‘Tina Turners pruik staat voor kracht, hoop, vechten, energie’

TINA De hoofdrol in ‘De Tina Turner Musical’ is zwaar, fysiek en muzikaal. „Ik heb vaak genoeg gedacht, kan ik dit wel?”, zegt zangeres Nyassa Alberta.

Tina Turner tijdens een concert in het Gelredome in Arnhem in 2009.
Tina Turner tijdens een concert in het Gelredome in Arnhem in 2009. Foto Robert Vos/ANP

Toen Nyassa Alberta een jaar geleden als alternate van Tina Turner begon in Hamburg, stond ze wel eens duizelig op het podium. „Ik ben uiteindelijk naar een voedingsdeskundige gegaan. We kwamen erachter dat ik 300 calorieën per dag extra moest eten.”

Als Tina Turner moet je in TINA – Tina Turner Musical dansen, grommen, op hakken rennen en worstelen met je tegenspeler. Het is een loodzware hoofdrol. Dat blijkt ook uit de cijfers: de musical duurt 2 uur en 45 minuten en Tina Turner staat bijna voortdurend op het podium. Ze zingt 22 nummers waarbij ze haast bij elk liedje de hoge E moeten belten. En tijdens al die nummers danst ze erop los, op naaldhakken.

„In mijn hele carrière heb ik geen rol gezien die zwaarder is dan deze”, vertelt Joop van den Ende aan de telefoon. Hij is de grondlegger van de musical en overtuigde zelf Tina Turner ervan om van haar levensverhaal een musical te laten maken.

Door de zwaarte van de rol duurde het behoorlijk lang voordat de Nederlandse Tina Turner was gevonden, legt Albert Verlinde, producent en algemeen directeur van Stage Entertainment Nederland, uit op de perspresentatie eind oktober. „Iedereen hadden we gecast, behalve Tina. Als je Tina speelt moet je heel veel kunnen, je draagt de musical. Naast het fysiek zware werk moet je ook kunnen acteren en Tina’s charme hebben. Tina Turner had een heftig leven en dat moet echt oprecht gespeeld worden, anders zit je naar een soort volkstoneel te kijken.”

Lees over het maken van de musical: ‘Ik wil het echte verhaal en niet de Disney-versie’

Tina Turner is in 1939 geboren in Nutbush, Tennessee als Anna Mae Bullock. Haar leven was zo dramatisch en zwaar dat er wel een musical van tien uur van gemaakt zou kunnen worden, denkt Van den Ende. „Haar moeder verwaarloost haar als kind en laat haar op jonge leeftijd achter. Als tiener trekt ze weer in bij haar moeder, maar die heeft nooit echt van haar gehouden. In 1958 ontmoet ze de acht jaar oudere muzikant Ike Turner (1931-2007). Die belooft haar: ik maak je bekend. Ze trouwt met hem, ze bouwen samen een succesvolle muziekcarrière op, maar hij mishandelt haar ongelooflijk en dwingt haar om zich kapot te werken. Een dag nadat ze is bevallen moet ze van Ike alweer het podium op, springend en dansend. Je vraagt je misschien af, waarom blijft iemand dan zo lang bij zo’n man? Maar ze kreeg niets van de opbrengsten van haar muziek dus ze had helemaal geen financieel vangnet. Wat kan je dan? In die tijd was je als Afro-Amerikaanse vrouw kansloos in een racistisch Amerika.”

Uiteindelijk gaat ze in 1976 toch bij Ike weg en probeert ze zelf een nieuwe carrière op te bouwen. „Maar geen enkele platenmaatschappij wil haar hebben”, zegt Van den Ende. „Iedereen vindt haar te oud. Pas op haar veertigste ontmoet ze een producer die in haar gelooft.”

Ga er maar aan staan als actrice. „Toen we na twee auditierondes onze Nederlandse Tina nog steeds niet hadden gevonden, zijn we naar Hamburg gegaan”, zegt Albert Verlinde. „We wisten dat Nyassa Alberta daar Tina speelde. Eigenlijk waren we meteen overtuigd van haar grote talent.”

Dansers zingen niet

Elke producent zegt dat natuurlijk over zijn eigen castleden, maar eerlijk is eerlijk, Alberta is echt goed. De geboren Groningse bezit een energieke charme waarmee ze haar soepele bewegingen en warme stem naar een nog hoger plan tilt, blijkt tijdens haar laatste show in Hamburg begin december. En misschien nog wel belangrijker: je voelt wat ze zegt. De vijf minuten waarin ze eindelijk terugvecht als Ike haar slaat, losbreekt van hem, in een flits haar demonen in de vorm van haar ouders langs ziet komen, en vervolgens ‘Proud Mary’ zingt, klinken op papier misschien net even iets te sentimenteel, maar worden door Alberta mooi en oprecht gespeeld.

Toch was Nyassa Alberta (37) zelf niet overtuigd dat ze auditie moest doen voor de Duitse versie van de musical. Dertien jaar geleden belandde ze in Hamburg toen daar een danser nodig was bij The Lion King. Alberta had net de Nederlandse productie achter de rug. Grote rollen speelde ze in die tijd nog niet, ze had pas een paar jaar zangles. Op haar 18de zong ze voor het eerst een nummer voor publiek. „Ik ben opgeleid als danseres en in de musicalwereld is het beeld: dansers kunnen niet zingen. Dat zaadje is ook in mijn hoofd geplant. Ik heb heel lang nodig gehad om te kunnen zeggen: ik ben een zangeres.”

Voor De Tina Turner Musical speelde haar onzekerheid weer op. „Mijn stem klinkt niet als Tina Turner. Haar klank was in de hoogte heel diep en rauw, ik zing met soul en warmte.”

Maar volgens Van den Ende is zingen zoals Tina Turner een combinatie van factoren, niet alleen een klank. „Het is tekstinterpretatie, het kunnen zingen van ongelooflijke hoogtes, van rauwheid, het kunnen geven van heel veel energie en het overbrengen van een soort oergevoel, een wildheid. Het is geen Soundmixshow-imitatie.”

Alberta’s agent zag al die ingrediënten wel in Nyassa Alberta en regelde een auditie. Alberta: „Ik probeerde daar nog onderuit te komen. Ik was in die weken erg moe, reisde heel Duitsland door voor verschillende rollen en dacht dat ik Tina Turner eigenlijk sowieso niet zou worden. Maar bij de eerste auditie zei mijn manager: Nyassa, je doet het gewoon. Bij de tweede auditie liep ik met tranen in mijn ogen van vermoeidheid uit de metro, maar bedacht zelf: Tina Turner heeft in haar leven wel wat zwaardere momenten meegemaakt, dus ga maar gewoon.”

Oprecht

Hoofdrolspeelster Nyassa Alberta tijdens de castpresentatie van Tina, de Tina Turner Musical Theater. Foto Levin de Boer / ANP Kippa

Ze kreeg de rol. Gemiddeld drie keer per week stond ze afgelopen jaar als Tina op de planken in Hamburg. „Ik moest daarvoor mijn stem trainen op uithoudingsvermogen. Ik ben tijdens de repetitieperiode op de loopband en buiten tijdens het hardlopen gaan zingen. Niet te hard, maar zo dat mijn zang stabiel klonk, zonder te hijgen.” Of mensen raar omkeken? Ze lacht. „Ja. Maar ik was dan toch al voorbij.”

Toch had ze tijdens de repetities nog vaak „paniekmomentjes”. „Ik heb vaak genoeg gedacht, kan ik dit wel? Het moment dat ik de pruik van Tina Turner tijdens de repetitie opzette was pas het moment waarop ik dacht: ja, het gaat lukken. Die pruik staat voor kracht, voor hoop, voor vechten en voor energie. Het is belangrijk om dat allemaal echt te voelen, om het verhaal eerlijk te kunnen spelen.”

Die oprechtheid was essentieel voor de echte Tina Turner. Die twijfelde vooraf aan het maken van een musical over haar leven. De voorstelling was een idee van haar Duitse man die via een vriend Joop van den Ende benaderde. Tina Turner schrijft daarover in haar autobiografie My Love Story: „Ik wilde eigenlijk zeggen: Nee! Nee! Nee! Dat heb ik al gedaan, gedaan, gedaan… Ik heb het allemaal al gedaan. Ik had er geen enkele behoefte aan om het verleden weer op te rakelen, laat staan dat mensen erover zouden gaan zingen.”

Van den Ende begreep dat: „Er is ooit een film over haar gemaakt en die was haar niet goed bevallen. Ik heb haar mijn analyse gegeven en gezegd welke fouten er volgens mij in het script zaten. Dat de film een afgezwakt en slap verhaal was waarin niet was verwerkt hoe moeilijk de strijd moet zijn geweest voor een Afro-Amerikaanse moeder zonder geld om voor zichzelf te kiezen. Ik vertelde haar dat de musical daarover moest gaan. En dat dat verhaal een inspiratie voor jonge Afro-Amerikaanse vrouwen zou kunnen zijn. Of eigenlijk voor alle vrouwen.”

Waarschijnlijk heeft dat pleidooi de zangeres (deels) overtuigd. In haar boek schrijft ze: „Wanneer een biografie wordt bewerkt op het toneel en helemaal als het een musical wordt waarin de personages soms zingen in plaats van spreken, worden zaken ingedikt en in een andere volgorde geplaatst; dat is artistieke vrijheid. Dat kon me niet zoveel schelen, zolang de emoties maar oprecht waren. Ik vond het heel belangrijk dat de musical mij authentiek zou neerzetten, in goede en in slechte tijden, en mijn jarenlange relatie met mijn muziek en mijn publiek vierde.”

Bijna vier jaar later, op 17 april 2018, ging de musical in wereldpremière in Londen. Hamburg en Broadway volgden. En nu dus Utrecht. Van den Ende heeft het bedrijf Stage Entertainment inmiddels verkocht. „Ik bemoei me niet met de Nederlandse productie maar ik heb vertrouwen in het team. Ik heb Nyassa Alberta gezien en ik denk dat ze een heel goede keuze is.” Alberta weet inmiddels wat voor flinke klus haar te wachten staat. Haar rol is zelfs nog heftiger dan in Hamburg, ze gaat van drie keer spelen per week naar zes keer. „Misschien moet ik maar opnieuw naar mijn voedingspatroon kijken.”