Analyse

Oorlogszuchtige taal maakt plaats voor zwaardere economische sancties

Toespraak Trump Geen verdere militaire escalatie, maar hardere sancties, kondigde president Trump aan in het conflict met Iran.

Links: restanten van de door Iran afgevuurde raketten in de buurt van een Amerikaanse basis in Irak. Rechts: een actuele satellietfoto laat de schade van de raketaanval op de basis zelf zien.
Links: restanten van de door Iran afgevuurde raketten in de buurt van een Amerikaanse basis in Irak. Rechts: een actuele satellietfoto laat de schade van de raketaanval op de basis zelf zien. Foto’s Anadolu Agency / Reuters

De Amerikaanse president Donald Trump heeft woensdag aangegeven niet aan te sturen op verdere militaire acties tegen Iran. In plaats daarvan wil hij de druk op Teheran opvoeren door middel van nog zwaardere economische sancties en samenwerking met NAVO-bondgenoten, zei hij in een toespraak vanuit het Witte Huis.

„Iran lijkt in te binden”, zei Trump tijdens zijn veelomvattende rede, in reactie op de nachtelijke raketaanvallen door Iran op twee bases in Irak waar Amerikaanse militairen zijn gelegerd. Bij die Iraanse vergeldingsactie vanwege de dood van de Iraanse topgeneraal Qassem Soleimani, afgelopen vrijdag bij een luchtaanval door de VS in Bagdad, zijn volgens Trump geen Amerikanen of Irakezen omgekomen of gewond geraakt. Volgens hem was dat te danken aan een waarschuwingssysteem.

Iran heeft de aanval in eigen land gepresenteerd als „een klap in het gezicht van de Verenigde Staten”. Maar de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Javad Zarif heeft op Twitter verklaard dat Teheran niet uit is op verdere „escalatie of oorlog”. De Amerikanen lijken die verklaring serieus te nemen, en de relatief onschadelijke vergeldingsactie te laten passeren.

Militaire afschrikking

Trump greep het gegeven dat er bij de Iraanse aanval geen Amerikaanse slachtoffers zijn gevallen echter slechts ten dele aan om de ernstige spanningen tussen de VS en Iran te de-escaleren, zoals waarnemers hadden verwacht. De president, die op Twitter oorlogszuchtige dreigementen heeft geuit aan het adres van Iran als het land de dood van Soleimani zou wreken, sloeg in zijn voorgelezen toespraak van ongeveer tien minuten lang een meer gematigde toon aan, met een grotere nadruk op militaire afschrikking dan wederzijdse vergeldingsacties.

Trump, die de verrassingsaanval op Soleimani verdedigde als de uitschakeling van een „topterrorist”, benadrukte de grote militaire macht van de VS. De Amerikanen beschikken over „krachtige, dodelijke” raketten en ontwikkelen hypersonische wapens, pochte hij. Maar „het feit dat we dit geweldige leger en materieel hebben, betekent niet dat we het hoeven te gebruiken. We willen het niet gebruiken.”

Lees ook: Iran vergeldt moord op generaal met aanval op bases VS in Irak

In plaats daarvan kondigde de president, die tijdens zijn rede werd geflankeerd door onder meer de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo, vicepresident Mike Pence, en hoge Amerikaanse militairen, „zware nieuwe economische sancties tegen het Iraanse regime” aan, bedoeld om Teheran op de knieën te dwingen. „Iran moet zijn nucleaire ambities en zijn steun aan terrorisme laten varen”, aldus Trump, tijdens een zeldzame toespraak waarin hij zijn strategie tegenover Iran uiteenzette.

Een actuele satellietfoto laat de schade van de raketaanval op de basis zelf zien. Foto Reuters

Daartoe wil Trump samenwerken met bondgenoten, verklaarde hij. Zo wilde hij de NAVO later op de dag vragen „meer betrokken” te raken bij de situatie in het Midden-Oosten. Hij gaf geen nadere details over dat verzoek, en het was niet direct duidelijk of die aankondiging betekent dat de VS hun aanwezigheid in de regio op termijn willen terugschroeven. Dat zou welkom nieuws zijn voor Iran, dat af wil van die Amerikaanse aanwezigheid.

Een nieuwe Irandeal

Bovendien riep Trump de overgebleven partijen van het nucleaire akkoord met Iran op om die deal uit 2015 los te laten. Hij gaf het akkoord, gesloten onder zijn voorganger Barack Obama, de schuld van Iraanse assertiviteit in de afgelopen jaren en de financiering van Iraanse militaire middelen. Spanningen tussen de VS en Iran zijn drastisch opgelopen sinds Trump de Amerikanen in 2018 heeft teruggetrokken uit het nucleaire akkoord, bedoeld om Iran te weerhouden van de ontwikkeling van kernwapens. Volgens Trump moeten het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk, Rusland en China „breken met de overblijfselen van de Irandeal”, zei hij. „We moeten allemaal samenwerken om een deal met Iran te sluiten die de wereld veiliger en vrediger maakt.”

Tot slot deed Trump een handreiking aan de bevolking en het regime van Iran. Evenals bij zijn omgang met Noord-Korea stelde hij een toekomst van welvaart in het vooruitzicht als het land zich in de wereldorde zou schikken. „De Verenigde Staten staan klaar om vrede te sluiten met iedereen die dat wil”, aldus Trump. Volgens hem delen de VS en Iran het doel Islamitische Staat te verslaan. „We zouden moeten samenwerken op het gebied van deze en andere gemeenschappelijke prioriteiten.”

Toch lijkt het onwaarschijnlijk dat de toespraak zal leiden tot nieuwe diplomatieke initiatieven tussen de VS en Iran. Sancties zijn de afgelopen periode een belangrijk obstakel geweest voor toenadering. De rede lijkt eerder een startsein voor hervatting van de gespannen situatie tussen de twee landen voor de aanval waarbij Soleimani omkwam. Bovendien is onzeker of escalatie uitblijft als de twee landen dat willen. Ook aan Iran gelieerde milities kunnen onvoorziene vergeldingsacties ondernemen tegen de VS of hun bondgenoten in de regio.