Interview

Manoj Kamps: ‘Ik wil andere verhalen, andere identiteiten’

Rijzende ster: klassiek Hij timmert internationaal hard aan de weg. Vanaf eind januari leidt dirigent-componist Manoj Kamps de jaarlijkse tournee van het Nederlands Studenten Orkest.

Foto Andreas Terlaak

De term dirigeren steekt wat prozaïsch af bij zijn fabelachtige slagtechniek. Een rank precisieballet van schouders, armen en handen komt meer in de buurt. Het is één van de kwaliteiten van dirigent en theatermaker Manoj Kamps (1988), die afgelopen jaar hard aan de weg timmerde in binnen- en buitenland. Hij maakte zijn Amerikaanse directiedebuut op het bruisende Prototype Festival (New York) en leidde zijn eerste Britse operaproductie (Händels Giulio Cesare) als associate conductor bij Opera North. In Nederland oogstte hij nog niet zo lang geleden jubelrecensies met de geëngageerde kameropera Harriet van Muziektheater Transparant.

„Het is best wonderlijk dat het zo gelopen is”, analyseert Kamps zijn loopbaan tot nu toe. Hij vertelt over zijn jeugd op Sri Lanka waar hij, geadopteerd door Nederlandse ouders, tot zijn veertiende een Britse privéschool bezocht. Ja, hij zong er in een koor (veel musicalrepertoire) en kreeg pianoles (van alles wat), maar vooral was muziek een uit de hand gelopen hobby.

Dat veranderde op het VWO in Goes, een twee-vingers-in-de-neus-verhaal. Parallel aan zijn examenjaar volgde Kamps de vooropleiding aan het Koninklijk Conservatorium. „Er ging daar een wereld voor me open. Toen pas besefte ik dat muziek een full time vak kon zijn.” Hij werd aangenomen en schreef zich, „bij wijze van escape route”, tegelijkertijd in voor een studie wiskunde.

Het werd de muziek, en niets dan de muziek. De latente beweegredenen voor die keuze schetst Kamps in zijn blog ‘How I finally became Manoj’, een hoogstpersoonlijk en openhartig verslag van zijn jarenlange worsteling met zijn adoptieverleden, depressies, zijn fluïde seksualiteit en niet-binaire gender. Kamps: „Achteraf kan ik zeggen dat de podiumkunsten me hielpen om te ontdekken wie ik echt was. Noem het een vorm van artistiek zelfonderzoek.” Kunst als persoonlijke reddingsboei.

Sinds Kamps dankzij een felbegeerde Junior Fellowship aan het Royal Northern College of Music (Manchester) studeerde, weet hij dat een gezonde dosis soul searching ook professioneel onontbeerlijk is. „Voordat ik naar Engeland kwam, was ik vooral bezig met wat een dirigent volgens de conventies behoort te zijn. In Manchester werd ik uitgedaagd om na te denken over hoe ik het vak een eigen invulling kon geven.”

Inmiddels afficheert Kamps zich nadrukkelijk als queer conductor and theater maker. „Queer in brede zin van het woord”, licht hij toe. „Dat wil zeggen, een radicale bevraging van de witte, masculiene, heteronorm. De dirigentenwereld is lang een exclusief bolwerk van westerse mannen geweest. Ik vind het belangrijk ruimte te scheppen voor andere verhalen en identiteiten.”

De recente opmars van de vrouwelijke dirigent juicht Kamps daarom van harte toe. Maar pas op: „Ik merk dat vrouwen nog vaak een mannelijke rol krijgen opgedrongen als ze op de bok stappen. Kijk alleen al naar de kleding. Liever geen jurk. Vooral niet te vrouwelijk.

„Mijn punt is dat we binnen het vak niet alleen ruimte moeten maken voor andere gender-varianten, maar ook voor andere vormen van leiderschap. Minder autoritair. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar musici vinden het nog steeds bijzonder dat ik een beroep doe op hun eigen artistieke kwaliteiten en verantwoordelijkheid. Ik vind dat schrijnend: kennelijk is het een uitzondering.”

Vanaf eind januari gaat Kamps op tournee met het Nederlands Studenten Orkest. Op het programma: Stravinsky’s Le sacre du printemps en de ‘Prelude und Liebestod’ uit Wagners Tristan und Isolde. Voor het traditionele premièrewerk vroeg Kamps componist Rick van Veldhuizen om een eigen draai te geven aan de male gaze van beide stukken.

„In zowel Stravinsky als Wagner proef ik een uitgesproken mannelijke blik op vrouwelijkheid. Niet voor niets vormt in beide stukken het sterven van de vrouw de climax. Rick schrijft een stuk voor sopraan en orkest, een soort concertaria, maar dan op zo’n manier dat de traditionele gender-verhoudingen resoluut binnenstebuiten worden gekeerd.”

Tournee Nederlands Studenten Orkest 30/1 t/m 23/02, diverse locaties in Nederland. Inl: nso.nl en Inl: manoj.nl