Opinie

Gezagsdragers winnen gezag niet flemend terug

Maxim Februari

De paus is boos geworden. Op een vrouw die aan zijn arm trok. De NOS liet weten dat het gebeurde in Vaticaanstad waar de paus gelovigen ging begroeten, en zo geformuleerd klonk de episode heel evangelisch. Maar: ‘boos geworden’? Hij begon de vrouw ronduit te slaan, wat wereldwijd tot grote ophef leidde, al beschouwde de Nederlandse pers het voorval als een futiliteit. Het Algemeen Dagblad schreef dat een zichtbaar verontwaardigde paus zich had moeten losrukken nadat hij door een vrouw was gegrepen. Losrukken? Losranselen zul je bedoelen.

Mij zul je er overigens niet over horen. Een beetje onderlinge agressie kan volgens mij geen kwaad. Zeker niet in de winterdagen, wanneer we de demonen op de vlucht moeten drijven met gewelddadig vuurwerk en driftige knallen. Het meest nog de demonen in onszelf, die anders te lang kwaadaardig in onze ziel blijven woekeren. Je moet woede intens voelen, zeggen de psychologen, en vervolgens beslissen hoe je die verantwoord kunt uiten. Pleeg in gedachten één moord per dag, adviseert de schrijver Saul Bellow. „One thought-murder a day keeps the psychiatrist away.”

Critici van de paus wezen op de geweldloosheid van Jezus. Maar zelfs Jezus smeet geldtafels van woekeraars ondersteboven en maakte een zweep van touw om dieren uit de tempel te jagen. De moderne tijdgeest ziet in iedere vorm van geweld een teken van degeneratie, zonder te beseffen dat ergernis en pijn nu eenmaal een uitweg zoeken. „Ik heb nooit iemand omgebracht, maar sommige necrologieën heb ik met genoegen gelezen”, zei de beroemde Amerikaanse strafadvocaat Clarence Darrow.

Toch bood de paus een dag na het incident zijn excuses aan. En ook dat kun je van harte onderschrijven. Menselijkerwijs had hij met zijn kwaaie reflex het gelijk aan zijn kant, maar binnen de heilige ordening van zijn kerk had hij zich moeten beheersen.

En zo legde hij al doende een belangrijk onderscheid op tafel in het denken over geweld. Enerzijds heb je het rumoer in de samenleving, waarbij af en toe best woorden mogen vallen en een enkele tik, anderzijds is er de wereld van het gezag waar andere, strengere regels gelden.

Ver van de paus, op het Nederlandse platteland, deed zich een grensgeval voor. Hier schoten boeren met carbid op een foto van parlementariër Jesse Klaver en je snapt dat Klaver bezwaar maakte. „Ik hoop niet dat het in Nederland normaal wordt om te spotten met de dood van een politicus”, zei hij. Het was weliswaar een fantasiemoord, zoals die ook door filmers en schrijvers wordt gepleegd, denk aan Hilary Mantel met haar verhaal ‘The Assassination of Margaret Thatcher’, maar het was op het randje van intimidatie en bedreiging van het parlementaire bestel.

Echt mis ging het met de daadwerkelijke agressie tegen politie en brandweer. Politieagenten die werden bekogeld. Brandweerlieden die op weg naar een brand moesten omkeren. Een agente die in de val werd gelokt op een afgelegen parkeerplaats. Zoals het eerder al fundamenteel misging met de moord op een advocaat. Deze vorm van agressie is geen samenlevingsgeweld, maar geweld tegen het gezag, de staat, het recht en het systeem dat de samenleving moet beschermen. En daarmee wezenlijk anders, erger, gevaarlijker, dan het geweld tussen burgers onderling.

Daarom was het verbazingwekkend hoe onderdanig het gezag erop reageerde. „Onder ieder uniform zit een mens”, fleemde de politie van Haarlem op Twitter. „Vergeet dat niet!” Maar juist die mens onder dat uniform interesseerde ons in rechtsstatelijk opzicht helemaal niks. Het probleem is niet dat er een mens onder het uniform zit, het probleem is dat het uniform wordt aangevallen. Onder het uniform van de paus zit ook een mens, en die mag best gaan slaan als iets hem niet zint, maar het uniform verbiedt het hem. Niet de mens, maar zijn functie is hier van belang.

„Van hulpverleners blijf je af!” dreinde de politie van Haarlem. „Steun ons en retweet.” Met daarachter een rij lieveheersbeestjes. Lieveheersbeestjes nota bene! „De politie vindt agressie en geweld tegen medewerkers met een publieke taak onacceptabel”, schreef de landelijke website politie.nl. Pardon? „De politie vindt”? „Steun ons en retweet”?

Je kunt lieveheersbeestjes laten retweeten, je kunt een vuurwerkverbod invoeren, maar daarmee los je het probleem niet op dat je gezag bent kwijtgeraakt. „Makkelijk praten, meneer de columnist”, hoor ik de politie mopperen. „Wat wou je er dan zelf in de praktijk aan doen?” Tja, ik geef toe dat ik de oplossing ook niet heb, maar ik weet wel dat je geen gezag herwint door je uniform uit te trekken en steun te vragen voor de mens die eronder zit.

Maxim Februari is jurist en schrijver, www.maximfebruari.nl.