Blake (Dean-Charles Chapman, links) en Schofield (George MacKay) zoeken hun weg door loopgraven en mijnenvelden in ‘1917’.

Interview

Gruwelverhalen van opa Alfred uit de loopgraven van de ‘Great War’

Interview Sam Mendes en Roger Deakins Oorlogsfilm ‘1917’ lijkt te bestaan uit één doorlopend shot. Regisseur Sam Mendes en cameraman Roger Deakins: „Het mocht niet gekunsteld ogen.”

Op 12 oktober 1917 liep weer een Britse stormloop op de Duitse loopgraven vast in de modder van Passendale. Nadat ruim een kwart van zijn bataljon was weggevaagd, meldde de 19-jarige Alfred Mendes zich als vrijwilliger om te rapporteren over de posities van drie vastgelopen compagnies in niemandsland. Glibberend door de modder werd hij belaagd door granaten en machinegeweren. Duitse scherpschutters hielden zich in, wellicht uit medelijden. Alfred Mendes keerde heelhuids terug „met huiveringwekkende ervaringen waarmee ik mijn kleinkinderen en achterkleinkinderen vele avonden zoet hield”, schreef hij in zijn autobiografie.

Een van die kleinkinderen is regisseur Sam Mendes (54), die in zijn nieuwste film 1917 de actie verplaatst naar het Somme-front. Twee Britse koeriers moeten op expeditie in niemandsland om 1.600 Britse levens te redden. Het is de eerste film die Mendes zelf schreef. „Je kan niet blijven jammeren dat ze niet de juiste scripts sturen”, zegt de regisseur in het Corinthia Hotel te Londen. „Verdorie, ligt The Godfather alweer niet in mijn brievenbus. Sorry vriend, zo’n script moet je dan maar zelf ontwikkelen.”

Het is niet zo dat hij opa Alfreds loopgraafverhalen altijd al wilde verfilmen, zegt Sam Mendes. „Het voelt eerder als toe-eigening.” Maar de verhalen zaten in zijn achterhoofd, de Eerste Wereldoorlog fascineert hem mateloos. En met twee zeer succesvolle James Bondfilms in de ransel – Skyfall en Spectre – wilde de studio best een gokje met hem wagen. „Twee voor de studio, één voor mezelf: zo is het wel een beetje bij 1917.”

Beginnend scriptschrijver

Het uitgangspunt was van meet af aan een film in één doorlopende take en in ‘real time’. „Voor een beginnend scriptschrijver zoals ik leek zo’n lineair scenario ideaal. Je hebt geen lastige structuurkwesties, parallelle verhaallijnen of lange dialogen. Maar goed, dan zit je in je studeerkamer voor dat lege vel en staar je al snel uit het raam: ‘Mèh, misschien was het toch niet zo’n goed idee’.”

Scenarist Krysty Wilson-Cairns kwam erbij om zijn scenario vlot te trekken. Wilson-Cairns, naast Mendes aan tafel: „Normaliter zijn scenario’s een routekaart naar een film, hier ís het de film. Alles moest visueel helder zijn omschreven, maar ook emotioneel.” Volgens hoofdrolspeler George MacKay lukte dat laatste prima: „In de film grijp ik op zeker moment per ongeluk met mijn hand in de ingewanden van een rottend Duits lijk. In het script stond: ‘Het heeft de consistentie van camembert.’ Ugh! Je ruikt en proeft dat bijna.”

Voor Sam Mendes was 1917 heel anders dan zijn Bondfilms. „Daar werk je met talloze camera’s en ploegen. Je filmt zelf op de Bahama’s terwijl je tweede unit al in een ander land bezig is. Als regisseur ben je dan zo’n circusartiest die bordjes draaiend houdt zodat de zaak niet in duigen valt. Hier was alles geconcentreerd op één camera, één shot, één plek en tijd.”

Montage vooraf

In een film uit één shot doe je de montage eigenlijk vooraf. Elk shot werd in storyboards uitgetekend, de uitdaging was niet monotoon te worden. Mendes: „Wij stelden ons een continu voorwaartse, dreigende, bijna slangachtige camerabeweging voor, maar het moest ook een dans zijn tussen close-up, panorama en actie. [Cameraman] Roger Deakins (70) en ik hebben enorm veel gepraat over wat de camera waar precies uitdrukt. Draait het hier om emotie, geografische oriëntatie, gevaar?”

Mendes’ eerste samenwerking met Deakins, Golfoorlogfilm Jarhead (2005), werd losjes uit de hand gedraaid en half geïmproviseerd. Het omgekeerde van deze film. Toch was het idee gelijk. Mendes: „1917 gaat niet over de slag bij de Somme, net zomin als Saving Private Ryan over D-Day gaat. Het ging ons erom de menselijke beleving van oorlog zo dicht mogelijk te benaderen.”

Met een technische operatie als 1917 dreig je dat uit het oog te verliezen. „Wirecams, steadycams, stabilisators, rigs, drones, kranen, trucks, motors, rails: zoveel om op te letten. Ik besef dat 1917 in termen van technisch vernuft zal worden besproken. Toch mocht het juist niet gekunsteld ogen.”

De cameraploeg in actie was soms „net ballet”, zegt Mendes. Met als balletmeester de Brit Roger Deakins, die veertien Oscarnominaties in de wacht sleepte, waarvan hij er een verzilverde. Deakins kijkt er niet van op als hij straks zijn vijftiende krijgt, zegt hij in Londen minzaam. „We verleggen in 1917 echt grenzen. Er is een shot waarbij de camera neerdaalt van 15 meter, een cameraman er twintig meter mee wandelt om hem vast te maken aan een kraan van 4 meter op een rijdende jeep die hem naar een kabel rijdt waarlangs de camera een loopgraaf induikt. Een logistieke nachtmerrie, maar het ziet eruit als één vloeiende shot.”

Digitalisering heeft het eenvoudiger gemaakt om een film in één shot te simuleren. Losse opnames laat je digitaal in elkaar overvloeien, foutjes gum je weg, luchtgevechten of een brandende kerk voeg je na afloop toe. Het langste shot dat Deakins voor 1917 maakte, duurt negen minuten. „Toch had 1917 vijf jaar geleden niet gekund. Bijna 60 procent is gefilmd met een piepkleine, op afstand bediende camerakop die Arriflex versneld voor ons heeft ontwikkeld. Alleen daarmee kan je door die smalle loopgraven en lage bunkers glijden zonder acteurs omver te kegelen.”

Zonlicht

Dankzij de uitputtende voorbereiding en repetities verliepen de opnames verrassend soepel, zegt Deakins. „In 56 draaidagen, minder dan gepland.” Het grootste risico was meteorologisch: Deakins had overal grauw weer nodig. „Zonlicht geeft grillige schaduwen, qua continuïteit wordt dat een nachtmerrie. Maar de eerste dag was er geen wolkje aan de lucht, heel stressvol. Ik hield op mijn telefoon wel vijf weer-apps bij en heb nooit zoveel naar de lucht gestaard.”

Lees hier de recensie van ‘1917’

En dan is er de menselijke factor. Uiteraard waren er volop takes van acht minuten die acteurs George MacKay en Dean-Charles Chapman na zeven minuten alsnog verklooiden. Chapman: „Meestal liet ik dan een kompas, alarmpistool of waterfles vallen.” MacKay: „Of dat rotgeweer dat steeds van mijn schouder gleed. De afspraak was om gewoon door te spelen, een foutje maakt het soms juist authentiek. Maar dan wandel je acht minuten terug naar het beginpunt en moet alles opnieuw, soms wel twintig keer. Best slopend, zeker in de modder. Die was zo vet, alsof je over ijs liep.”

Het duo werd deels gecast vanwege hun relatieve onbekendheid. Chapman: „We staan voor een generatie, voor twee miljoen doden met elk een verhaal. Volgens mij is het een thema van Sam Mendes. In zijn films Revolutionary Road en Road to Perdition zoomt de camera in op een mensenzee en eindigt bij één persoon. De anderen zijn ook een film waard, suggereert dat shot.”