Jeanine Hennis.

Foto Jerry Lampen/ANP

Interview

‘De eenheid van Irak staat op het spel’

Jeanine Hennis Oud-minister Hennis waarschuwt Iraakse politieke leiders voor de risico’s, als zij de Amerikaanse troepen nu echt willen weghebben.

Jeanine Hennis, VN-vertegenwoordiger in Irak, werd om vijf uur in de ochtend wakker gebeld over de aanvallen op Amerikaanse doelen. Even later zat ze, in haar kantoor op het VN-terrein in Bagdad, samen met het hoofd van haar staf en het hoofd van de beveiliging om te bespreken wat de risico’s waren voor de eigen medewerkers.

In Bagdad zelf was het rustig gebleven. In de ‘internationale zone’ van de stad, waar de VN zit en ook de Amerikaanse ambassade, waren eerder wel mortieren en raketten ingeslagen – nachtenlang. Maar de afgelopen twee nachten had Hennis, oud-VVD-minister van Defensie, alleen de helikopters gehoord van de internationale coalitie tegen IS die mensen en materieel aan het verplaatsen is. Niet om zich terug te trekken uit Irak. Dat wil een meerderheid in het Iraakse parlement – uit woede over de aanslag, met een Amerikaanse drone, op de Iraanse generaal Qassem Soleimani en de Iraakse militieleider Abu Mahdi al-Muhandis.

De coalitietroepen zijn zich, onder leiding van de Amerikanen, alleen maar aan het ‘herpositioneren’, hebben ze aan de Iraakse regering laten weten. Door een conceptbrief van een Amerikaanse generaal dachten de Irakezen maandagavond een paar uur lang dat de militairen echt weg zouden gaan. Die brief was een vergissing.

Tegen politieke leiders in Bagdad zei Jeanine Hennis de afgelopen dagen dat ze heel goed moeten nadenken over zo’n eis aan de buitenlandse troepen.

Lees ook: Trump dreigt ook Irak met harde sancties

„De aanwezigheid van de Amerikanen en anderen van de coalitie gaat lang niet alleen over de strijd tegen IS”, zegt ze door de telefoon vanuit Bagdad. „Daar gaat een hele wereld achter schuil. Het gaat over wederopbouw, grote projecten, en vooral ook over de dollarsteun aan de Iraakse dinar. Als die wegvalt, zit Irak in no time in een economische crisis van jewelste. Dat kan dit land niet aan.”

U denkt dat Iraakse politici dat beseffen, en uiteindelijk niet zullen eisen dat de Amerikanen echt vertrekken?

„Ik ga ervan uit dat er nu rust wordt gecreëerd. Je kunt beslissen dat ze weg moeten, om uiting te geven aan ongemak en verdriet. Maar de gevolgen zullen desastreus zijn.”

De sjiitische politieke leider Moqtada al-Sadr heeft gezegd dat Irak voor de VS ‘een nieuw Vietnam’ zal worden.

„Al-Sadr staat bekend om zijn gepeperde uitspraken. Meer kan ik daar beter niet over zeggen. Het laat wel zien hoe moeilijk het allemaal ligt, hoe belangrijk het is om het hoofd koel te houden, en dat dat lang niet iedereen lukt. Irak is zo fragiel, na decennia van oorlog en geweld. Als je naar dat verleden kijkt: onder de dictatuur van Saddam Hussein hadden de sjiieten het zwaar, er zijn er veel naar Iran gevlucht. Dat is voor veel Irakezen dus niet zomaar een buurland, het was ook een veilige haven. Nu ligt het leiderschap in Irak bij de sjiieten en als die iets met een kleine meerderheid in het parlement willen doordrukken bij de soennieten en Koerden, ligt een burgeroorlog zó op de loer.”

Dat besef is er ook bij de politieke leiders die u spreekt?

„Ja, dat wordt ook gezegd. Het is niet zo dat bevolkingsgroepen nu op het punt staan om naar de wapens te grijpen. Maar de eenheid van Irak staat op het spel en dat dit land een verleden kent van sektarisch geweld, is een feit.”

Wat is de grootste zorg van de Iraakse leiders?

„De soevereiniteit van het land. Er is grote zorg dat Irak het strijdtoneel wordt voor andere machten. De vraag is: kun je je daarop voorbereiden? Als er een beetje wordt getreiterd, over en weer, kan een incident zomaar ontaarden in een oorlog.”

Dat over en weer treiteren gebeurt nu al?

„Ja, al zou een raketinslag zoals je die hier nu hebt in de internationale zone, in Nederland heel anders worden gezien. In Irak zijn ze heel wat gewend.”

Het VN-terrein waar u woont, wordt niet bedreigd?

„Het grootste gevaar voor ons zijn nu afzwaaiende raketten of mortieren. De Amerikaanse ambassade is niet ver weg. Maar wij zijn als VN geen onderdeel van de internationale coalitie.”

Waarom was u maandag bij de rouwplechtigheid voor de Iraakse leider Al-Muhandis? PVV-leider Geert Wilders noemde dat in een tweet ‘walgelijk’ en ‘naïef’.

„Wie is hier naïef? Al-Muhandis was een regeringsvertegenwoordiger, er werd een register voor hem getekend. Het was een regeringsbijeenkomst en ik was daar om namens de VN de boodschap af te geven dat de leiders het hoofd koel moeten houden. Ik ben daar om bruggen te slaan.”

Al-Muhandis wordt onder meer verantwoordelijk gehouden voor aanslagen op ambassades van de VS en Frankrijk, in 1983 in Koeweit.

„Ja. En hij is ook een vertegenwoordiger van de Iraakse regering. En hij had, net als Qassem Soleimani, een cruciale rol in de strijd tegen IS. Toen IS op de poorten bonkten van Erbil en Bagdad. Dat kun je onbelangrijk vinden, het zijn wel de feiten in Irak waar ik mee heb te dealen. En niet met een tweet van de heer Wilders. Dat ik op zo’n rouwbijeenkomst ben, maakt van mij geen terroristenliefje. Het draagt bij aan de dialoog en stabiliteit in Irak.”

Bij de nieuwsberichten over uw aanwezigheid op die bijeenkomst stonden foto’s van u in een abaja, een lang gewaad met een hoofddoek. Droeg u die maandag?

„Nee. Ik heb het hele afgelopen jaar twee keer een uur zo’n abaja gedragen, bij bezoeken aan de hoogste sjiitische geestelijke van Irak, Ali al-Sistani. Verder nooit.”

Na de aanvallen in de nacht op Amerikaanse bases zegt Jeanine Hennis dat de onzekerheid in Irak nog steeds „enorm” is. „Iran staat bekend om zijn strategisch geduld en lange adem. Wordt dit land ook de arena van volgende wraakacties? Dit kan het begin zijn van iets dat zich over een veel langere periode gaat afspelen.”

Dit bericht is geactualiseerd
In de passage over de aanslagen op de ambassades van de VS en Frankrijk is toegevoegd dat deze plaatsvonden in 1983 in Koeweit.