VS vooral bezig met bijzaken en crisismanagement

Washington Minister van Defensie corrigeert president Trump: Iraans cultureel erfgoed is géén potentieel doel.

Foto Atta Kenare/AFP

Terwijl de hele wereld probeert te anticiperen op de gevolgen van de liquidatie vorige week vrijdag van de Iraanse generaal Qassem Soleimani, was de Amerikaanse regering publiekelijk vooral bezig met bijzaken en crisismanagement.

Het Pentagon moest maandag de schade indammen die was ontstaan door uitzonderlijke tweets van president Donald Trump en een uitgelekte conceptbrief van een generaal. Trump riep afgelopen dagen op tot een oorlogsmisdaad door te dreigen met een aanval op het cultureel erfgoed van Iran. De generaal leek onmiddellijk de evacuatie van Amerikaanse militairen uit Irak in gang te zetten. Het ministerie van Buitenlandse Zaken leek dinsdag goodwill te verspelen door een Iraanse minister te beletten de Verenigde Naties in New York te bezoeken.

Een van de belangrijkste militaire kwesties na de liquidatie is de aanwezigheid van buitenlandse troepen in Irak die daar een bijdrage leveren aan de strijd tegen IS en Iraakse militairen trainen. Hun vertrek zou IS en een aantal pro-Iraanse milities meer ruimte geven en Irak, met zijn grote verscheidenheid aan bevolkingsgroepen, nog verder kunnen destabiliseren. Daartegenover staan zorgen over de veiligheid van die militairen en de wens van het Iraakse parlement dat zondagavond een niet-bindende resolutie aannam waarin buitenlandse militairen worden opgeroepen te vertrekken.

Het was maandagavond dan ook opvallend nieuws dat de VS hun militairen terugtrokken. Amerikaanse media beriepen zich op een brief van generaal William Seely, commandant van de Amerikaanse troepen in Irak, waarin de verplaatsing van Amerikanen conform de wens van het Iraakse parlement en de Iraakse regering werd aangekondigd.

Trump doet er schepje bovenop

De Amerikaanse minister van Defensie, Mark Esper, en de voorzitter van de gezamenlijke defensiestaf, Mark Milley, belegden na een verwarrend uur een briefing met journalisten waarin het nieuws werd ontkend. Volgens Milley ging het om een ontwerpbrief die ten behoeve van onderlinge afstemming naar de Iraakse overheid was gestuurd. Vermoedelijk is de brief vervolgens gelekt, mogelijk door het Iraakse kamp dat uit is op het vertrek van de Amerikanen.

Esper zag zich ook genoodzaakt lijnrecht in te gaan tegen Trump, tevens de opperbevelhebber. Die had zaterdag op Twitter verklaard dat de VS desnoods Iraans cultureel erfgoed zouden bombarderen, mocht Teheran de liquidatie van Soleimani met geweld vergelden. Geconfronteerd met internationale kritiek dat dit in strijd zou zijn met de conventies van Genève, deed Trump er zondag nog een schepje bovenop: „Zij mogen onze mensen doden. Zij mogen bermbommen gebruiken en onze mensen opblazen. En wij mogen hun erfgoed niet raken? Zo werkt het niet”, zei Trump tegen journalisten. Nadat in het weekend minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo al had verzekerd dat de VS volgens het internationaal recht te werk zouden gaan, benadrukte Esper maandag nog eens dat het opzettelijk beschadigen van cultureel erfgoed dat geen militaire functie heeft een oorlogsmisdaad is en dat de VS dat niet van plan zijn. „We zullen de wetten van gewapend conflict volgen”, zei Esper op vragen van journalisten.

Trump twitterde zaterdag dat de Verenigde Staten 52 locaties in het vizier hadden die aangevallen konden worden, mocht Teheran terugslaan. Een aantal locaties was „van zeer hoog niveau & van belang voor Iran & de Iraanse cultuur”. Een anonieme regeringsbron zei tegen The New York Times dat er op de lijst met mogelijke doelen helemaal geen cultureel erfgoed stond.

Dinsdag bleek dat de VS de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Javed Zarif geen visum willen geven voor een bezoek aan de VN, een ongewone stap. Zarif wil donderdag een al langer geagendeerd debat in de VN-Veiligheidsraad over het VN-Handvest bijwonen. Pompeo ging niet direct in op de visumaanvraag, maar zei dat de VS zich aan de regels zouden houden.

Pompeo verdedigde nogmaals de aanslag op Soleimani en het beleid van Trump om Iran met „maximale druk” tot ander gedrag te bewegen. „Als de Iraniërs opnieuw een verkeerde keuze maken, zal de president op dezelfde manier reageren als vorige week.” Trump ziet Iran vooral als een gevaar voor de regio, onder andere omdat het in het hele Midden-Oosten groeperingen steunt die het voorzien hebben op bondgenoten van de VS.

In de VS wordt ook gedebatteerd over de vraag of de aanslag rechtmatig was. Het VN-Handvest rechtvaardigt geweld in het geval van zelfverdediging, maar dan moet er onder andere sprake zijn van een acute dreiging. Volgens anonieme medewerkers van het Pentagon was die er niet. Volgens Pompeo ging er van de activiteiten van Soleimani en van de aanvallen voorafgaand aan de aanslag wél acuut gevaar uit voor de VS.