Onderzoek: soepeler regime voorkomt agressie bij gevangenen

Uit een onderzoek onder meer dan duizend gedetineerden in Nieuwegein is gebleken dat meer vrijheid kan leiden tot sterke afname van incidenten met agressief gedrag.
Gevangenis van Alphen aan den Rijn, locatie Eikenlaan. Dit is niet waar het onderzoek is uitgevoerd.
Gevangenis van Alphen aan den Rijn, locatie Eikenlaan. Dit is niet waar het onderzoek is uitgevoerd. Foto David van Dam

Met een soepeler regime in gevangenissen valt agressief gedrag sterk terug te dringen. Dat blijkt uit een experiment van Tilburg University met meer dan duizend gedetineerden, dat woensdag is gepubliceerd. Bij de groep gevangenen die in verbeterde omstandigheden leefden, werden 60 procent minder incidenten met agressief gedrag gemeld.

Het onderzoek naar een regime met meer autonomie en makkelijker contact met de buitenwereld duurde twee jaar. In de gevangenis van Nieuwegein werden twee willekeurig ingedeelde vleugels onderzocht. Eén vleugel kreeg het standaard gevangenisregime. In de tweede, het test-gedeelte, werden na een jaar evaluatie de nieuwe omstandigheden ingevoerd. Daarna moesten gevangenen zelf eten koken en boodschappen bestellen, konden ze met een pasje zelf naar arbeid- en sportactiviteiten en waren ze zelf verantwoordelijk hun cel van buitenaf af te sluiten als ze gingen recreëren. Daarnaast kregen ze een telefoon op hun cel waarmee ze tot 22.00 uur voor eigen kosten konden bellen, en werd er een bezoekzaal voor hen ingericht waar „direct contact” met het bezoek mogelijk was.

Lees ook deze reportage over de sloop van de Bijlmer Bajes: de ‘menselijke’ gevangenis is niet meer

Het personeel en de gevangenen meldden via een wekelijkse enquête dat het minder onrustig werd in de vleugel waar de nieuwe regels golden. De onderzoekers concludeerden dat er ondanks het vrijere contact met de buitenwereld niet meer producten de gevangenis in gesmokkeld werden.

Het experiment eindigde in september 2018, het soepele regime in Nieuwegein is nu grotendeels weer teruggedraaid. „Maar wat ik ervan begrijp, is het zelf koken wel gebleven”, zegt onderzoeker Ben Vollaard. Hij is positief over de resultaten. „Het waren ook veelbelovende maatregelen, maar het blijft spannend vooraf. Bij het koken zijn mensen toch met keukenmessen in de weer.”

‘Veel agressie’

Lees ook: ‘Het gevaar in de gevangenissen groeit’

De maatregelen waren niet helemaal nieuw. „Zo’n dertig jaar geleden zag het regime er veel meer uit zoals wij het nu getest hebben”, zegt Vollaard. „Wij laten zien wat in de afgelopen vijftien tot twintig jaar versoberd is, dat gevangenen meer kort worden gehouden en dat dat gevolgen heeft voor de agressie binnen een gevangenis. Vergis je niet, in gevangenissen komt erg veel agressie voor.”

Geweld tegen bewakers is in Nederlandse gevangenissen een toenemend probleem. De meest recente cijfers, vrijgegeven in 2017, lieten zien dat het aantal geweldsincidenten tussen 2015 en 2016 met bijna 20 procent steeg, van 1.600 naar 1.880. Gevangenispersoneel kreeg in die periode ook vaker te maken met bedreigingen.