet niet verward worden met liefde voor Amerika.

Demonstranten in Bagdad eisten donderdag het vertrek van Iran uit Irak.
Demonstranten in Bagdad eisten donderdag het vertrek van Iran uit Irak. Foto Murtaja Lateef/EPA

‘Ja, wij zijn gelukkig dat Qassem Soleimani dood is”, zegt Rafa, een 24-jarige activiste, deze week vanuit Bagdad. „Maar wij kunnen dat niet altijd tonen omdat de pro-Iraanse milities actief op zoek zijn naar mensen die Soleimani’s dood vieren. Kijk maar naar wat er in Nasiriyah is gebeurd.”

De afgelopen dagen is de wereld overspoeld met beelden van rouwbetuigingen aan Soleimani. In het Midden-Oosten zijn ook heel veel mensen die geen traan wegpinken. In de eerste plaats in Irak zelf, waar vooral sjiitische betogers sinds 1 oktober massaal de straat opgaan tegen het eigen politieke systeem én de manier waarop Iran dat systeem naar zijn hand zet.

In het zuidelijke Nasiriyah, waar het protest altijd heel heftig is geweest, blokkeerden jongeren zondag een rouwstoet voor de Iraanse generaal toen die hun protestkamp naderde. De aanhangers van Soleimani openden het vuur, waarbij volgens persagentschap AFP drie gewonden vielen. Later werden in Nasiriyah de kantoren van de Hashd al-Shaabi, de pro-Iraanse milities, in brand gestoken.

Soleimani was de verpersoonlijking van de Iraanse invloed in Irak. Hij was direct verantwoordelijk voor de harde aanpak van het straatprotest, wat geresulteerd heeft in meer dan zeshonderd doden en zo’n twintigduizend gewonden. „Wij in Iran weten hoe met straatprotest om te gaan”, zou Soleimani daags na het uitbreken van het protest hebben gezegd – een verwijzing naar het gewelddadig onderdrukken van betogers in Iran zelf.

Dansende betogers

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Pompeo deelde op Twitter een video van dansende Iraakse betogers in Bagdad die Soleimani’s dood vieren. Dat was geen nepnieuws, maar het zou niet de eerste keer zijn dat de VS Iraakse onvrede over het eigen regime verwarren met liefde voor de VS. In Diwaniyah, een stad ten zuiden van Bagdad, betoogden mensen zondag tegen én Iran én de VS. „Wij nemen stelling tegen de twee bezetters van Irak”, zei een betoger tegen AFP.

De Iraakse betogers zijn vooral bang dat hun ‘revolutie’ ondergesneeuwd geraakt door de repercussies van Soleimani’s dood. Daar waar het straatprotest tot vorige vrijdag hét politieke thema was in Irak, gaat het nu alleen nog over de klassieke confrontatie tussen Iran en de VS.

„Voor deze vrijdag is opgeroepen tot een massale betoging het straatprotest om een nieuw momentum te geven”, zegt mensenrechtenactivist Rafa, die vanaf het prille begin meedoet aan het protest op en rond het Tahrirplein in Bagdad. Maar de betoging van vrijdag is ook gericht tegen de resolutie in het Iraakse parlement waarin het vertrek van de Amerikaanse troepen uit Irak wordt geëist.

Rafa: „Wij zijn voor het behoud van de Amerikaanse troepen omdat wij bang zijn dat Irak anders helemaal onder de controle komt van Iran en de pro-Iraanse milities.

De betogers verzetten zich tegen de dreigende escalatie rond Soleimani’s dood, en de impact die dat kan hebben op Irak. „Iran probeert de regering en het parlement te dwingen tot een confrontatie met de VS. Het Iraakse volk wil dat niet: wij willen niet de prijs betalen van sancties en oorlog voor iets waar wij niets mee te maken hebben”, zegt Rafa.

Straatprotest

Het straatprotest in Irak én Libanon was een directe bedreiging voor de manier waarop Iran zijn invloed in de regio deed gelden. In beide landen steunt Iran gewapende milities die ook vertegenwoordigd zijn in parlement en regering. Teheran wilde niet dat er getornd werd aan de status quo dat die invloed mogelijk maakt.

In Libanon heeft de Iran-factor ervoor gezorgd dat de jonge sjiitische betogers die 17 oktober als eerste de straat opgingen, niet meer meedoen. Ook in Libanon was het protest gericht tegen de corruptie en het wanbeheer door de politieke klasse, over de sektarische en sociaal-economische breuklijnen heen. Maar Hassan Nasrallah, de leider van het door Iran gesteunde Hezbollah, zag er een bedreiging in voor de muqawama, het verzet tegen Israël.

Op zondag, na afloop van Nasrallahs toespraak in Zuid-Beiroet, herinneren Sadiq en Ali, allebei negentien, zich hoe zij aanvankelijk enthousiast hadden meegedaan aan de Libanese ‘revolutie’.

„Wij stonden vanaf dag 1 mee te betogen voor het regeringsgebouw op het Riad al-Solplein”, zegt Sadiq op het terras van een bakkerij. „Onze revolutie was zoals in Irak gericht tegen de corruptie. De VS hebben misbruik gemaakt van de situatie en de revolutie tegen Hezbollah gekeerd.”

Sadiq verwijst naar de eerste toespraak van Nasrallah na het losbarsten van het straatprotest, waarin die gewag maakte van een samenzwering door buitenlandse ambassades tegen Hezbollah. Bewijzen daarvoor ontbreken, maar de speech had wel tot gevolg dat jongeren zoals Sadiq en Ali zich tegen de ‘revolutie’ keerden.

Oppositie in Syrië

Wie ook niet rouwt om de dood van Soleimani zijn de Syriërs van de oppositie. Er circuleert een video van Syriërs in oppositiegebied die gebak uitdelen om zijn dood te vieren. Soleimani was medeverantwoordelijk voor het in het zadel houden van het regime van Bashar al-Assad, ten koste van honderdduizenden doden. (Er circuleert ook een video van een katholieke priester in Aleppo die Soleimani bedankt voor het redden van de christenen van Al-Qaida en IS.)

„Soleimani was een misdadiger, kreeg wat hij verdient. Dat is wat hij voor de Syriërs betekent”, zegt Firas Abdullah, een burgeractivist uit Douma die naar Frankrijk vluchtte toen die stad in 2018 onder de voet werd gelopen door het regime.

„Soleimani’s dood is gerechtigheid”, zegt Mohammed Abdullah in Antwerpen. „Veel Syriërs in de oppositie zien hem als direct verantwoordelijk voor het feit dat zij uit hun huizen moesten vluchten”. Maar veel zal Soleimani’s dood niet veranderen voor Syrië, denkt Abdullah. „Dit is vooral een machtsstrijd tussen de VS en Iran. Assad heeft nog altijd de steun van Rusland, en dat zal hem echt niet laten vallen.”