Iran vergeldt moord op generaal met aanval op bases VS in Irak

Crisis VS-Iran Zoals verwacht slaan de Iraniërs terug maar zowel Washington als Teheran lijkt niet meteen aan te sturen op verdere escalatie.

De raketten kwamen neer op de Al Asad Air Base van waaruit Amerikaanse militairen sinds 2017 IS bestrijden.
De raketten kwamen neer op de Al Asad Air Base van waaruit Amerikaanse militairen sinds 2017 IS bestrijden. Foto Ari Jalal

Iran heeft woensdag vroeg vijftien raketten afgevuurd op twee luchtmachtbases in Irak als vergelding voor de liquidatie van de Iraanse topgeneraal Qassem Soleimani door de VS. President Trump reageerde terughoudend: „All is well”.

Volgens Irak en de VS zijn er geen Amerikaanse of Iraakse doden gevallen. De Iraanse staatstelevisie meldde in eerste instantie dat er 80 slachtoffers waren.

Met de aanval is het conflict tussen de twee landen in een nieuwe kritieke fase gekomen, maar niet onmiddellijk uit de hand gelopen. De landen staan al veertig jaar vijandig tegenover elkaar. Iran wil dat de VS zich uit het Midden-Oosten terugtrekken. Trump probeert Iran met een beleid van „maximale druk” te bewegen de vijandige acties in de regio te staken.

De aanval begon woensdagochtend op hetzelfde tijdstip dat Soleimani vrijdag door een Amerikaanse drone werd gedood bij het vliegveld van Bagdad. „De krachtige wraak van de Revolutionaire Garde is begonnen”, verklaarde de Garde.

Agressieve toon

Aanvankelijk waren de reacties gematigd. Trump twitterde: „Raketten gelanceerd van Iran op twee bases in Irak. Inschatting van slachtoffers en schade nu gaande. So far, so good! We hebben met afstand de machtigste krijgsmacht met de beste uitrusting waar ook in de wereld.” De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Javad Zarif verklaarde: „Iran heeft proportionele maatregelen ter zelfverdediging genomen. We zijn niet uit op escalatie of oorlog, maar zullen ons tegen elke agressie verdedigen.”

Lees ook Kan IS van het conflict profiteren? En zeven andere vragen

De opperste Iraanse leider ayatollah Ali Khamenei sloeg woensdagochtend op televisie vanuit de voor sjiieten heilige stad Qom een agressievere toon aan: Iran had de VS een „klap in het gezicht” gegeven. Hij voegde toe dat zulke militaire maatregelen alleen „niet genoeg” zijn. Waar het om gaat, aldus Khamenei, „is dat de aanwezigheid van Amerika, die een bron van corruptie is in deze regio, ten einde moet komen.” Op die uitspraak reageerden zijn toehoorders met kreten als ‘Dood aan Amerika’ en ‘Dood aan Israël’.

Het was opvallend dat Iran ervoor koos om snel en openlijk te opereren vanaf het eigen grondgebied. Teheran maakt vaak gebruik van milities in het buitenland en geheime operaties. Juist generaal Soleimani had zich toegelegd op die strategie. Khamenei zou deze keer echter uitdrukkelijk om openlijke actie hebben gevraagd.

De Iraanse minister van Defensie Amir Hatami zei ook dat Iraanse stappen steeds proportioneel zouden zijn met wat de Amerikanen doen. Ook zei hij dat de aanval met korte-afstandsraketten was uitgevoerd.

Reactie Trump

Trump zou later op de dag een verklaring afleggen. In de afgelopen dagen waarschuwde hij Teheran nadrukkelijk dat vergelding voor de liquidatie een hard, snel en mogelijk zelfs disproportioneel antwoord van de VS zou uitlokken. Oorspronkelijk zou hij ook cultureel erfgoed willen bombarderen, maar dat dreigement zwakte hij dinsdagmiddag al af, vóór de Iraanse aanval.

Volg de laatste ontwikkelingen rond de Iran-crisis in ons blog

Raketten kwamen neer op de Al Asad Air Base van waaruit Amerikaanse militairen sinds 2017 IS bestrijden. Oorspronkelijk waren er 500 Amerikaans militairen gelegerd. Daarnaast nam Iran een basis in Erbil in Noord-Irak in het vizier. Daar zijn honderden militairen gestationeerd uit de VS en andere landen. De Nederlanders in Irak zijn ongedeerd, zegt het ministerie van Defensie. De Finse krijgsmacht was vooraf gewaarschuwd, aldus een Finse krant. Finse militairen bevonden zich ten tijde van de aanslag op de basis in Erbil in schuilkelders.

De VS en Rusland hebben hun luchtvaartmaatschappijen tot nader order verboden te vliegen boven Iran en Irak en de Golf. Europese maatschappijen staakten hun vluchten. Frankrijk heeft geen plannen om zijn militairen weg te halen uit Irak. Spanje zei een deel van zijn troepen vooralsnog in Irak te zullen laten.

Aanvankelijk was er verwarring omtrent een vliegramp in Iran. Een Oekraïens toestel stortte daar kort na het opstijgen neer. Even leek er een verband met de raketten van Iran maar al snel bleek dat er geen aanwijzingen zijn dat deze ramp iets had te maken met de afgevuurde raketten.