De schimmige wereld van de gewichtheffers en hun Hongaarse baas

Doping Het gewichtheffen is opgeschrikt door een documentaire van de ARD, waarin zware dopingbeschuldigingen worden geuit aan het adres van de 81-jarige Hongaarse bestuurder Tamás Aján.

De Roemeen Gabriel Sincraian moest zijn medaille van de Spelen van Rio (2016) inleveren.
De Roemeen Gabriel Sincraian moest zijn medaille van de Spelen van Rio (2016) inleveren. Foto Larry W. Smith/EPA

Tamás Aján draagt al 44 jaar het gewicht van de wereldgewichthefbond IWF: vanaf 1976 als secretaris-generaal, sinds 2000 als voorzitter. De bejaarde Hongaar – zondag wordt hij 81 jaar – heeft in die jaren een koninkrijk opgebouwd waarvan hij de absolute heerser is. Na eerdere beschuldigingen over zelfverrijking is Aján deze week in een documentaire van de Duitse tv-zender ARD opnieuw beticht van verduistering van miljoenen.

Maar dat niet alleen, want onder de paraplu van de IWF zou volgens de ARD op grote schaal met dopingtesten gesjoemeld zijn en in Thailand gewichtheffers al op zeer jonge leeftijd structureel verboden prestatieverhogende middelen zijn voorgeschreven. Niet toevallig zou de Hongaarse dopingautoriteit Hunado partner in crime zijn met de door Aján geleide bond. De documentaire Geheimsache Doping – der Herr der Heber, die zondag werd uitgezonden, schetst een beeld van wanorde binnen de IWF.

Besmette sport

De aanklachten van de makers liegen er niet om. De IWF zou het aantal dopingzaken in de toch al zeer besmette sport bewust laag weten te houden dankzij een intensieve samenwerking met Hunado, dat 77 procent van alle testen onder gewichtheffers voor zijn rekening neemt. Volgens een arts van de Moldavische ploeg, in geheime opnamen, zouden cover-ups van testen te koop zijn: 60 dollar [55 euro] op nationaal niveau en 200 dollar bij internationale wedstrijden. Verdachte urine zou in die gevallen gewisseld worden met schone van zogeheten dubbelgangers.

Die samenwerking tussen IWF en Hunado is geïnitieerd door Aján en hij weet doorgaans te voorkomen dat er een wig tussen beide wordt gedreven. Totdat in 2015 de WK gewichtheffen in Houston werden gehouden. Zeer tegen de zin van Aján werkten de Amerikanen destijds voor de controles samen met de eigen Usada. Het resultaat: 26 positieve dopinggevallen. „Wij testten niet voor de show”, zei Usada-directeur Travis Tygart in de ARD-documentaire.

De IWF neemt het onder Aján evenmin nauw met de verplichting van out-of-competition-controles. De ARD onderzocht over de periode tussen 2008 en 2018 zestienduizend testgegevens en ontdekte dat de helft van de 450 medaillewinnaars van de Olympische Spelen en de WK’s in het jaar voor hun podiumplaats nooit buiten de wedstrijden om door dopingcontroleurs zijn bezocht.

Het aantal dopingzaken in gewichtheffen nam, ondanks de vele cover-ups, zulke grote vormen aan dat het Internationaal Olympisch Comité (IOC) in het vorig decennium serieus overwoog de sport te schrappen van het programma bij de Spelen. De IWF herzag zijn dopingprogramma en introduceerde een nieuw olympisch kwalificatiesysteem, waarna het IOC afzag van zo’n vergaande maatregel.

De invloed van IWF-voorzitter Aján zal daaraan niet vreemd zijn geweest. De Hongaar heeft in de loop der jaren veel macht verworven, als IOC-lid – sinds zijn 70ste als erelid – en lid van de Foundation Board van het wereldantidopingbureau Wada. Aján zorgde er ook buiten de IWF voor dat de belangen van het gewichtheffen werden behartigd. Hij maakte als bestuurslid onder andere deel uit van aan het IOC gelieerde organisaties als GAISF, de koepelorganisatie voor internationale sportfederaties, en ASOIF, de organisatie voor olympische sportbonden.

Ook de Russin Marina Sjajnova raakte haar olympische medaille kwijt. Foto Dennis M. Sabangan/EPA

Ook binnen de IWF zorgde hij goed voor zichzelf. Aján zou volgens de ARD enkele miljoenen aan IOC-subsidies achterover hebben gedrukt. Die beschuldigingen zijn niet nieuw, want tien jaar geleden vroeg een aantal voorzitters van Europese bonden al om een onderzoek naar bedragen die niet in de boeken van de IWF werden verantwoord. Aján komt er nog mee weg, omdat harde bewijzen ontbreken.

Voorzitter Christian Baumgartner van de Duitse gewichthefbond zei in de documentaire dat het om een bedrag van zeker 5,5 miljoen dollar (4,9 miljoen euro) gaat, maar volgens zijn berekening zou het ook 8 miljoen dollar kunnen zijn. Het betreft een deel van het geld dat de IWF aan managementskosten van het IOC kreeg uitgekeerd.

Hoe Aján steeds aan die verdenking van corruptie kon ontsnappen? Volgens de ARD door het gebruik van verschillende bankrekeningen. De officiële IWF-rekening is ondergebracht bij een Hongaarse bank, maar er zouden ook nog twee rekeningen bij Zwitserse banken bestaan, waarvoor alleen Ajén tekenbevoegd is. Langs die weg zou de Hongaar geld aan de IWF onttrekken, is de redenering.

Antonio Urso, de Italiaanse voorzitter van de Europese gewichtheffederatie EWF, heeft daarover toenmalig IOC-voorzitter Jacques Rogge in 2010 geïnformeerd. Hij kreeg te horen dat het IOC machteloos staat omdat er sprake zou zijn van een interne aangelegenheid. Het internationale sporttribunaal CAS, dat zich nadien over de aanklacht boog, verklaarde de kwestie evenmin te kunnen behandelen, omdat het zich niet met bondsaangelegenheden mag bemoeien.

De dubieuze kwesties roepen de vraag op hoe een voorzitter die zo onder vuur ligt als Aján, kan blijven zitten? Hij werd in 2017 tijdens het IWF-congres in Bangkok voor een vijfde termijn van vier jaar herkozen. Ajáns tegenstander, zijn Italiaanse kwelgeest Urso, werd met 86 tegen 61 stemmen verslagen.

Tamás Aján Foto IWF

Gratis reisjes

Zoals oud-FIFA-voorzitter Sepp Blatter, met wie hij vaak wordt vergeleken, ‘koopt’ Aján stemmen in Afrika, Oost-Europa, Latijns-Amerika en Azië. Landen uit die gebieden worden financieel ondersteund, bondsbestuurders krijgen gratis reisjes naar de IWF-congressen aangeboden en delen met Aján grotendeels hun afkeer van de dominante westerse cultuur.

De ARD-uitzending heeft het IOC opnieuw tot actie gedwongen, want de organisatie heeft de omroep gevraagd bewijzen van malversaties met doping en IOC-subsidies te delen om de beschuldigingen te kunnen onderzoeken. „De aanklachten zijn serieus en verontrustend”, zegt het IOC maandag in een verklaring. De IWF stelt in een reactie dat veel van de beschuldigingen ongefundeerd zijn.