Opinie

Geef mensen zonder stappenteller geen straf

Zorgverzekeringen Gezondheid is een sociale kwestie, schrijft . Een stappenteller voor verzekeringskorting is geen onschuldige gadget.
Sporthorloge met stappenteller
Sporthorloge met stappenteller Foto iStock

Wat een gaaf plan! Je zet tienduizend stappen en je krijgt korting op je aanvullende zorgverzekering. Medisch ethicus Karin Jongsma en gezondheidsjurist Roland Bertens verdedigen dit initiatief in hun artikel Gratis stappenteller bij je zorgverzekering, waarom niet? (3/1). Maar waarom eigenlijk?

Onderzoekers praten zelden over aantallen stappen, het getal tienduizend is bedacht door een Japanse marketeer die stappentellers moest verkopen. En wie gaat ervandoor met al je aan deze stappenregistratie vastgeklonken data? Fitbit, lees: Google, de firma die graag zo veel mogelijk van je persoonlijke data opslaat om die op een later moment te gelde te maken.

Het plan mag volgens de wet, zeggen Jongsma en Bertens (een mager argument), het helpt ons zorgstelsel financieel in stand te houden en bovendien worden mensen niet gestraft, maar beloond. Maar als iedereen een korting krijgt omdat zij iets doen wat jij nalaat, dan is dat voor jou wél een straf. Want je betaalt meer voor je verzekering dan de anderen, óók als je net zoveel stappen zet, maar weigert om die digitaal te registreren.

Stijver keurslijf

Er is nog een ander bezwaar tegen de stappenteller: die past naadloos in het toenemende disciplineren van mensen. Ons gedrag wordt in een steeds stijver keurslijf geduwd om onze gezondheid te dienen: je mag niet roken, moet matig of geen alcohol drinken, mag niet in de zon zitten, mag je open haard niet aansteken, moet voldoende slapen op regelmatige tijden, niet zitten tijdens het werken en het zou helpen als je vijftien uur per etmaal gaat vasten. En nu moet je dus ook op straffe van een duurdere aanvullende zorgverzekering tienduizend stappen zetten.

Waren het aanvankelijk diabetespatiënten die een app gebruikten om hun insuline op peil te kunnen houden, tegenwoordig behangen vooral gezonde mensen zich met meetapparatuur om onder het motto ‘meten is weten’ hun lichaamsfuncties, organen en slaapkwaliteit te volgen. Waar komt die obsessie met het mogelijk verlagen van gezondheidsrisico’s toch vandaan? Het is fijn om gezond te zijn, maar het gaat erom een goed leven te leiden en daarvoor is gezondheid een middel, geen doel.

Lees ook: Stap voor stap geef je elk geheim van je lichaam weg

Gezondheidskloof

De levensverwachting van 65-jarigen is gemiddeld ruim 85 jaar. Bedenk daarbij dat rijke Nederlanders ruim zeven jaar langer leven dan arme, en maar liefst vijftien jaar langer in goede gezondheid. Deze gezondheidskloof tussen arm en rijk is de laatste jaren alleen maar toegenomen. Een stappenteller die gezond gedrag beloont, is in dit licht nogal armetierig. Mensen met weinig geld en veel problemen hebben wat anders aan hun hoofd dan stappen tellen. Gezond sociaal-economisch beleid, goede sociale hulp, minder vreetstallen per vierkante kilometer en een eerlijke prijs voor gezond voedsel zouden hun gezondheid meer helpen.

Een stappenteller is geen onschuldige gadget, maar een icoon van de hyperindividualisering van ons denken over gezondheid, waarin zelfdisciplinering en ‘eigen schuld’ centraal staan. Maar: gezondheid is in de eerste plaats een sociale kwestie, geen individuele. De fitte hardlopers die met hun AirPods in en de blik op oneindig de realiteit van arme medeburgers letterlijk en figuurlijk voorbijrennen, dragen aan die sociale kwestie maar weinig bij.

Nee, dan de Tilburgse ‘Tonneke’, met haar rijdende winkel. De documentaire Laatste der Mohikanen toont hoe ze ‘hulp, liefde en aandacht’ aan hulpbehoevende Tilburgers geeft. Ze houdt in de gaten wie ziek of zwak is, belt zo nodig een sociaal werker of hulpverlener, en laat mensen die krap zitten maar wel moeten eten op de pof kopen.

Tonny heeft overgewicht en rookt. Volgens het geïndividualiseerde disciplineringsdenken zou ze geen beloning krijgen voor haar sociale en gezondheidsbevorderende werk, maar straf omdat ze een ongezonde levensstijl heeft. Op dit moment is er 18.500 euro opgehaald voor de actie ‘Help Tonneke aan een wagen’: haar rijdende winkel is kaduuk. 60.000 euro is nodig. Zo’n rijdende winkel is voor onze volksgezondheid en voor de financiële houdbaarheid van ons zorgstelsel een betere investering dan stappentellers.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.